Περιοδικό Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

Παρέμβαση του Σωτηρίου Κ. Δεσπότη

Το κείμενο που ακολουθεί στάλθηκε δύο φορές στον κ. Θεοδωρακόπουλο Φώτη, ο οποίος έχει την επιμέλεια των εκδόσεων του περιοδικού Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ. Δυστυχώς δεν δημοσιεύθηκε. Δεν ξέρω τους λόγους...

Επειδή λοιπόν το συγκεκριμένο περιοδικό παρουσιάζεται ηλεκτρονικά στο Ψαλτολόγιο στέλνω την παρέμβασή μου σε εσάς.

Αγαπητοί φίλοι,

Είναι γνωστό σε αρκετούς που ασχολούνται με την ελληνική ψαλτική τέχνη, και ιδιαίτερα σε όσους και όσες παρακολουθούν το ψαλτολόγιο, ότι εδώ και αρκετά χρόνια έχει δημιουργηθεί μεγάλο ψαλτικό ζήτημα για τις δραστηριότητες, τις ερμηνευτικές προστάσεις, κ.λ.π. του αειμνήστου δασκάλου Σ. Καρά και των μαθητών του. Ξαφνικά ακούστηκε και το όνομά μου, μετά από μία δημοσίευσή μου στην εφημερίδα Καθημερινή (10/6/2007), και αρκετά ατεκμηρίωτα στοιχεία γράφθηκαν για πορίσματα της έρευνάς μου από τον κ. Ακρίδα στο περιοδικό Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ. Μαζί με την ανταπάντησή μου (τεύχος αρ. 13) δημοσιεύθηκε και η απάντηση του κ. Ακρίδα. Άμεση και όπως πάντα με το γνωστό τέλος. 1. Θάψιμο στον Καρά και σε όσους ασχολούνται με αυτόν. 2. Σειρά ερωτημάτων. Πού σπούδασε ο Καράς? Έδωσε δίπλωμα ο Καράς, κ.λ.π. Και άλλα πολλά ερωτήματα που πραγματικά με αφήνουν αδιάφορο διότι το περιεχόμενο τους στερείται ευγένειας και η έλλειψη επιστημονικής τεκμηριώσεως των γραφομένων παρουσιάζει την κλασική εικόνα του φανατικού ιεροψάλτη ο οποίος όχι μόνο δεν γνωρίζει το αντικείμενο για το οποίο μιλάει αλλά δεν έχει και τη διάκριση να καταλάβει ότι στην ανταπάντησή του παραποιεί ακόμη και στοιχεία τα οποία θα μπορούσε να τα καταγράψει σωστά εάν είχε τη διάκριση να δει το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος!!! Για παράδειγμα το έργο εκδόθηκε το 1877 και όχι το 1876 όπως αναφέρει στην ανταπάντησή του ο κ. Ακρίδας. Θα μου πείτε ο άνθρωπος έκανε λάθος. Θα σας πω ότι αντέγραψε λάθος μελετώντας το άρθρο μου. Διότι δεν πρόσεξε ότι στο κείμενό μου γίνεται λόγος και για δεύτερο έργο του Ducoudray το οποίο εκδόθηκε το 1876! Βλ. σ. 4 τεύχος 13. Αυτά συμβαίνουν όταν δεν ερευνούμε τα γραφόμενα του άλλου με ουδετερότητα.

Δεν έχω σκοπό να σας κουράσω. Απλά θέλω να θέσω στον κ. Ακρίδα την ερώτηση που δεν δέχθηκαν να μου δημοσιεύσουν στο περιοδικό. Νομίζω μέσα από το όλο ζήτημα θα λυθεί και σε άλλους φίλους το ερώτημα που με απασχολεί. ( Έλαβα τηλεφωνήματα από συναδέλφους μου που μου έθεσαν το ερώτημά τους και με προέτρεψαν να το θέσω στον κ. Ακρίδα).

Διαβάζοντας στο τεύχος αρ. 13 του περιοδικού σας την απάντηση του κ. Ακρίδα, επιθυμώ να καταθέσω και τη δική μου τοποθέτηση σχετικά με μία εξήγηση που δίνει, ο κ. Ακρίδας, στο σημαντικότερο, κατά την άποψή μου, συμπέρασμα που προκύπτει από τη συνεργασία Αφθονίδη-Ducoudray. Δεν θα επεκταθώ σε σχολιασμό άλλων θέσεων από τα γραφόμενα του κ. Ακρίδα.

Γράφετε κ. Ακρίδα στη σελ. 9 (κάνω λόγο για το τεύχος αριθμός 13) ότι ο Αφθονίδης έθεσε τα σημεία αλλοιώσεως στο κεκραγάριο του πλ. Δ΄ επί της συγκερασμένης κλίμακας του πενταγράμμου, για να προσεγγίσει τα διαστήματα της κλίμακας των 68 ηχομορίων που ίσχυε το 1875…

Όπως παρατηρούμε στη σ. 8, (στο τεύχος 13), όπου υπάρχει το κεκραγάριο παρουσιάζεται ημιδίεση στο Ρε (Πα) προς το Μι (Βου).

