Προσάρμωσις –adaptation –
τῆς ψαλτιϰῆς εἰς ὅλας τὰς γλώσσας τῆς οἰϰουμένης:
μία περίπτωσις τῆς ϑεωρίας τοῦ τύπου –formulism-
εἰς τὴν μεταϐίϐασιν μνήμης.
Georgios K. MICHALAKIS,
ὑπὸ τοῦ Γεωργίου Κ. Μιχαλάϰη
Λαϰεδαίμον τῇ καταγωγῇ, ἐϰ νῆσου Μοντρεάλ, Καναδᾶ.
Πρωτοϰανονάρχου μαϑητής.
Χημειϰὸς, Βιολόγος Ἐρευνητὴς, Φοιτητὴς Ἰατριϰῆς, Φοιτητὴς Μουσιϰολογίας ϰαὶ Ψάλτης

Τὸ παρὸν Χερουϐιϰὸν εἰς τὴν Ἀγγλιϰὴν εἶναι “προσαρμωγὴ” ὡς πρὸς διάϕορα Ἑλληνιϰὰ πρωτότυπα ϰαὶ ὄχι ἁπλῶς μία ϰαινὴ “σύνϑεσις”.

Τῇ αἰτήσῃ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλϕου, ϰυρίου Δημητρίου Χοῦπα, προσϕέρω εἰς τὸ ψαλτοϕιλές ϰοινὸν μίαν συνοπτιϰὴν ἐπισϰόπησιν τοῦ ϑέματος τῶν προσαρμώσεων, διὰ τοῦ ὀποίου ϑέλω γράψει ἐϰτενέστερα εἰς τὸ μέλον, Θεοῦ ϑέλοντος.

Διὰ τὰ διάϕορα ὀρϑογραϕιϰὰ ϰαὶ ἐϰϕραστιϰὰ λάϑη, ζητῶ ἐξ ἀρχῆς συγνώμην, ϰαὶ ἡ ϰάϑε διόρϑωσις ἀλλὰ ϰαὶ γνώμη περὶ τῶν γραϕομμένων εἶναι ἐπιϑυμιτέα ϰαὶ εὐπρόσδεϰτος.



Πηγὴ τῆς μεϑόδου προσάρμωσις ψαλτιϰῆς
Ἀπὸ τὶς παλαιότερες προσαρμωγὲς ἀϕορώντας τὴν ψαλτιϰὴν ἔχομεν ἐϰ τῆς ἐποχῆς 1000μ.Χ., εἰς τὰ λεγόμενα ῞Γρηγορινὰ” Λατινιϰὰ ϰείμενα, ὄπου γίνεται προσπάϑεια ἀπὸ τοὺς ψάλλοντας ἐν τῇ Δυτιϰῇ προ-σχισματιϰῇ Ἐϰϰλησία ὅπως μιμηϑοῦν τὸ ϰατὰ δύναμιν τὸν τρόπον τοῦ ψάλλειν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀλλὰ ϰαὶ τὴν ὅλην ὑμνολογιϰὴν μελωδίαν. Ἀργότερα, ἔχομεν παραδείγματα ϰαὶ ἄλλων ἐπιτυχημένων, ἀλλὰ πάντοτε παραδοσιαϰῶν, παροσαρμώσεων τῆς ψαλτιϰῆς εἰς γλώσσας ὅπως τὴν Σλαϐωνιϰὴν ϰαὶ τὴν ῾Ρουμανιϰὴν. Ἡ μελέτη ὅλων αὐτῶν τῶν προσαρμώσεων ὀδηγεῖ εἰς συμπεράσματα ϰαὶ “νόμους” τοὺς ὀποίους, δυστυχῶς, ἀγνοοῦν τόσον οἱ Ἕλληνες σύνχρονοι “μελουργοὶ” ὄσο ϰαὶ ὄσοι προσϕέρουν ψαλτιϰὴν εἰς τὰς νέας διεϑνὲς γλώσσας ὅπως τὴν Ἀγγλιϰὴν ϰαὶ τὴν Γαλλιϰήν.


“ Ὁ τύπος διασώζει τὴν οὐσίαν” - formulism,
Ἡ ὅλη ᾿ἐργασία μίας “προσάρμωσης” ἐξαρτᾶτε ἀπὸ διάϕορες “προτεραιώτητες”, ϰαὶ ϰατατάσσεται ϰαὶ αὐτὴ εἰς τὴν ϑεωρίαν “μετάδωσις μνήμης διὰ χρήσεως τύπων”, ἡ ὀποῖα ϰυϐερνὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὀποῖον μανϑάνει ϰαὶ μεταδίδει τις διάϕορα στοιχεία ἐπιϰοινωνίας, ὅπως μίαν γλῶσσαν, μίαν παραδοσιαϰὴν μουσιϰὴν, τὸν τρόπον τοῦ προσεύχεσϑαι ἐν ϰοινῷ ϰαὶ τὴν ψαλτιϰὴν.


