- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΜΑΣ
κ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ Ε. ΑΚΡΙΔΑ

Σεβαστοί

Εκκλησιαστικοί Πατέρες και Πολιτικοί Άρχοντες.

Μουσικολογιώτατοι κ. κ. Πανεπιστημιακοί καθηγητές, Άρχοντες Πρωτοψάλτες και Μουσικοδιδάσκαλοι. Αγαπητοί φίλοι, οι με οποιονδήποτε τρόπο θεραπευτές της εθνικής μας μουσικής, εκκλησιαστικής και κοσμικής. Με το παρόν τεύχος, εγκαινιάζουμε την έκδοση και κυκλοφορία δημοσιογραφικού οργάνου της Πανελλήνιας Ένωσης Προασπιστών της Εθνικής Μουσικής «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ», με τον τίτλο «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ». Το περιοδικό μας εκδίδεται με σκοπό την ενίσχυση των προσπαθειών μας για τη διάσωση, προβολή και διάδοση της κατά τε την θεωρία και την πράξη γνήσιας Εθνικής παραδοσιακής των Ελλήνων μουσικής, η οποία δοκιμάζεται τελευταίως από αλλοτριωτικές τάσεις. Οι δε προσπάθειες μας αυτές είναι ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΕΙΣ και ΑΝΥΣΤΕΡΟ-ΒΟΥΛΕΣ.

Οι στήλες του περιοδικού μας θα είναι διαθέσιμες για κάθε τεκμηριωμένη και υπεύθυνη άποψη, που θα απηχεί τις κλασσικές δομές και μορφές των μουσικών μας παραδόσεων. Με την πεποίθηση ότι σε αυτόν τον ιδεολογικό αγώνα μας έχουμε συνεπίκουρους το σύνολο των θεραπευτών των μουσικών μας παραδόσεων και την ελπίδα ότι οι αρμόδιοι θα εξετάσουν με την δέουσα προσοχή το μείζον αυτό Εθνικοπολιτισμικό ζήτημα, εκδηλώνοντας εμπράκτως το ενδιαφέρον τους και παίρνοντας τις σωστές αποφάσεις, όπως το απαιτούν οι συγκυρίες, η ιστορία και η Εθνική μας επιβίωση στο διηνεκές.

Υποβάλλω προς τους σεπτούς ιεράρχας τα σέβη μου και απευθύνω προς άπαντας τους θερμούς και εγκάρδιους χαιρετισμούς μου.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ε. ΑΚΡΙΔΑΣ

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΤΑΧ/ΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ:

ΑΙΤΩΛΙΑΣ 2

Τ. Κ. 16341 ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ

ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: (+30) 210-9920182 FΑΧ: (+30) 210-9960505

ΣΥΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΑΠΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ Ο ΕΚΑΣΤΟΤΕ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΔΕΚΤΗ ΚΑΘΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΝΥΠΟΓΡΑΦΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΟΝΟΝ ΤΟΥ ΥΠΟΓΡΑΦΟΝΤΟΣ ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΜΑΣ

Είμαστε ένα σύνολο ανθρώπων, ιδεολόγων της Εθνικής μας Παραδοσιακής Μουσικής, που έχουμε αναλώσει τον βίον μας υπηρετώντας την με πίστη και αφοσίωση, πάνω στα εκκλησιαστικά αναλόγια, μελετώντας την και συγγράφοντας διάφορα θεωρητικά ή μελοποιητικά έργα, ερμηνεύοντας την σε εξέδρες συναυλιών και διδάσκοντας την σε νεώτερες γενεές. Η Εθνική μας αυτή παρακαταθήκη αποτελεί για μας ιερό κειμήλιο και είναι ένα κομμάτι της ψυχής μας. Παρακολουθώντας, - εδώ και αρκετά χρόνια, - τα τεκταινόμενα στην ολοένα και περισσότερο αλλοτριούμενη μουσική μας, θρησκευτική και κοσμική, - εμείς οι προσηλωμένοι στις μουσικές μας παραδόσεις, αποφασίσαμε να αντιδράσουμε, ανακόπτοντας αυτές τις καταστροφικές για την μουσική μας τάσεις. Για το λόγο αυτό κατά το 2000 έτος συστήσαμε την Πανελλήνια Ένωση Προασπιστών της Εθνικής Μουσικής «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ». Η ολιγομελής - αρχικά -κίνηση μας βρήκε αμέσως ανταπόκριση και ικανή στήριξη, αφού αφ’ενός μεν το σύνολο των υπηρετούντων την Βυζαντινή Εκκλησιαστική μουσική μας παράδοση, παραμένει προσηλωμένο στα από του 1814 και εντεύθεν εγκεκριμένα από Πατριαρχικές και επιστημονικές επιτροπές θεωρητικά και στον τρόπο ψάλλειν των Πατριαρχικών ψαλτών, τους οποίους προσπαθούν να μιμηθούν πάντα οι καθ’άπασαν την Επικράτειαν ψάλτες. Αφ’ετέρου δε, οι υπηρετούντες την δημοτική - λαϊκή μουσική, έχουν ως πρότυπα τους καλλικέλαδους και αυθεντικούς τραγουδιστές και τραγουδίστριες του λαού μας και τους δεξιοτέχνες οργανοπαίχτες, πολλοί από τους οποίους έχουν αφήσει μνημειώδεις ηχογραφήσεις με απαράμιλλες ερμηνείες, που ανέδειξαν το δημοτικό - λαϊκό μας τραγούδι. Υπεραμυνόμενοι αυτών των θεωρητικών και πρακτικών μουσικών μας αξιών, πολύ σύντομα πλαισιωθήκαμε από το σύνολο των πιστών τηρητών τους από όλη την Επικράτεια. Στα μέλη μας - ιδρυτικά και μεταγενέστερα - συμπεριλαμβάνονται πανεπιστημιακοί, επιστήμονες όλων των κλάδων, Άρχοντες πρωτοψάλτες, Άρχοντες μουσικοδιδάσκαλοι, μουσικολόγοι, καθηγητές μουσικής, πεπειραμένοι πρωτοψάλτες, άοκνοι ερευνητές της μουσικής μας, καλλίφωνοι τραγουδιστές και δεξιοτέχνες οργανοπαίχτες. Έχουμε δε τη στήριξη της πλειοψηφίας των μουσικών κληρικών, όλων των βαθμίδων, του συνόλου των Συλλόγων Ιεροψαλτών, της Ο.Μ.Σ.Ι.Ε., καθώς και άλλων μουσικών Συλλόγων. Αριθμούμε σήμερα πολλές δεκάδες μέλη, που ευελπιστούμε σύντομα να ανέλθουν σε εκατοντάδες και χιλιάδες. Κατά την ίδρυση μας και στο προσωρινό Δ.Σ. προήδρευσε ο γνωστός πρωτοψάλτης κ. Μανώλης Χατζημάρκος, ενώ κατά την πρώτη Γ.Σ. και τις αρχαιρεσίες εξελέγη πρόεδρος ο παλαίμαχος ιδεολόγος αγωνιστής κ. Βασίλειος Κατσιφής, ο οποίος με την άψογη συνεργασία του με τον Γ.Γ. κ. Κων/νο Ζαρακοβίτη προσέφερε πολλά και σημαντικά στην Ένωση μας. Εν ολίγοις αυτοί είμαστε.