Εάν έβαλε ο Αφθονίδης την ημιδίεση στον Ρε (Πα) για να πετύχει το σωστό διάστημα μεταξύ Ρε (Πα)-Μι (Βου), όπως εσείς πιστεύετε, τότε θα κατάφερνε να καταστρέψει το διάστημα Νη-Πα, το οποίο από 12 ηχομόρια θα γινόταν πολύ μεγαλύτερο. (Το διάστημα Νη-Πα, όπως γνωρίζετε, τόσο στους Τρεις Δασκάλους όσο και στην Επιτροπή είναι 12 ηχομόρια). Γιατί δεν έβαλε λοιπόν μία ημιύφεση στο Μι (Βου) ; Με τον τρόπο αυτό θα είχε τα διαστήματα Νη-Πα και Πα-Βου όπως τα απαιτεί η θεωρία!!! (Εξάλλου ο Αφθονίδης στις καταγραφές των εκκλησιαστικών μελών χρησιμοποιούσε την ημιύφεση). Έτσι λοιπόν πιστεύω ότι η ημιδίεση στον Ρε (Πα) υποδηλώνει έλξη και δεν τοποθετήθηκε για να προσεγγισθούν τα διαστήματα της κλίμακας, όπως εσείς νομίζετε.

Εάν διαβάσουμε επίσης το πόνημα του Γάλλου μουσικολόγου θα συναντήσουμε και πολλές άλλες παρόμοιες περιπτώσεις! (Δεν έχουμε στο συγκεκριμένο πόνημα μόνο το κεκραγάριο του πλαγίου του τετάρτου με καταγεγραμμένες τις έλξεις! Φαντάζομαι τουλάχιστον αυτό να το γνωρίζει ο κ. Ακρίδας…) Για παράδειγμα δείτε την έλξη του Γα προς τον Δι στον δεύτερο ήχο, (σας στέλνω σχετική φωτογραφία του μέλους), έλξη που αναφέρεται και στο θεωρητικό της Επιτροπής.

Στο Κεκραγάριο επίσης του πλαγίου του τετάρτου πώς δικαιολογούνται η δίεση στο φα και η αναίρεση στο φα λίγο αργότερα; Ας μας απαντήσει ο κ. Ακρίδας. Περιμένω να δω τη θεωρητική του απάντηση. Φυσικά εάν θα αρχίσει πάλι να βρίζει τον Καρά το μόνο που δεν θα κάνει είναι να απαντήσει στα παραπάνω ερωτήματα.

Αγαπητοί φίλοι προσέξτε επίσης την υποσημείωση που υπάρχει ανάμεσα στα δύο μουσικά κείμενα…Την έχω υπογραμμίσει. Εάν ο κ. Ακρίδας διάβαζε το έργο θα έβλεπε ότι τις πληροφορίες που μας παρέχει ο Ducoudray τις άκουσε από τον ίδιο τον Αφθονίδη. Άρα τι σχέση έχουν τα γραφόμενα του κ. Ακρίδα περί ενός ακροθιγώς ασχολουμένου με την ελληνική μουσική; Δεν τα έγραψε ο Ducoudray κ. Ακρίδα! Ο Αφθονίδης μας τα λέει!!! Αλλά πάλι στην προσπάθειά μας να εξαφανίσουμε τον Καρά δεν μας ενδιαφέρει αν αλλάζουμε την αλήθεια!!! (Άλλο ένα στοιχείο που συνεπικουρεί στην άποψη ότι ο κ. Ακρίδας δεν είδε το έργο για το οποίο κάνω λόγο...). Τα παραπάνω γεγονότα έρχονται να μας τονίσουν ότι οι υποδείξεις περί έλξεων του Αφθονίδη δεν ήταν τυχαίες. (Αγαπητοί φίλοι του Ψαλτολογίου σας έστειλα φωτογραφίες με τα Κεκραγάρια του Πλαγίου του Τετάρτου και του Δευτέρου ήχου για να μελετήσετε στα συγκεκριμένα μέλη πώς παρουσιάζονται οι έλξεις και πώς σημειώνονται).