Δύο “τύποι” = formulae, formule διεϑύνουσιν τὴν μουσιϰὴν γραϕὴν τῆς ψαλτιϰῆς:
α) ὁ τονισμὸς τῶν λέξεων, δηλαδὴ ὁ τονιϰὸς τύπος τοῦ ϰειμένου, ϰαὶ
ϐ) ὁ ἀντιστοιχῶν μουσιϰὸς τύπος, τοῦ ὀποίου ἡ ἐπιλογὴ ἔχει γίνει διὰ μέσου αἰώνων ϰοινῆς προσευχῆς, ϰαὶ ὁ ὀποίος πέρασε διάϕορες στενογραϕίες ϰαὶ ἐξηγήσεις, ἴνα μᾶς ἔλϑη σήμερον ἐν μορϕῇ ἀναλυτιϰῇ, ἀλλὰ ϰλασσιϰῇ, ὡς Εἱρμολογιϰός, Στιχηραριϰὸς ἤ Παπαδιϰὸς.
Αἱ διάϕοραι προσαρμώσεις ἐὼς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1850 ἔχουσιν ϰρατήσει τὴν ϰλασσιϰὴν, Ἑλληνιϰὴν γραϕὴν τῶν τριῶν διδασϰάλων (π.χ. ὁ Πέτρος ὁ ἐξ Ἐϕέσου, Ἐϕέσιος λεγόμενος, μᾶς ἔχει ἀϕήσει ψαλτιϰὴν εἰς Ἑλληνιϰὴν ἀλλὰ ϰαὶ ῾Ρουμανιϰήν). Θὰ ἐξηγήσω ϰάτωϑεν ὀρισμένας δῆϑεν “ϰαινοτομίας”, αἱ ὀποίαι εἶναι ἀναπόϕευϰτες, λόγου ἔλληψις τῇ Ἑλληνιστῇ διαϕόρων τονιϰῶν τύπων.

Ὑμνογραϕεία ϐάσει σωστὴς ϑεολογίας, χρήζουσα διαϕόρους ἰσότιμους τονιϰοὺς τύπους.
Ἐπειδὴ ἡ Χριστιανιϰὴ ὑμνολογία ἔχει ὡς ἀϕετηρία τοὺς Ἑλληνιϰοὺς ὕμνους, ϰαὶ ἔχοντας ὑπ’ὄψιν ὄτι ὁ ϰάϑε ὑμνογράϕος ἐγνώριζεν ἐξ ἴσου ϰαὶ τὴν ψαλτιϰὴν, ϰαταλαϐαίνει τις ὄτι, ἐὰν ϰαὶ προσέτεϑε ποτὲ μίαν ἤ ϰαὶ περισσοτέρας συλλαϐάς εἰς τὸν ὕμνον, εἶχε τουλάχιστον δύο λόγους νὰ τὸ ϰάμνει:

α) ἴνα ἀποδώσει σωστὰ τὸ ϑεολογιϰὸν περιεχόμενον ϰαὶ

ϐ) γνώστης τῆς ψαλτιϰῆς ὥν, ὑπέϑετε ὅτι ὁ ψάλλων τὸ τᾶδε προσόμοιον ϑὰ εὔρησϰε “ἐϰ μνήμης” τὸν ἀρμόζοντα μουσιϰὸν τύπον ὡς πρὸς τὰς ἐπιπρόσϑετας ἤ ϰαι ἐλλείπουσας συλλαϐάς.



Ἰσοδυναμία διαϕόρων ὁμόλογων τύπων ϰαὶ παράδειγμα σχέσεως τονιϰοῦ τύπου μετὰ μουσιϰοῦ τύπου

Χαραϰτηρίζοντας μίαν τονισμένην συλλαϐὴν διὰ τοῦ ἀριϑμοῦ “1” ϰαὶ ϰάϑε ἄτονον συλλαϐὴν διὰ τοῦ ἀριϑμοῦ “0” ἔχομεν, διὰ παράδειγμα, εἰς τὰ ἐωϑινὰ ἐξαποστειλάρια:

Α -Τοῖς μαϑηταῖς συνέλϑωμεν
Α-1-0-0-1-0-1-0-0 = 8 συλλαϐάς

Β-Τὸν λίϑον ϑεωρήσασαι
Β- 0-1-0-0-0-1-0-0 = 8 συλλαϐὰς

Ε - Ἡ ζωὴ ϰαὶ ὀδὸς Χριστὸς
Ε-0-0-1-0-0-1-0-1 = 8 συλλαϐὰς

Ἐπειδὴ τὰ ἀϰούγωμεν συχνὰ, δὲν ἀντιλαλαμϐανόμαστε ὄτι εἰς ϰαϑ’ἕνα ἐξ αὐτῶν ψάλλομεν ἄλλην μουσιϰὴν, παρ’ὅλα ὄτι « σχεδὸν ἴδια », ϰι’ὄτι χρησιμοποιοῦμεν «ὁμόλογους μουσιϰοὺς τύπους». Στὴν παλαιογραϕιϰὴν στενογραϕείαν, δὲν ἐχρειάζετο ϰαὶ τὸσο νὰ γράψει τις πολλοὺς μουσιϰοὺς χαραϰτῆρας, διότι ὅλοι οἱ ψάλται ἐγνώριζαν ὅλους τοὺς ἀντίστοιχους «ὁμόλογους» μουσιϰοὺς τύπους « ἐϰ στήϑους », ἐπειδὴ ἡ μάϑησις ἦτο ὑπερπολυετής. Διὰ τὸ συγϰεϰριμμένον παράδειγμα, ὁ Πέτρος Ἐϕέσιος μᾶς δίδει αὐτοὺς τοὺς ὁμόλογους τύπους εἰς τὴν νέαν, ἀναλυτιϰὴν γραϕήν, οἱ ὀποίοι μᾶς ἐπιτρέπουσιν, ὁ ϰαϑ’εἷς μὲ τὴν μελωδίαν αὐτοῦ, ἴνα ξεϰινήσωμεν τὸ μέλος ἐϰ τοῦ Δι ϰαὶ νὰ τὸ ἐπαναϕέρωμεν ἐπὶ τοῦ Δι σὲ 8 συλλαϐὰς, ἐϕ’ὄσον ἔγραψε ἐϰτενῶς τὸ ϰάϑε ἐξαποστειλάρειον.
Σὲ ἄλλα προσόμοια ὄμως, οἱ διαϕορὲς τονισμοῦ γίνονται αἴτιον « ϰατάπτωσις » τῆς μελωδίας διότι «σϰοντάπτει » ὁ ψάλλων ἐϕ’ὄσον ἄλλον, ὁμόλογον μέν, μουσιϰὸν τύπον ζητάει ὁ τονισμὸς τοῦ ϰειμένου, ϰαὶ ἄλλον δὲ ϐάζει, λόγου ἀγνωσίας – ϰαὶ, οὖτος, ὁ μουσιϰὸς τύπος εἶναι ἐντελῶς ἀπροσάρμωστος ὠς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ τονιϰοῦ τύπου.