Οι επιδιώξεις μας, όπως ορίζει και το άρθρο 2 του καταστατικού μας, είναι καθαρώς ιδεολογικές. Συγκεκριμένα: «Κύριος σκοπός της Ένωσης είναι η προβολή της Εθνικής Μουσικής (Εκκλησιαστικής και Δημοτικής) και η προστασία της από κάθε είδους νεωτερισμούς, ή ανάρμοστες εκτελέσεις. Επίσης η Ένωση ενδιαφέρεται, αγωνίζεται και αγωνιά για τα εξής: α) Για τη σωστή διάδοση της Βυζαντινής Μουσικής, με βάση τις αποφάσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των διαφόρων Μουσικών Επιτροπών Του, καθώς και την διάδοση του ΟΡΘΟΥ τρόπου εκτελέσεως των Πατροπαράδοτων Εκκλησιαστικών Μελών, β) Για τη σωστή διάσωση και διάδοση των Δημοτικών μας Τραγουδιών και την προστασία τους από ανεπίτρεπτες επεμβάσεις και αλλοιώσεις, γ) Για την παροχή αμέριστης βοήθειας και ενθάρρυνσης προς τους αυθεντικούς Φορείς της Παραδοσιακής μας Μουσικής».

Δεν έχουμε, λοιπόν, επαγγελματικές διεκδικήσεις και δεν αποβλέπουμε σε οικονομικά οφέλη ή σε τίτλους, αξιώματα και θώκους. Αντιθέτως μάλιστα τα προσωπικά κόστη μερικών εξ ημών, είναι αρκετά και σοβαρά. Δεν φειδόμεθα όμως το οποιοδήποτε κόστος, διότι ο αγώνας μας είναι ιερός και με Εθνικό χαρακτήρα, αφού το μόνο, που επιδιώκουμε είναι η διάσωση και διάδοση της ανόθευτου Εθνικής μας Μουσικής Παράδοσης, όπως ακριβώς την σεβάστηκαν οι αιώνες και όπως μας την παρέδωσαν οι της θεωρίας και της πράξης τιτάνες θεραπευτές της πρόγονοι μας. Με γνώμονα αυτά τα θεμελιώδη αξιώματα, θα λειτουργήσουμε με αντικειμενικότητα και ευθυκρισία, τεκμηριώνοντας πάντα τις απόψεις μας. Θα επαινέσουμε πάντα το σωστό (και είθε μόνο τέτοιες ευκαιρίες να έχουμε), αλλά δεν θα διστάσουμε να στηλιτεύσουμε κάθε παρεκτροπή.

Γι’αυτόν τον ιερό αγώνα μας ζητάμε την συστράτευση όλων των προσηλωμένων στις μουσικές μας παραδόσεις και το έμπρακτο ενδιαφέρον όλων των αρμοδίων φορέων, πριν είναι πολύ αργά για τη σωτηρία αυτού του μεγάλου εθνικού μας κεφαλαίου, της μητρικής μας μουσικής γλώσσας.

Εκ του Δ.Σ.