Σεβαστέ μου κύριε Ακρίδα, παρατηρώ πόσο πολύ σας απασχολεί το θέμα Καράς! Το λέω αυτό διότι σε κάθε σας γραπτή και προφορική παρέμβαση μιλάτε πάντα για τον Καρά. Εάν είχε αναγνωρισμένη σχολή, κ.λ.π. Αφήστε τον Καρά. Υπάρχουν τόσα θέματα που μπορείτε να μας παρουσιάσετε! Απαντήστε επί της ουσίας και όχι βρίζοντας έναν πεθαμένο, τον οποίο όσο ζούσε θα μπορούσατε να τον ρωτήσετε ότι σας απασχολεί. Το βρίσκω κάπως περίεργο το γεγονός ότι μετά τον θάνατό του να έχει ξεσπάσει τέτοια αντίδραση σε θέσεις για τις οποίες δεν μπορεί πλέον να καταθέσει τις απόψεις του! Τι θα λέγατε σε αυτούς που ομορφαίνουν τα αναλόγιά τους με γυναικείες φωνούλες? Πόσοι από τους ιεροψάλτες, ίσως και μαθητές σας, που κατηγορούν τον Καρά ως μη παραδοσιακό ψάλτη χρησιμοποιούν ηλεκτρονικό ισοκράτη ή ψάλλουν μινοράκια τρίφωνα? Πόσοι από τους παραδοσιακούς ψάλτες χρησιμοποιούν primo secondo? Πόσοι από εμάς τους ιεροψάλτες ζούμε πνευματικά? Ας το αφήσουμε καλύτερα αυτό…πονάει…

Κάποτε ρώτησα τον γερο-Δανιήλ, να μου πει τι να κάνω για να καλυτερέψω σαν ψάλτης. Και μου είπε: Από το απόγευμα του Σαββάτου, αφού διαβάσεις τα μαθήματα, να κλειστείς στο δωμάτιό σου και να προσεύχεσαι παρακαλώντας τον Θεό να σου αποκαλύψει αυτά που θα ψάλλεις. Έτσι δεν θα ψάλλεις μόνο με το στόμα αλλά και με την Καρδιά…

Αγαπητοί φίλοι,

Δεν έχω κάποιο πρόβλημα με τον κ. Ακρίδα. Σέβομαι την προσφορά του και τα χρόνια του. Δεν μπορώ όμως να βλέπω κάποιον συστηματικά να βρίζει και να κατηγορεί χωρίς πριν να έχει μελετήσει. Ούτε με ξέρει και μιλάει λες και τα λέγαμε χρόνια τώρα. Δεν τον ενδιαφέρει αν με τα γραφόμενά του ζημιώνεται η ψαλτική μας τέχνη! Δεν έχω σκοπό να συνεχίσω έναν διάλογο που δεν έχει νόημα. Δεν με απασχολεί εάν ο κ. Ακρίδας συνεχίσει να γράφει κατηγορώντας εμένα, τους δασκάλους μου ή όποιον θέλει. Κρατώ την πεισματική αγάπη του κ. Ακρίδα για την ψαλτική μας τέχνη. Είναι και αυτό κάτι σημαντικό και εύχομαι ο Θεός να μου χαρίσει κάποια μέρα έστω και το μισό ζήλο του κ. Ακρίδα για την ψαλτική μας κληρονομιά. Συγχωρέστε με κ. Ακρίδα εάν σας στεναχώρησα. Δεν είχα τέτοιο σκοπό.

Επιτρέψτε μου να κλείσω την παρέμβαση μου αυτή με πληροφορίες που αντλώ από γραφόμενα του Αφθονίδη: Κάθε ήχος έχει αυτό που αποκαλούμε δεσπόζοντες φθόγγους, δύο ή τρεις. Αυτοί μένουν σταθεροί και οι ίδιοι καθʼ όλη τη διάρκεια της μελωδίας, ενώ όλοι οι άλλοι υπόκεινται σε αυτόν το νόμο της έλξεως… (Τα προαναφερθέντα καθώς και περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μελετήσετε στο περιοδικό Μουσικός Λόγος τεύχος 5, εκδόσεις Παπαγρηγορίου – Νάκας, σσ. 86-117. Βλέπε επίσης Σωτήριος Κ. Δεσπότης, Μορφολογικές παρατηρήσεις περί έλξεων και οκταηχίας σε καταγραφές ελληνικών εκκλησιαστικών μελών του Louis Albert Bourgault Ducoudray, στα υπό έκδοση πρακτικά του Γ΄ διεθνούς συνεδρίου με τίτλο Οκταηχία, που διοργάνωσε το Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας).

Basileios Zacharis

Λέω εγώ τώρα...

Αν ήθελε μ' αυτή την ημιδίεση να πετύχει το 9άρι του Χρυσανθινού Πα-Βου (Re-Mi) και όχι να δείξει έλξη,

1. γιατί δεν έκανε το ίδιο και στο ίδιο διάστημα παρακάτω κι ακόμα περισσότερο,

2. γιατί δεν κάνει το ίδιο και στο διάστημα Κε-Ζω (La-Si) που κι αυτό έπρεπε να γίνει 9άρι Χρυσανθινό;

Ξεκάθαρα πρόκειται για έλξη κατα την ταπεινή μου γνώμη...