Κατηγορίαι μουσιϰῶν τύπων
Κάϑε παλαιογραϕιϰὴ μουσιϰὴ γραμμὴ δύναται νὰ ἔχει πολλὰς « ἐξηγήσεις » εἰς τὴν σύγχρονον γραϕὴν. Ἔχουσιν δὲ ἦτε ῥυϑμιϰὰς διαϕορὰς ἦτε διαϕορὰς ἀναλύσεως.

Εἰς τὴν ῥυϑμιϰὴν ϰατηγορίαν (ϰατανομὴν) τύπων δυνάμεϑα νὰ ϰατατάξωμεν τοὺς ὁμόλογους Εἱρμολογιϰούς, Στιχηραριϰούς ἤ Παπαδιϰοὺς τύπους. Ὁ ῥυϑμὸς εἶναι ϰριτήριον συνϑέσεως ϰαὶ διανομῆς συλλαϐῶν ἐν τῇ μουσιϰῇ. Ἡ συμμετρὴς διανομὴ δίδει σωστὴν ῥυϑμιϰὴν ἔμϕασιν . Καλὸ παράδειγμα, εἶναι τὸ ἀρχαῖον μέλος τοῦ Ἐπινίϰιου ὕμνου. Αὐτὴ ἡ ῥυϑμιϰὴ ἔμϕασις χάνεται ὅταν γίνεται σύντμησις τῶν μουσιϰῶν τύπων. Διὰ παράδειγμα, ἄς συγϰρίνει τις τὰ ἀντίϕωνα τῆς Μεγάλης Παρασϰευῆς ἐϰ τοῦ Δοξασταρίου Πέτρου τοῦ Πελοποννησίου παρὰ Πέτρου τοῦ Ἐϕεσίου, μὲ τὰς διαδοχιϰὰς συντμήσεις Στεϕάνου Λαμπαδαρίου (ἐν τῆς Κυψέλῃ) ϰαὶ Κων/νου Πρίγγου (ἐν τῇ Πατριαρχιϰῇ Φόρμιγγῃ).
Ὁ ϰαλὸς ψάλτης πρέπει νὰ γνωρίζει τὴν ῥυϑμιϰὴν σχέσιν αὐτῶν τῶν ῥυϑμιϰῶς ἰσοτίμων, ὁμόλογων μουσιϰῶν τύπων, ἀντιστοιχούντων εἰς ϰάποιον συγϰεϰριμμένον τονιϰὸν τύπον (« 01 »). Ὅτι χάνει σὲ « ῥυϑμιϰὴ ἔμϕαση » ϰαὶ συμμετρία ϰερδίζει σὲ συντόμευσιν τῆς ἀϰολουϑείας ϰαὶ ϰαλυτεύρευσιν τῆς ϰατανοήσεως τῶν ψαλλομένων ἐϕ’ὄσον αἱ συλλαϐαί εἰσὶν χρονιϰῶς πλησιέστεραι εἰς τοὺς « ρυϑμιϰῶς συντετμημμένους μουσιϰοὺς τύπους ». (Πρωσοπιϰῶς, ὄμως, προτιμῶ τὴν ϰατὰ δύναμιν χρῆσιν μουσιϰῶν τύπων μὲ σωστὴν « ῥυϑμιϰὴν ἔμϕασην », δηλαδή τὸ Δοξαστάριον ϰατὰ τὸν Πέτρον Ἐϕέσιον). Πολλάϰις, ὄμως, εὐρίσϰωμεν μουσιϰοὺς τύπους παπαδιϰῆς ῥυϑμιϰῆς μελοποιείας εἰς ϰαταλήξεις στιχηραριϰῶν μελῶν, ϰαὶ, ἀντιϑέτως, συντετμημμένους μουσιϰοὺς τύπους (μέχρι ϰαὶ εἱρμολογιϰοῦ χαραϰτῆρος) ἐντὸς τοῦ ἰδίου, ἐξ ἄλλου ϰαλῆς ῥυϑμιϰῆς ἐμϕάσεως, στιχηραριϰοῦ μέλους. Οὖτως, οἱ ῥυϑμιϰῶς ἰσότιμοι, ὁμόλογοι μουσιϰοὶ τύποι ἀνταλλάσσονται εἰς τὰ χειρόγραϕα τῆς νέας γραϕῆς, ὡς ϰαὶ πολὺ πιϑανῶς νὰ τὸ ἐπέτρεπε ϰαὶ τὸ προϋπάρχον στενογραϕιϰὸν σύστημα.
Αὐτὴ ἡ «ἀνταλλαγὴ ὁμόλογων μουσιϰῶν` τύπων» ἔχει σοϐαρὴν ἐπίπτωσιν εἰς τὴν προσαρμωγὴν. Ἀντιϑέτως ὡς πρὸς τὴν Ἑλληνιϰὴν γλῶσσαν ὄπου προϕέρονται ὅλα τὰ γράμματα, εἰς τὴν Ἀραϐιϰὴν, Ἀγγλιϰὴν ϰαὶ Γαλλιϰὴν δὲν ἰσχύει τὸ ἴδιον. Εἰς τὴν Ἀραϐιϰὴν, σὲ ὀρισμένους ὕμνους ὄπου ἠϑέλησαν νὰ ϰρατήσουν τοὺς Ἑλληνιϰοὺς μουσιϰοὺς τύπους, ἡ παρέϰτασις ὀρισμένων γραμματιϰῶν ϕϑόγγων τὰ μετατρέπει ἀϰουστιϰῶς εἰς ϕωνήεντα, ϰαὶ τὸ ϰείμενον γίνεται δυσνόητον. Οὖτως, ἀσχολοῦνται ὀρισμένοι μὲ τὴν εὔρεναν συντετμημμέννων « τύπων », ἴσως ἀνυπάρϰτων ἐώς τὰ νῦν εἰς τὴν γραϕιϰὴν παράδοσιν, ἀλλὰ ὑπαρχόντων ἐν τῇ προϕοριϰῇ. Αὐτὸν τὸν τρόπον σύντμησης ἔχομεν εἰς ῾Ρουμανιϰὲς ὡς ϰαὶ Σλαϐονιϰὲς προσαρμώσεις, εἰδιϰὰ τῶν στιχηριαριϰῶν Κεϰραγαρίων ϰαὶ Πασαπνοαρίων. Τὸ ἴδιο δύνανται νὰ γίνει ϰαὶ εἰς τὴν Ἁγγλιϰὴν ϰαὶ Γαλλιϰὴν.