των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ»

ΠΕΡΙΕΡΓΟΙ ΣΥΝΕΙΡΜΟΙ

ΤΟΥ Γ.Γ. ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ ΔΡ. ΚΩΝ/ΝΟΥ ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗ

Στον ψαλτικό κόσμο είναι γνωστή η κρίση που επικρατεί στο χώρο της ψαλτικής τέχνης με τις αποκλίσεις από τη πατροπαράδοτη πατριαρχική έκφραση. «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ», πρώτοι ζητήσαμε από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος να παρέμβει ώστε να σταματήσουν οι αυθαιρεσίες. Η Ιερά Σύνοδος ανέθεσε στον Μητροπολίτη Πατρών κ. κ. Νικόδημο όπως εκφράσει τις απόψεις του. Ο κ. Νικόδημος βαθύς γνώσης και άριστος εκτελεστής της Πατριαρχικής παραδόσεως υπέβαλε στην Ιερά Σύνοδο σχετικό ΥΠΟΜΝΗΜΑ στο οποίο ετήρησε τελείαν απόστασιν από «παρεισφρύσαντα» εις την παρά-δοσιν άλλα αδόκιμα συστήματα. Εις το σχετικό Υπόμνημα του ο κ. Νικόδημος αποφαίνεται ότι Γνήσιοι εκφρασταί του βυζαντινού Εκκλησιαστικού ύφους θεωρούνται το Οικουμενικόν Πατριαρχείον και το Άγιον Όρος. Ακολούθως ο ίδιος Ιεράρχης ρητώς αποφαίνεται ότι δια του ύφους της «Σχολής Καρά» ΔΙΑΚΥΒΕΥΕΤΑΙ το γνήσιον Αγιορείτικο ύφος, το οποίον ομού με το του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θεωρούνται αυθεντικώς παραδοσιακά. Στη συνέχεια η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος την 5^η Φεβρουαρίου του 2004 ενέκρινε την υπ’αριθ. 2/13.1.2003 εισήγησιν της Συνοδικής Επιτροπής Εκκλησιαστικής Τέχνης και Μουσικής σύμφωνα με την οποία εκφράζει την εμμονήν της εις την απόφασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εις την Μεθοδολογίαν των τριών Διδασκάλων της Επιτροπής του 1814.

Όμως, η σχετική εισήγησις της Συνοδικής Επιτροπής και η απόφασις της Ιεράς Συνόδου δεν αναφέρει τον λόγον λήψεως αυτής της αποφάσεως, ποίοι παρεκκλίνουν από τα καθιερωμένα, και εκ ποίων «διακυβεύεται» το γνήσιον Αγιορείτικον και Πατριαρχικόν ύφος, ως ο Σος Μητροπολίτης Πατρών σαφώς αναφέρει, ότι δηλαδή δια του ύφους της λεγόμενης «Σχολής Καρά». Δεν θα θέλαμε να πιστέψωμεν ότι η αποσιώπησις αυτού του ουσιώδους στοιχείου, στην εν λόγω απόφασιν της Ι.Σ. έγινεν σκοπίμως. Γεγονός είναι πάντως ότι η αλήθεια παρουσιάσθη κατά το 1/3. Έτσι, οι υπαίτιοι του ανακύψαντος μείζονος μουσικολογικού προβλήματος στην Βυζαντινή Εκκλησιαστική μας μουσική δεν αποκαλύπτονται, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να δρουν ανενόχλητοι.

Εκτός όμως του ότι και ο ίδιος ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος μας τυγχάνει μύστης της μουσικής μας, η Ιερά Σύνοδος διαθέτει το «Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας», με Διευθυντή τον Ελογιμώτατον καθηγητήν του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γρ. Στάθην. Το εν λόγω Ίδρυμα θα έπρεπε - ως αρμοδιότερον πάντων - προ πολλού να είχε γνωματεύσει περί των αποκλίσεων των οπαδών της Σχολής Καρά, και συγκεκριμένα εάν αυταί ωφελούν, ή βλάπτουν την ψαλτική μας παράδοση. Πάντως, η γενική διαπίστωσις είναι ότι το σύστημα και το ψάλλειν της Σχολής Καρά, πόρρω απέχει από εκείνο της Πατριαρχικής παραδόσεως. Επί τέλους, ας σταματήσει η εθελο-τυφλία από μέρους των αρμοδίων.

Άλλο περίεργον είναι το γεγονός ότι ενώ ο Άγιος Πατρών σαφώς και ευθαρσώς, αλλά και η Ιερά Σύνοδος εμμέσως καταδικάζουν την τεχνοτροπίαν της Σχολής Καρά, περιέργως εξακολουθούν να διορίζονται οι κυριότεροι εκφρασταί της Σχολής αυτής ως καθηγηταί της Βυζαντινής Μουσικής στο Ωδείον Αθηνών, καθώς και σε διάφορες άλλες σχολές.

Εκεί διδάσκονται μικροί μαθητές - προφανώς - τις ιδιόμορφες θέσεις και το απάδον προς την εκκλησιαστική μας μουσική ύφος του Καρά, λαμβάνοντας μάλιστα και υποτροφίες από Εκκλησιαστικούς φορείς οι οποίοι επιβραβεύουν ακριβώς εκείνα που ... καταδικάζουν. Σχετική δε ανακοίνωσις του Ωδείου Αθηνών, αναφέρει: «Το Ωδείο Αθηνών προχωρεί σε μια συντονισμένη προσπάθεια, για να καλλιεργηθεί από την παιδική ηλικία ή έφεση και η αγάπη προς τη μουσική της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας και την παραδοσιακή μουσική του λαού μας, που αποτελούν τον Ελληνικό Μουσικό Πολιτισμό». Θεός φυλάξοι! Είναι το σύστημα και το ψάλλειν και άδειν της Σχολής Καρά Ελληνικός Μουσικός Πολιτισμός; Πότε και ποιος Χριστιανός, Κληρικός ή Λαϊκός έψαλε μέχρι σήμερα όπως ψάλλουν και τραγουδούν οι οπαδοί της Σχολής Καρά; Θα τρίζουν τα κόκκαλα των απ’αιώνων κεκοιμημένων τιτάνων θεωρητικών και ερμηνευτών της μουσικής μας. Για όνομα Θεού! Ας σταματήσει επί τέλους η διαστρέβλωση και η υποκρισία.