Ἐν δὲ τῇ ἀναλυτιϰῇ ϰατηγορίᾳ (ϰατανομῇ) τύπων δυνάμεϑα νὰ ϰατατάξωμεν τὶς διάσημες πλέον « ἀναλύσεις ». Ὄσο περρισότερα γράϕει ϰανείς, τόσο δεσμεύεται ϰαὶ χάνει ἐλευϑερίαν ἐν τῇ ἐϰτελέσει. Μὲ τὸν ὄρον « ἐλευϑερία » ἐν τῇ ψαλτιϰῇ ἐννοοῦμεν τὴν χρῆσιν τῆς μνήμης, ϰαὶ ὄχι πᾶν αὐϑαίρετον « αὐτοσχεδιασμόν ». Αἱ σημεριναὶ γραϕαὶ ὑπέρπλοϰων ἀναλύσεων ἔχει δεσμεύσει ϰαὶ ἐξασϑενήσει τὴν ψαλτιϰὴν, διότι ἡ λεπτομερὲς γραϕὴ ϰάϑε ἀναλύσεως μειώνει μὲν τὸν ὁλιϰὸν ἀριϑμὸν ἀναλύσεων ποὺ ϑὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζει τις ἐϰ μνήμης, πολλαπλασιάζει δὲ ἐώς ϰουραστιϰοῦ σημείου τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἰδίων ἀϰουσμάτων ἐντὸς τῆς ἰδίας μελωδίας, ϰαὶ γίνεται ἐπίσης αἴτιον ἐξασϑένησις λόγου ϰαϑυστερημμένης λήψεως χρόνου ἀλλὰ ϰαὶ ϰαϑυστερημμένων (=faltso) λαρρυγγισμῶν. Δι’αὐτὸ ϰαὶ ἡ προτεινόμενη προσάρμωσις τοῦ Χερουϐιϰοῦ ὕμνου χρησιμοποιεῖ τὰς ἀναλύσεις τῆς ϰλασσιϰῆς γραϕῆς τῶν τριῶν διδασϰάλων. Ὄσο ἐλλειπὲς ϰαὶ νὰ ϕαίνονται αὔται αἱ ϰλασσιϰαὶ γραμμαὶ εἰς τοὺς σύγχρονους, ἡ μνήμη πρέπει νὰ ἐξασϰεῖται μὲ τὴν μάϑησιν ἐϰ στήϑους διαϕόρων ἀναλύσεων τῶν μεγάλων ἱεροψαλτῶν ὅπως τὸν Ἰάϰωϐον Ναυπλιώτην
http://www.analogion.com/Nafpliotis/index.html

Αἱ τονιϰαὶ δυσϰολίαι προσάρμωσις
Ἐὰν μελετήσει τις τὸν τονιϰὸν ϰώδιϰαν (σειρὰν) τῆς Ἑλληνιϰῆς, Λατινιϰῆς ϰαὶ ἄλλων γλωσσῶν, προσέχει τὰ ἐξῆς :
Τὰ Ἑλληνιϰὰ ϰαὶ τὰ Λατινιϰὰ ἔχουσιν πολλὰς ὁμοιώτητας : Ἡ σειρὰ τῶν λέξεων εἶναι σχεδὸν ἴδια, ϰαὶ ἔχουσιν πολλὰ μηδενιϰὰ « 0 » διὰ ϰάϑε « 1 » - δηλαδὴ, ἐν γένει, ἀναμεταξύ τονισμένων συλλαϐῶν ὑπάρχουσιν πολλαὶ ἄτοναι συλλαϐαί.
Ἡ σειρὰ τῶν λέξεων εἶναι ἄλλη εἰς τὴν Ἀγγλιϰὴν ϰαὶ Γαλλιϰὴν, ἀλλὰ - ϰαὶ τοῦτον ἐστὶ τὸ σημαντιϰώτερον- ἔχουσιν ἐπίσης ὀλιγότερα μηδενιϰὰ « 0 » διὰ ϰάϑε « 1 » - δηλαδὴ, ἐν γένει, ἀναμεταξύ τονισμένων συλλαϐῶν ὑπάρχουσιν ὀλιγότεραι ἄτοναι συλλαϐαί.

Παραδείγματος χάριν, ἡ ϕράσης,
Christ, Seigneur, Dieu, gloire à Toi.
ἔχει τονιϰὸν ϰώδιϰαν
1-0-1-1-1-0-1
Κάποια ἀντίστοιχη ϕράσης, ὡς πρὸς τὸν τονισμόν, ϑὰ ἦτο ἡ ἰδιϰή μου «δημιουργεία»:
Πάντων, Σύ εἶ, Ἄναξ. Ναὶ...
Δύσϰολα νὰ εὔρει τις τέτοιου εἶδους Ἑλληνιϰὴν τονιϰὴν σειρὰν, ἔχουσαν μουσιϰὴν, ἀλλὰ ϰαὶ εἰς τὸν ϰάϑε ἦχον ϰαὶ εἰς τὸ ϰάϑε εἴδους μελοποιείας (Εἱρμολογιϰόν, Στιχηραριϰόν ἤ Παπαδιϰόν). Ἁντιϑέτως, τέτοιου εἶδους Γαλλιϰῆς ἤ ϰαὶ Ἁγγλιϰῆς τονιϰῆς σειρᾶς, μὲ ὀλίγα « 0 », ὑπερέχει τῶν ὑπολοίπων.

Ὁ προσαρμωστὴς ἔχει τρεῖς λύσεις : ἤ ϑὰ γνωρίζει ἀπταίστως ἄπασαν τὴν Ἑλληνιϰὴν ὑμνολογίαν, ϰαὶ ϑὰ εὔρη τὸ σπανίζον παράδειγμα, ἤ ϑὰ δημιουργήσει εὐρετήριον μουσιϰῶν τύπων ϐάσει τῶν τονιϰῶν τύπων, ἤ ϑὰ ϐασισϑεῖ εἰς τὰς ἐλλειπὲς γνώσεις του, ϰαὶ, ϐάσει ἑνὸς ἀντίστοιχου, ἀνύπραϰτου ϰειμένου, ὅπως ἐδημιούργησα ἄνωϑεν, ϑὰ ϐρεῖ ϰάποια λύσιν, ἦτε εἶναι ϰλασσιϰὴ ἦτε εἶναι ἐϕεύρεσις ϰαινή.
Στὶς ῾Ρουμανιϰὲς ϰαὶ Σλαϐωνιϰὲς ἐϰδόσεις, ὑπάρχουσιν «ἐϕευρέσις», ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἀντίστοιχος Ἑλληνιϰὸς τονιϰὸς τύπος. Οἱ «ἐϕευρεϑείς» μουσιϰοὶ τύποι, χρησιμοποιύνται, πάντος, μὲ σύστημα ϰαὶ σειρὰ, ϰαὶ ὄχι ἀνευϑαιρέτως.
Τέτοιου εἴδους εὐρετήριον ϑὰ ἤϑελα νὰ δημιουργήσω, ἀλλὰ μὲ τρόπον πολύ πιὸ ἐπιστημονιϰόν, χρησιμοποιώντας προγράμματα μοριαϰῆς ϐιολογίας. Δυστυχῶς, τὸ ἴδιο δὲν ἰσχύει μὲ τοὺς διαϕόρους προσαρμωστὰς τῶν ἡμερῶν μας.

Σπουδαίανϰαὶ ἀξιόλογον ἐργασίαν ἔχει ϰάμνει ὁ Πατὴρ Ἐϕραίμ - ἰδοὺ τὸ εὐρετήριόν του (pdf) μὲ μουσιϰοὺς τύπους ὡς ϰαὶ τρόπον προσαρμωγῆς ἑνὸς ὕμνου :

μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ Α ἦχου
μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ Β ἦχου
μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ Γ ἦχου
μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ Δ ἦχου
μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ πλ. Α ἦχου
μουσιϰοὶ τύποι τοῦ Στιχηραριϰοῦ πλ. Β ἦχου
τρόπος προσαρμωγῆς ἑνὸς ὕμνου

Τὰ ὡς ἄνωϑεν εἰσὶν ἐξαιρέτου ποιότητος, ϰαίτοι ἐν ἐπεξεργασίᾳ.



Ἱστότοπος:
http://stanthonysmonastery.org/music/Index.html

Ἐπιϰοινωνία (Πατὴρ Ἐϕραίμ)

Τὸ προσαρμόζων ἐν τῇ Ἀγγλιστῇ ἔργον του εἶναι ἀξιόλογον, ϰαλύπτων σχεδὸν ὅλην τὴν ψαλτιϰὴν τῆς Θείας Λειτουργίας, ἀλλὰ δὲν ἀνταποϰρίνεται ὁλιϰῶς εἰς τὴν ἰδιϰήν μου νοοτροπίαν ϰαὶ ἐμπειρίαν,ἡ ὀποία, ἀντιϑέτως, δὲν παράγει προσαρμώσεις μὲ ἰδίαν ταχύτηταν, χρείαν ἔχουσαν πολύπλοϰου ἐυρητηρίου, τοῦ ὀποίου ἡ συναρμογὴ εἶναι ἔργον ὀλόϰληρου ϐίου, εἰδηϰὰ ἐν ἐλλείψῃ τῆς πρέπουσας συνεργασίας ϰαὶ συμπαραστάσεως.

Ὑπερέχουσα ἀξίαν τοῦ ϑεολογιϰοῦ ϰειμένου
Διὰ τὴν ὑπερέχουσαν ἀξίαν τοῦ ϑεολογιϰοῦ ϰειμένου δὲν χρειάζεται λόγος. Ἐπιδρᾶ ὄμως, εἰς τὰς μεταϕράσεις, ϰαὶ ἡ ποιϰιλία τρόπων μεταϕράσεως μᾶς ἔχουσιν ϕέρει σήμερον εἰς πολλαπλὰ ϰείμενα ἐν ταῖς ϰυρίαρχες γλῶσσαις, ἀντιϑέτως ὡς πρὸς τὴν ἐννοιαίαν Σλαϐονιϰὴν μετάϕρασιν τῶν ἁγίων Κυρίλλου ϰαι Μεϑοδίου.
Ὀρισμένοι δίδουσιν προτεραιώτηταν εἰς τὸ ϑεολογιϰὸν περιεχόμενον ˙ ἄλλοι δέ, εἰς τὸν ποιητιϰὸν τονισμόν ˙ ἄλλοι εἰς τὴν « ἰσοῤῥοποίαν” τῶν λέξεων ˙ ἄλλοι εἰς τὴν ἁπλοποίσιν ˙ ἄλλοι εἰς τὴν “ἀρχαΐζουσαν” ϰαὶ ἄλλοι εἰς τὴν “δημοτιϰὴν”.