ΔΡ. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΡΟΣ ΚΑΘΕ ΑΡΜΟΔΙΟ

Τι «μέλλει γενέσθαι» με τα άνευ ουδεμιάς οιασδήποτε εγκρίσεως θεωρητικά του Σίμωνος Καρά και τα όμοια παράγωγα των επιγόνων του, που έχουν κατακλύσει όλες τις βαθμίδες της Ελληνικής μουσικής εκπαίδευσης; Μήπως είναι καιρός να εξεταστεί σοβαρώς και υπευθύνως το ζήτημα, ώστε αφού διαπιστωθεί η επιζήμια για την μουσική μας προσφορά χους να ληφθούν αποφάσεις για την απόσυρση τους; Αναμένομεν.

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ - ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ

ΑΘΗΝΑ

Κατά την Γενική Συνέλευση και τις αρχαιρεσίες των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» της 20-11-2004 εξελέγησαν για το Δ.Σ. εννέα μέλη και τρία αναπληρωματικά. Για την εξελεγκτική επιτροπή εξελέγησαν τρία.

Τα εκλεγέντα μέλη για το Δ.Σ. συνήλθαν σε σώμα την 4-12-2004 ως κάτωθι:

1.-ΑΚΡΙΔΑΣ Θ. Πρόεδρος 2.- ΚΑΤΣΙΦΗΣ Β. Α’Αντιπρόεδρος 3.- ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θ. Β’Αντ/δρος 4.- ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ Κ. Γ. Γραμματέας 5.- ΣΑΛΑΤΑΣ Σ. Ταμίας

6.- ΚΑΜΠΙΤΣΗΣ Δ. Ειδ. Γραμματέας 7.- ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Φ. Μέλος 8.- ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Γ. Μέλος 9.- ΚΑΡΑΝΔΡΕΑΣ Λ. Μέλος.

ΕΞΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1.- ΧΑΤΖΗΧΡΟΝΟΓΛΟΥ Γ. 2.- ΚΟΤΣΙΚΑΣ Δ. 3.- ΔΡΟΥΖΑΣ Ε.

*******

Το Οφφίκιο του Άρχοντος Υμνωδού της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας απένειμε ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος εις το μέλος της Ενώσεως μας Πρωτοψάλτη κ. Γεώργιο Χατζηχρόνογλου. Συγχαρητήρια.

*******

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Η χορωδία του εν Αθήναις Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως κατόπιν προσκλήσεως της Διευθύνσεως της Μεγάλης του Γένους Σχολής έλαβε μέρος στις εκδηλώσεις εορτασμού των 550 χρόνων από την ίδρυση της. Η χορωδία έδωσε συναυλία στην αίθουσα συναυλιών της Κοινότητος Αγίων Αποστόλων Φερίκιοϊ Κωνσταντινουπόλεως. Της χορωδίας μετείχε και ο Γενικός Γραμματέας της ενώσεως μας ο οποίος είναι και Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Μουσικοφίλων.

*******

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Κλιμάκιο του εν Αθήναις Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως κατόπιν προσκλήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου έλαβε μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις υποδοχής των Ιερών Λειψάνων των Αγίων Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Έψαλλε υπό την χοραρχίαν του Άρχοντος Πρωτοψάλτου κ. Λεωνίδα Αστέρη κατά την υποδοχή των λειψάνων στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου. Την Κυριακή 28-11-2004 πλαισίωσε τους Πατριαρχικούς χορούς κατά την Λειτουργία στον Ιερό Ναό των Τα§ιαρχών του Μεγάλου Ρεύματος ενώ την Τρίτη 30/11 στον Πατριαρχικό Ναό Ιερουργούντος του Παναγιωτάτου Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Στις εορτές των 550 χρόνων από της Ιδρύσεως της Μεγάλης Του Γένους Σχολής έλαβε μέρος και χορωδία υπό τη διεύθυνση του κ. Γ. Χατζηχρόνογλου Άρχοντος Υμνωδούτης Μ.Χ.Ε. και μέλος των Υπερμάχων.

*******

ΑΘΗΝΑ

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 2004, στον Καθεδρικό Ναό των Αθηνών έλαβε χώραν η καθιερωμένη εκδήλωση του Πανελληνίου Συνδέσμου Ιεροψαλτών. Έψαλε πολυμελής χορός υπό την χοραρχίαν του Προέδρου του Συνδέσμου Πρωτοψάλτου και καθηγητού Βυζαντινής Μουσικής κ. Χρήστου Χατζή νικολάου. Την εκδήλωση τίμησε δια της παρουσίας του και ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ.κ. Χριστόδουλος.

*******

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Όπως μας πληροφορεί ο Άρχων Μουσικοδιδάσκαλος του Οικουμενικού Θρόνου και Β’αντιπρόεδρος της Ενώσεως μας κ. Θρασύβουλος Παπανικολάου, η μουσική μας στην συμπρωτεύουσα παραμένει απρόσβλητη από αλλοτριωτικά στοιχεία. Σημείον παρήγορον και ενθαρρυντικό ν.

*******

ΠΡΕΒΕΖΑ

Ο ακάματος θεραπευτής των μουσικών μας παραδόσεων δάσκαλος, ψάλτης και χοράργης και μέλος της Ενώσεως μας κ. Δημ. Παπαδημητρίου, προ καιρού κατέγραψε σε C.D. με τη χορωδία του «ΤΑ ΛΑΜΠΡΙΑΤΙΚΑ» τραγούδια του Θεσπρωτικού άνευ συνοδείας οργάνων - Πάντα επιτυχίες -

*******

ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Πληροφορούμαστε από τον Πρόεδρο του Συλλόγου Ιεροψαλτών Καστοριάς, καθηγητή της μουσικής πρωτοψάλτη και μέλος του Δ.Σ. των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» κ. Γεώργιο Αποστολίδη, ότι και ο Νομός Καστοριάς παραμένει απρόσβλητος από αιρετικές μουσικές τάσεις.