Ἐδῶ παραϑέτω στοιχεῖα ἐϰ τῆς λίαν ἐνδιαϕέρουσας ἐρεύνης τοῦ Καϑολιϰοῦ ἱερέως, ϰαϑηγητοῦ ἀνϑρωπολογίας ἐν τῷ ἐν Παρισίοις Πανεπιστημείῳ, Marcel JOUSSE, τῆς ἐποχῆς τοῦ 1940. Ἐϕ’ὄσον ἐπισϰέϕϑηϰε πολλοὺς λαοὺς μὲ προϕοριϰὴν παράδοσιν, ἔϐγαλε συμπέρασμα ὄτι ἡ προϕοριϰὴ μνήμη μεταδίδεται διὰ μέσου τύπων, δηλαδή σύνολον συγϰεϰριμμένων, ἀδιαχωρίστων λέξεων. Τὸ ἀπέδειξε, ἀναμεταξὺ ἄλλων, ϰαὶ μὲ τὸ «Πάτερ ἡμῶν”, ὄπου μᾶς ἀναϕέρει τὰς διαϕόρους προϋπάρχουσας πηγὰς, ἐν τῇ Ἀραμαϊϰῇ, τοῦ ϰάϑε στίχου αὐτῆς τῆς προσευχῆς. Οὖτος, ὁ ἴδιος ὁ Κύριός μας ἐχρησιμοποίησε προϋπάρχοντας γλωσσιϰοὺς τύπους ἴνα μᾶς μεταδώσει μύνημα ϰαινὸν, τὸ ϰατὰ τοῦ ϑανάτου νίϰος ϰαὶ τῆς Ἀναστάσεως Αὐτοῦ.

Τὸ δεύτερον συμπέρασμα εἶναι ὄτι τὰ ϰείμενα τοῦ Εὐαγγελίου ἔχουσιν συμμετρίαν νοήματος.. ὄτι λέγει ὁ ἕνας στίχος, τὸ λέγει ϰαι ὁ ἐπώμενος μὲ ἄλλον τρόπον. π.χ. :« Πάτερ ἡμῶν = ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς »

Τὸ τρίτο συμπέρασμα εἶναι ὄτι ὁ ϰάϑε « συμμετριϰὸς » τύπος, περιέχει ϰαὶ ϰάποιαν ϰίνησιν, ἡ ὀποία ἔχει σχέσιν μὲ τὸ περιεχόμενον, δηλαδὴ ὁ ϰάϑε τύπος περιέχει ϰαὶ « ϰινηματιϰὸν περιεχόμενον”.
π.χ. ἀτενίζοντας πρὸς τὰ οὐράνια, ἐνϑυμεῖται τις τὸ “Οὐρανοῖς”

Αἱ σημαντιϰότεραι ἐπιπτώσεις αὐτῶν τῶν συμπερασμάτων ἀϕορούσιν τὴν μετάϕρασιν τοῦ τελευταίου στίχου τοῦ « Πάτερ ἡμῶν » :

« ἀλλὰ ῥύσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ ».

Ἰδοὺ δύο μεταϕράσεις :

α)..but deliver us from evil.

b) but deliver us from the Evil One.

Ἡ πρώτη δίδει ἐντύπωσιν ὄτι “τοῦ πονηροῦ” εἶναι μία ἀϕεραιματιϰὴ-abstract- ἰδέα, τὸ “ϰαϰόν”.

Ἡ δεύτερη λέγει ὄτι “τοῦ πονηροῦ” ἀϕορᾶ ϰάποιο ὥν (ϰαὶ ὄχι ἰδέαν), τουτέστι τὸν Διάϐολον, ἐξ οὖ ϰαὶ τὰ ϰεϕαλαία γράμματα.

Βάσει τῶν Ἀραμαϊϰῶν πρὸ Χριστοῦ πηγῶν, ἀλλὰ ϰαὶ ϐάσει τῶν Πατέρων τῆς Ἐϰϰλησίας, γνωρίζομεν ὄτι “πονηρὸς” ἐστὶ ὁ διάϐολος. Τὸ ἴδιο συμπεραίνωμεν ϰαὶ ϐάσει τῆς “συμμετρίας τῶν στίχων. Καὶ τελιϰὰ, ϐάσει τῆς “ϰινηματιϰοῦ περιεχομένου”, Ὁ Θεὸς δὲν εἰσήνεγϰε τὸν Ἰώϐ εἰς “ϰαϰὸν” ἀλλὰ εἰς τὸν Καϰὸν, τουτέστι τὸν Διάϐολον.

Εἲδατε, ἐπίσης:
Professor Constantine Cavarnos
"ORTHODOX CHRISTIAN TERMINOLOGY"
[Institute for Byzantine and Modern Greek Studies,
115 Gilbert Road, Belmont, Massachusetts,
02178, USA,
ISBN 0-914744-98-4]

Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὄτι δὲν δύναται νὰ μεταϕράζει τις ϰατὰ τὴν ἀρέσϰειάν του, ἀλλὰ ϐάσει τύπων, τοὺς ὀποίους χρησιμοποιεῖ ἡ ὑμνολογία, ϰαὶ οἱ ὀποίοι προέρχονται ἐϰ τῆς Ἁγίας Γραϕῆς, ἀπὸ τὰ ϰείμενα τῶν Πατέρων, ϰαὶ ἐϰ τῆς προϕοριϰῆς παραδόσεως. Οὕτως, οἱ σύγχρονοι ἀϰαδημαϊϰοί, ἐὰν δὲν εἶναι γνῶστες τῶν Πατεριϰῶν ϰειμένων ἀλλὰ μόνον τῆς ἀρχαίας Ἑλληνιϰῆς γλώσσης, οὐδέποτες ϑὰ προσϕέρουσιν ϑεολογιϰῶς ὀρϑὴν μετάϕρασιν, διότι ἡ ἑϰϰλησιαστιϰὴ ὑμνολογία ἔχει χρείαν τυπολογιϰῆς μεταϕράσεως – formular translation.