*******

6

ΑΙΓΙΟ

Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 85 ετών λειτουργίας του, ο Σύλλογος Ιεροψαλτών Αιγιαλείας με τον δραστηριώτατο πρόεδρο του πρωτοψάλτη - χοράρχη και μέλος του Δ.Σ. των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» κ. Φώτη Θεοδωρακόπουλο, εξέδωκε ένα αξιολογώτατο λεύκωμα. Αξιοθαύμαστος ο χρόνος λειτουργίας του Συλλόγου και επαινετή η σπουδαία έκδοση. Θερμά συγχαρητήρια.

*******

ΑΡΤΑ

Φίλος των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» μας πληροφορεί ότι στη σχολή μουσικής του εκεί Τ.Ε.Ι., υπερφίαλος νεαρός καθηγητής της Βυζαντινής μουσικής διδάσκει το σύστημα Καρά από παράγωγο εκείνου θεωρητικό, επίσης νεαρού φίλου του. Θα το εξετάσουμε και αναλόγως θα πράξουμε.

ΚΤΙΣΜΑΤΑ ΠΩΓΩΝΙΟΥ

Τα μέλη της Ενώσεως μας Γιώργος Παππάς δάσκαλος μουσικός ψάλτης και Βάσω Παππά (πρώην χορωδός του Καρά) γνήσιοι εκφραστές του πολυφωνικού, μας ενημερώνουν ότι άκουσαν από το Κρατικό ραδιόφωνο κάποιες περίεργες απόψεις για την μουσική μας, εκ στόματος στελέχους της Σχολής Καρά. Τους ευχαριστούμε. Θα το ερευνήσουμε και θα επανέλθουμε.

*******

*******

ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ

Παρακαλούνται όλα τα μέλη των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» σε όλη την Επικράτεια, να μας στέλνουν τις ανταποκρίσεις τους εγκαίρως για ό,τι σημαντικό συμβαίνει γύρω από τη μουσική μας, ώστε αξιολογώντας το να το δημοσιεύουμε.

Εκ του Δ.Σ. ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Α’- ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 2 ΑΠΡΙΛΙ0Σ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2005

ΤΟ ΑΚΡΙΒΕΣ ΣΤΙΓΜΑ ΜΑΣ

Παρ’ό,τι στο προηγούμενο και πρώτο - τεύχος του νεοφώτιστου περιοδικού μας δηλώσαμε την «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΜΑΣ», επανερχόμαστε προς άρση κάθε τυχόν- παρεξήγησης.

Γνωστοποιήσαμε ότι την Π.Ε.Π.Ε.Μ. «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» αποτελούν επιστήμονες και με κάθε τρόπο θεραπευτές της Εθνικής μας μουσικής παράδοσης, εκκλησιαστικής και δημοτικής - λαϊκής. Το δε άρθρο 2 του καταστατικού μας ορίζει: «Κύριος σκοπός της Ένωσης είναι η προβολή της Εθνικής μας Μουσικής (εκκλησιαστικής και δημοτικής) και η προστασία της από κάθε είδους νεωτερισμούς και ανάρμοστες εκτελέσεις».

Συνεπώς καθίσταται σαφές ότι η όλη προσπάθεια μας είναι καθαρώς ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ. Δεν έχει συνδικαλιστικό χαρακτήρα, δεν αποβλέπει σε επαγγελματικές διεκδικήσεις, ούτε αποσκοπούμε σε οποιαδήποτε συμφέροντα. Δεν επιδιώκουμε να υποκαταστήσουμε άλλους, σχετικούς με τις μουσικές μας παραδόσεις φορείς. Απεναντίας ερχόμαστε ανιδιοτελείς και ανυστερόβουλοι αρωγοί στις προσπάθειες όλων των προϋπαρχόντων συναφών φορέων, ώστε από κοινού να περιφρουρήσουμε αυτό το μείζον Εθνικό μας κεφάλαιο από τις παντοειδείς αλλοτριωτικές τάσεις, οι οποίες αναμφισβητήτως το καταταλανίζουν σήμερα, με απρόβλεπτες μάλιστα συνέπειες. Γι’αυτό και ζητούμε συστράτευση όλων των με οποιονδήποτε τρόπο θεραπευτών των μουσικών μας παραδόσεων και -κυρίως- κατανόηση και έμπρακτο ενδιαφέρον από όλους τους αρμόδιους φορείς. Η διατήρηση του παραδοσιακού χαρακτήρα της μουσικής μας, είναι ιερό καθήκον και ιστορική ευθύνη όλων. Κυρίως δε, των ειδικών και των αρμοδίων μεγάλων φορέων.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ

ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΩΑΝΝΟΤ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 14(115 21)

ΠΡΩΤ. 2067 ΑΡΙΘΜ. ΑΘΗΝΗΣΙ ΤΗ 11η Μαίου 2005

ΔΙΕΚΠ. 1035

Προς

Το Ωδείον «Αιγάλεω»

Εις Αιγάλεω

Ή Ιερά Σύνοδος της Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ελλάδος, εις το πλαίσιον του ποιμαντικού ενδιαφέροντος Αυτής, μεριμνά διά «την διαφύλαξιν του λειτουργικού ήθους και της εκκλησιαστικής παραδόσεως επί των λειτουργικών τεχνών» (άρθρον 14 περ. 2 του υπ’αριθμ. 160/2004 Κανονισμού «Περί λειτουργίας των Συνοδικών Επιτροπών», Φ.Ε.Κ. 100 / τ.Α’/ 20.5.2004).

Όθεν, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος κατά την Συνεδρίαν Αυτής της 5ι^ς μηνός Φεβρουαρίου 2003, διεξήλθε το λεγόμενον «μουσικολογικόν ζήτημα», δηλονότι τον προσήκοντα και παραδοσιακώς ενδεδειγμένον τρόπον αποδόσεως τής Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής Τέχνης και απεφάσισεν ότι η Εκκλησία ημών εμμένει εις την Απόφασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εις την μεθοδολογίαν των τριών Διδασκάλων, ήτοι του Μητροπολίτου Μαδύτων Χρύσανθου, του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου και του Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος, καθ’όσον δεν υπάρχουν λόγοι αλλαγτ\ς των παραδεδομένων εις την Βυζα-ντινήν Εκκλησιαστικήν Τέχνην και Μουσικήν.

Δια της Αποφάσεως Αυτής η Εκκλησία φροντίζει ίνα διάσωση ακέραιον το Εκκλησιαστικόν Ήθος και μη παραφθείρη την αρχαίαν ημών και Ιεροπρεπή παράδοσιν δια της εισαγωγής ανωφελών καινοτομιών και ξενοπρεπών αλλοιώσεων, καθ’όσον γνωρίζει την σπουδαιότητα και αναγκαιότητα της Ιεράς ταύτης Παραδόσεως, ως συνδέσμου αρραγούς προς το ένδοξον παρελθόν ημών και εγγύησιν ελπίδος δια το ασφαλές μέλλον.

Ταύτα γνωρίζομεν υμίν και παρακαλούμεν όπως ενημερώσητε τα Τμήματα, διδασκαλίας της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής, τα λειτουργούντα εν τω υμετέρω Ωδείω, δια την ακριβή τήρησιν της ως άνω Συνοδικής Αποφάσεως.

Εντολή της Ιεράς Συνόδου

Ο Αρχιγραμματεύς

Ο Χριστιανουπόλεως Σεραφείμ

Ευχαριστούμε και συγχαίρουμε την Δ.Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδος για την κατανόηση του μεγέθους του μουσικό λογικού προβλήματος και την σαφέστατη θέση της υπέρ της εμμονής στα καθιερωμένα. Ευελπιστούμε ότι θα έχει και πρακτική εφαρμογή η ιστορική αυτή απόφαση της - όπως εκφράζεται με την παραπάνω εγκύκλιο - σε όλα τα επίπεδα της μουσικής εκπαίδευσης που παρεκκλίνουν από τα καθιερωμένα.

ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ

Οι ολοένα και περισσότερο αυξανόμενες δίνες της νέας τάξης πραγμάτων (παγκοσμιοποίηση τη λένε), που λίγο-λίγο καταποντίζουν παραδόσεις, ήθη, έθιμα και κάθε είδους διαχρονικών αξιών, είναι πλέον γεγονός. Και φυσικά, κάθε λαός που ξεκόβει απ’αυτές τις αξίες και τις συνήθειες του, είναι καταδικασμένος να χάσει την Εθνική του ταυτότητα. Εάν π.χ. ο λαός μας χάσει τις γραπτές και προφορικές παραδόσεις του, χάσει τα ήθη και έθιμα του και κάθε ιδιαίτερη αξία, που τον χαρακτηρίζει σαν λαό και σαν Έθνος, τότε μοιραίως χάνει την Εθνική του ταυτότητα, αφελληνίζεται.

Μπροστά σ’αυτήν την ισοπεδωτική λαίλαπα, ευτυχώς υπάρχουν κάποιες γερές αντιστάσεις, σε όλα τα επίπεδα της Ελληνικής κοινωνίας, που αμύνονται σθεναρώς. Φυλάνε Θερμοπύλες, Μαραθώνες, Σούλια, Μεσολόγγια. Και -ασφαλώς-αξίζει κάθε έπαινος στους προσηλωμένους στις παραδόσεις και στις αξίες μας, που με κάθε τρόπο μάχονται για τη σωτηρία και τη διαιώνιση τους.

Όμως και οι παραδόσεις μας δεν εξαιρούνται του κανόνα: «δεν υπάρχει καλλιέργεια χωρίς ζιζάνια». Και δυστυχώς, τελευταία ανεφύησαν και τέτοια στις μουσικές μας παραδόσεις. Το οξύμωρον και επικίνδυνον είναι ότι αυτοί οι αλλοτριωτές και εκμαυλιστές των μουσικών μας παραδόσεων, παριστάνουν τους μοναδικούς γνώστες και αυθεντικούς εκφραστές τους! Παρουσιάστηκε π.χ. κάποιος (ένας και μοναδικός) απ’το πουθενά και επιχείρησε να ανατρέψει όλα όσα οι φωτισμένοι της επιστήμης, οι επιτροπές των ειδικών και οι στρατιές των μαϊστόρων εκφραστών των μουσικών μας παραδόσεων διέσωσαν δια μέσου των αιώνων και μας τα παρέδωσαν αλώ^χγια. Όσα, δηλαδή, η τέχνη, η επιστήμη και οι αιώνες σεβάστηκαν και διατήρησαν, ο ένας και μοναδικός προσπάθησε να τα διαγράψει, επιβάλλοντας τις προσωπικές του απόψεις. Υποστηρικτές του, ελάχιστοι βολεμένοι, ημιμαθείς και αφελείς. Έτσι εκ του μη όντως δημιουργήθηκε τεράστιο πρόβλημα και πλήρη σύγχυση με απρόβλεπτες συνέπειες.