Μέϑοδος προσαρμώσεως τοῦ Χερουϐιϰοῦ Ὕμνου εἰς τὴν Ἀγγλιϰὴν γλῶσσαν.

Ὕστερον αὐτῆς τῆς τοποϑέτησις τῆς ἐπιϰαιρότητος, διευϰρινίζω τὴν μέϑοδον προσαρμώσεως τοῦ Χερουϐιϰοῦ Ὕμνου εἰς τὴν Ἀγγλιϰὴν γλῶσσαν.


Πρῶτον, ϰαὶ ϰυριεύον ϑέμα, διὰ τὰς προσαρμώσεις τῆς ψαλτιϰῆς εἶναι ἡ μετάϕρασις.
Θεωρῶ ὄτι αἱ ϰαλύτεραι ϰαὶ ϑεολογιϰῶς ὀρϑαὶ μεταϕράσεις εἶναι αἱ ἐξῆς:

1)Holy Transfiguration Monastery
Holy Transfiguration Monasteryhttp://htmadmin.phpwebhosting.com/index.html
http://www.hocna.net/
278 Warren Street
Brookline, MA 02445-5997
Telephone (United States): (800) 227-1629 or (617) 734-0608
Boston area residents and calls from outside the United States:
(617) 232-2326 ορ (617) 734-0608
Fax: (617) 730-5783
E-mail: orders@thehtm.org
which is affiliated with the True Orthodox Church of Greece, following the traditional ecclesiastical calendar of the Orthodox Church (commonly known as the Old or Julian calendar
“Γνησίων Ὀρϑοδόξων Χριστιανῶν” =
Αἱ μεταϕράσεις δὲν ἔχουσιν περιεχόμενον προσηλιτισμοῦ, ϰαὶ χρησιμοποιῦνται ἀπὸ πολλὲς ἀναγνωρισμένες, ὑπὸ τοῦ Πατριαρχεῖου Κων/πόλεως, ἐϰϰλησίες.

2) Archimandrite (now bishop) Kallistos Ware ( of Diokleia)
Menaion and Triodion
St. Tikhon’s Seminary Press,
South Canaan, Pennsylvania 18459

Συσχέτησις ἔννοιας ϰειμένου ϰαὶ μουσιϰῆς
Δεύτερον, πρέπει νὰ ὑπάρχει σχέσεις ἀναμεταξὺ τοῦ ϰειμένου ϰαὶ τῆς μουσιϰῆς.
Στὴν προϰειμένην περίπτωσιν, ἡ μετάϕρασις “τὸν Τρισάγιον ὕμνον” προηγεῖται τοῦ “Τριάδι” ἐν τῇ Ἀγγλιστῇ. Πρέπει ὁ συνϑέτης νὰ σεϐασϑεῖ τὸ ϰείμενον, ϰαὶ νὰ εὔρει λύσιν.
Ἐπειδὴ τὸ τέλος τοῦ πρώτου μέρους τοῦ ὕμνου, τὸ τοῦ ψαλλομένου ὑπὸ πρώτου χοροῦ, ἔχει ὀλιγότερον περιεχόμενον ὡς πρὸς τὸ Ἑλληνιϰὸν, ἐχρησιμοποίσα ἐϰτενέστερους μουσιϰοὺς τύπους ἐϰ τοῦ ἀντίστοιχου Χερουϐιϰοῦ τοῦ Κων/νου Πρωτοψάλτου μετὰ το “Τριάδι”. Ἐπειδὴ περιέχει ἤδη τύπους πλαγίου δευτέρου, τοὺς ἀπέϕυγα εἰς τὸ Ἀγγλιϰὸν “Τριάδι”.

Ἐχρησιμοποίσα ἐπίσης τύπους ὥστε ἡ μελωδία νὰ ϰατεϐαίνει στὸ “μυστιϰῶς”, νὰ ἔχει τὸ ϰλασσιϰὸν “ζοωγόνον” ἄϰουσμα τετάρτου διατονιϰοῦ εἰς τὸ “Ζοωποιῷ”, ϰαὶ ϰατέϐασμα ἀπὸ Κε σὲ Πα διὰ τὸ “ἀποϑώμεϑα”.

Ἡ πηγὴ τοῦ ϰάϑε δανεινοζόμενου μουσιϰοῦ τύπου ἔχει σημειωϑεῖ ἄνωϑεν, ἐντὸς τοῦ μουσιϰοῦ ϰειμένου. Ἀξιοσημείωτος εἶναι ἡ ἐπίλεξης τῶν τύπων, πρῶτον ϐάσει τῶν λέξεων, ἀλλά, ϰαὶ δεύτερον, ϐάσει τοῦ τονισμοῦ τῶν συλλαϐῶν (δηλαδή, ϰωδιϰοποίησις εἰς 01 ϰαὶ χρῆσις ἀντίστοιχων ἰδίων ἤ ὁμολόγων ϰλασσιϰῶν μουσιϰῶν τύπων).

Μεταγαϕὴ = Transcription = Transporto
Τέλος, ἡ μεταγραϕὴ εἰς τὴν Δυτιϰὴν μουσιϰὴν ἔγινε ϐάσει τῆς ψαλτιϰῆς ϕιλοσοϕίας. Ἡ ψαλτιϰὴ ϐασίζεται σὲ σχετιϰὰ διαστήματα, ϰαὶ σὲ ϕϑορές. Αὐτὸ λέγεται “modulation” στὴν Δυτιϰὴν μουσιϰὴν. Διὰ νὰ μὴν ἐπιϐαρύνεται ἡ “παρτιτούρα” μὲ διέσεις, ϰαὶ ὑϕέσεις ϰαὶ σύγχρονες ἐντελῶς ἀνωϕελὲς “ἀναλύσεις”, μετέγραψα τὴν μουσιϰὴν ὡς ἐςτὶ γεγραμμένη ἐν ταῖς ϰλασσιϰαῖς ἐϰδόσεις.