Επίσης, υπήρξε και η κραυγαλέα περίπτωση του ασύστολου εκχυδαϊσμού της μουσικολαιογραφικής μας παράδοσης, που άφησε άναυδο τον απανταχού Ελληνισμό. Και πάλι ευτυχώς- λειτούργησαν γερές αντιστάσεις.

Οι αρμόδιοι όμως και υπεύθυνοι θεματοφύλακες των παραδόσεων και των ηθικών μας αξιών τι κάνουν μπροστά σ’αυτή την καταστροφική λαίλαπα; Συνήθως παίζουν ρόλο Ποντίου Πιλάτου. Ή -στην καλύτερη περίπτωση- συμβουλεύουν να κρατήσουμε τις παραδόσεις μας για να μακροημερεύσουμε! Αυτά, πάντα σε θεωρητικά επίπεδα. Όμως, για να γίνουν πιστευτοί θα πρέπει να εκδηλώσουν εμπράκτως το ενδιαφέρον τους. Διότι τα Εθνικά μας κεφάλαια, οι διαχρονικές αξίες και οι ιστορικές αλήθειες, δεν σηκώνουν διπλωματικούς ελιγμούς, διγλωσσίες και παζαρέματα.

Ζητάμε την παράδοση;

Ας το αποδείξουμε εμπράκτως.

ΚΑΠΟΙΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΑΣ

Απορούμε γιατί δεν αναφέρεται πουθενά η προς την Δ. Ι. Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος σαφέστατη γνωμάτευση του μουσικολογιωτάτου και αρίστου ερμηνευτού της Β.Ε.Μ. πρώην Μητροπολίτη Πατρών κ.κ. Νικόδημου Βαληνδρά, με την οποία αποφαίνεται κατά τρόπον, που συμπίπτει με την από μακρού εκπεφρασμένη διαπίστωση του ψαλτικού κόσμου, ότι δηλαδή «δια της τεχνοτροπίας Καρά, διακυβεύεται και νοθεύεται το γνήσιον Αγιορειτικόν και Πατριαρχικόν ύφος».

Ποιος τέλος πάντων θα καταργήσει κάποιες αντινομίες όπως π.χ. ενώ αφ’ενός μεν το σύστημα Καρά καταδικάζεται παρά πάντων και βεβαίως απ’το κορυφαίο καθ’ύλην αρμόδιο όργανο, την Δ.Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδας, αφ’ετέρου να διδάσκεται στο ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ και σε ορισμένες μουσικές σχολές της χώρας; Οι δε κύριοι εκπρόσωποι του μουσικού συστήματος Καρά να έχουν καταλάβει όλα τα Μ.Μ.Ε. και να μεταδίδουν ένα είδος Βυζαντινής μουσικής, που μόνο θυμηδία προκαλεί στο σύνολο των θεραπευτών της μουσικής μας;

Ακόμα και στο Ρ.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδος κάποιοι παρουσιαστές υμνούν καθ’υπερβολήν εκπροσώπους της σχολής Καρά και μεταδίδουν τις ανούσιες ψαλμωδίες τους, περιφρονώντας έτσι την εγκύκλιο της Δ.Ι.Σ., που σαφώς καταδικάζει το σύστημα Καρά. Ελπίζουμε να ιδούμε συντόμως ταύτιση λόγων και έργων από κάθε αρμόδιο. Το ελπίζουμε!

Κυριακή πρωί 29-5-2005: ημέρα αποφράς. Ο Ρ.Σ. της ΕΡΑ μεταδίδει την εκπομπή των κ.κ. Αγγελόπουλου-Αγγελίδη. Η εκπομπή τελειώνει με το Δοξαστικό της ημέρας «Η πηγή της ζωαρχίας», που εκτελεί η «Ορθόδοξη» (sic) Βυζαντινή Χορωδία, σε διδασκαλία του χοράρχου κ. Μακρή. Η...(προ εξ βημάτων) εκτέλεση του μαθήματος, ουδεμίαν σχέση είχε με τη βυζαντινή μουσική της ΑνατολικήςΟρθοδόξου Εκκλησίας. Φαίνεται πως ο κ. Αγγελόπουλος φροντίζει επιμελώς να δείχνει ότι υπάρχουν και χειρότερα από ό,τι εκείνος παρουσιάζει μακράν του Πατριάρχου. Δεν έχουμε, παρά να ευχηθούμε:

«Και μη χειρότερα»

αντιφάσεις

Απόσπασμα από τα Πρακτικά του Α’Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψαλτικής Τέχνης (Αθήνα 3-5 Νοεμβρίου 2000) σελ. 85) (Γράφει ο καθ. κ. Γρ. Στάθης) «στ. Πρόταση. Να αρθεί το μεσόστοιχο του 1814». «Πως θα αρθεί το μεσόστοιχο; Πέντε τουλάχιστον πράγματα βλέπω πως πρέπει να είναι τα μελτ\ματα μας, ημέρας και νυκτός.

Α. Εκμάθηση της σημειογραφίας της μέσης, βυζαντινής περιόδου (ιδ’- ιη’αιών) και βέβαια και της Νέας Μεθόδου.

Β. Ερμηνευτική προσέγγιση της σημειογραφίας λίγο πριν και μετά την καθιέρωση της Νέας Μεθόδου.