Διὰ τὶς ϕϑορὲς, ἔχω δημιουργήσει νέον σύστημα.

Χρησιμοποιῶ Τεσσάρους ϰλεῖς «key signatures»


Τὸν διατονιϰὸν Δι, μὲ τὸν λατινιϰὸν χαραϰτήραν «D».

Τὸν Χρωματιϰὸν Δι, μὲ τὸν λατινιϰὸν χαραϰτήραν «C» προστίϑωντας τὸ “m” διὰ τὸν μαλαϰὸν ϰαὶ τὸ “s” διὰ τὸν σϰληρὸν.

Τὸ ἐναρμόνιον Γα ἤ Ζω μὲ τὸν χαραϰτῆρα «H»

Αἱ χρώαι ἐϰϕράζονται αὔται μὲ τὰς ϰλεῖς Γα ἤ Κε = «S» διὰ τὸ σπάϑειον, Δι = «K» διὰ το ϰλιτὸν, ϰαὶ Δι =“Z” δια τὸν ζυγὸν.

Οὔτος, τὸ Χερουϐιϰὸν ἀρχίζει μὲ τὸν διατονιϰὸν Δι «D» στο Sol. Τὰ ἐντὸς εἰσαγωγιϰῶν ἐπισημάνουν τὴν ϰατὰ στιγμὴν χρῆσιν τῆς ὑϕέσεως τοῦ Ζω, ἐν τῇ ϰαταϐάσει.

Εἰς τὴν δεύτερην ϕράσιν τοῦ “Trinity”, γίνεται χρῆσις τροχοῦ, μὲ ϕϑορὰ τοῦ διατονιϰοῦ Πα εἰς τὸν Κε. Κατ’ἀναλογίαν, ἔχω τοποϑετήσει τὴν ϰλείδα τοῦ διατονιϰοῦ Δι «D» ἐπὶ τοῦ ἄνω Re.
Τουτέστιν, δέν ϕϑορίζω τὸν Κε, ἀλλὰ δείχνω ποιὰ εἶναι ἡ νέα ϰλίμαϰα ϰαὶ σὲ ποιὸ σημεῖον τῆς πενταγράμμου εὐρίσϰεται ὁ νέος διατονιϰὸς Δι.

Εἰς τὴν γραμμὴν “earthly”, ϐλέπωμεν τὴν χρῆσιν τοῦ σπάϑειου μέλους.

Ἐὰν ἐξηγήσωμεν σωστὰ τὸ modulation, ἔστω ϰαὶ ἐὰν δείξωμεν ὕϕεσιν σὲ ἤδη ἐλλάσσωνα διάστημα, οἱ προ-εἰδοποιμένοι δυτιϰοὶ ϑὰ ϰαταλάϐουσιν ὅτι δὲν ἔχει χρῆσιν.

Τὸ πείραμα ἔγινε μὲ ϕοιτητὰς μουσιϰολογίας ἐδῶ εἰς τὴν Γαλλίαν, μὲ προσαρμώσεις τοῦ “Χριστὸς` ἀνέστη” ϰαὶ “Ἐπὶ τὸν ποταμὸν”...: μὲ εὐχαρίστησαν ὄλοι διότι, διὰ πρώτην ϕορὰν, ἐϰατάλαϐαν τὴν νοοτροπίαν τῆς ψαλτιϰῆς χάριν ἀποϕυγῆς δυτιϰοπρεποῦς ἀναλυτιϰῆς ϰαὶ λεπτομεροῦς μουσιϰῆς γραϕῆς.

Τέλος, ἡ ψαλτιϰὴ τέχνη μεταδίδεται
διὰ λεπτοῦς ἰσοῤῥοπίας ἀναμεταξὺ
προϕοριϰῆς ϰαὶ γραπτῆς παραδόσεως,
ϰατὰ τὴν μέϑοδον μετάδωσις μνήμης
διὰ μέσου τύπων,
οἱ ὀποίοι ἔχουσιν ἐπιστημονιϰὸν ϰῦρος
ϰαὶ ἀποδεδειϰνυμένη ἰσχύει εἰς τὸ
νὰ ἀπελευϑερώνουν τοὺς ψάλλοντας,
ὦστε νὰ προσεύχονται
ὅλοι οἱ λαοὶ τῆς οἰϰουμένης
τῇ ἰδίᾳ γλῶσσᾳ αὐτῶν.


Σᾶς προσϰαλῶ νὰ ἐπισϰεϕϑῆτε ϰαὶ τὴν προσωπιϰήν μου ἱστοσελίδαν, ἡ ὀποία προσϕέρει πολλὰ ϰλασσιϰὰ μαϑήματα, μεϑοδολογίαν μάϑησις, ἀλλὰ ϰαὶ ϰατ’ἀναλογίαν « ϕυσιοπαϑολογίαν, διάγνωσιν ϰαὶ ϑεραπείαν διαϕόρων παϑήσεων τῆς ψαλτιϰῆς τέχνης ».

Psaltopedia


Δύνασϑε νὰ ἐπιϰοινωνήσετε μαζί μου εἰς τὸ

g_michalakis@yahoo.fr

Θερμὲς εὐχὲς εἰς ὅλους, ὅπως
ὁ Νεογεννηϑεῖς Χριστὸς ϰαὶ Θεὸς ἡμῶν
ἐπαϰούσει τὰς δεήσεις τῶν ψαλλομένων ἐξ ἡμῶν
ὡς ϰαὶ τὰς προσευχὰς τῶν πιστῶν ἀϰροατῶν,
ϰι’ὅπως μᾶς χαρίσει εἰρήνην,
σωματιϰὴν ὑγίειαν
ϰαὶ σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
GKM