Γ. Συγγραφή νέων θεωρητικών με ολική θεώρηση της Θεωρίας της Ελληνικής Μουσικής.

Δ. Γνώση της χειρόγοαφης παράδοσης και επιστημονική κριτική έκδοση των Απάντων των κυριοτέρων μελουργών στην ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ και στην αναλυτική σημειογραφία της Νέας Μεθόδου.

Ε. Ισχύς του Βυζαντινού Τελετουργικού (Γ’Νεαρά Ιουστινιανού και εξής) με όλους τους οφφικιάλους στους Χορούς, δηλαδή Μαϊστορα α’ψάλτη, λαμπαδάριο, δομεστίκους, αναγνώστες κανονάρχους, μονοφωνάρηδες και καλοφωνάρηδες και βέβαια και παιδιά, και ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟΣ ΤΥΠΙΚΑΡΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΡΧΗ όπως σώζεται ακόμα τώρα στο Αγιον Ορος».

Όσοι γνωρίζουν την αδράνεια των εκκλησιαστικών παραγόντων, την ένδοια στην οποίαν έχουν περιέλθει τα αναλόγια της Ελλαδικής Εκκλησίας και τις γλίσχρες αμοιβές των μοναδικών σε πολλές περιπτώσεις ψαλτών, κι αυτών αυτοσχεδίων, μπορούν να μορφώσουν γνώμη για το πόσο βαθιά νυχτωμένοι είναι μερικοί βολεμένοι .καθηγητάδες, οι οποίοι, απλώς μας θύμησαν το ανέκδοτο:«Μεγαλειωτάτη πεινάμε, δεν έχουμε ψωμί. - Δεν πειράζει, φάτε παντεσπάνι. ΥΓ. Στη σελίδα 80: Γράφει ο ίδιος καθηγητής. Όμως οι γνώστες της Νέας Μεθόδου απ’το 1814 και δώθε δε αναγνωρίζουν το παλαιό. Οι επτά χιλιάδες μουσικοί κώδικες που προείπα είναι για τους πλείστους μουσικοδιδάσκαλους και ψάλτες της μετά το 1814 εποχής και της παρούσης γενιάς «tabula rasa» ως να μη γράφτηκαν ποτέ ή παραμένουν επτασφράγιστα βιβλία που κρύβουν μυστικά!!!!!

ΠΟΥ ΠΟΡΕYΟΜΕΘΑ

Γνωρίζαμε πάντα, ότι κάποιοι-κυρίως πρακτικοί λαϊκοί οργανοπαίχτες-έκαναν χρήση ανατολικής μουσικής ορολογίας ως προς τους ήχους (δρόμους τους λένε), χωρίς βεβαίως να είναι πάντα ακριβείς. Το θεωρούσαν μάλιστα ως «μέγα προσόν» και «αξιοζήλευτη ευρυμάθεια».

Τελευταία διαπιστώνουμε ότι η μακαμολσγία κερδίζει έδαφος ολοταχώς, αφού - όπως πληροφορούμαστε - σε κάποιες σχολές Ελλληνικής πραδοσιακής μουσικής, την ονοματολογία των ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ήχων, έχουν ήδη αντικαταστήσει τα

ΑΡΑΒΟΠΕΡΣΟΤΟYΡΚΙΚΑ μακάμια! Οι διδασκαλίες αυτές-λένε-, βασίζονται στην εργασια των Χρ. Τσιαμούλη - Π.Ερευνίδη «Ρωμιοί συνθέτες της Πόλης 17^ος - 20^ος αι. Αθήνα 1998». Μετά, δηλαδή, τον κατακερματισμό των 8 ήχων από τον μακαριστό Σίμωνα Καρά, ο οποίος όμως χρησιμοποίησε - την όποια εκείνος εμπνεύστηκε-Ελληνική ορολόγια, ολοκληρώνουν το έργο του οι κ.κ. Τσιαμούλης-Ερευνίδης, μετονομάζοντας την «Καρική» πολυηχία σε μακαμάτ, τα οποία διδάσκονται πλέον επισήμως σε Ελληνικές μουσικές σχολές! Αλήθεια, με ποια έγκριση και με ποια άδεια; Η πλήρης αυτή μετονομασία της ακατανόητης και καταστροφικής για την μουσική μας πολυηχίας σε μακαμάτ, παρατίθεται στο περισπούδαστο μουσικολογικό σύγγραμμα του εμβρισθέστατου ερευνητού της Ελληνικής μουσικής, αρχιμανδρίτου

π.ΑΘ.Σιαμάκη, ΜΟYΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ» στη σελ. 61-64, ΑΘΗΝΑ 2005.

Ασφαλώς, είναι γνωστά και πληρέστερα τα προγενέστερα έργα Ελλήνων μουσικών (κυρίως της Πόλης) του 19^ου και 20^ου αι., τα οποία καταγράφουν μακαμάτ, όπως: α) «ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ»,

Στεφ.Δομεστίκου - Κων/νου Πρωτοψάλτου, ΚΩΝ/ΠΟΛΗ 1843. β) «Η ΠΑΝΔΩΡΑ», Θ. Φωκαέως, ΚΩΝ/ΠΟΛΗ 1843. γ) «ΜΕΘΟΔΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΤΕ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΓΝΗΣΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΜΕΛΟΥΣ» Π.Γ. Κηλτζανίδου, ΚΩΝ/ΠΟΛΗ 1881. δ) «ΑΣΙΑΣ ΛΥΡΑ», Κ.Α.Ψάχου, Αθήναι 1908. Υπάρχουν ακόμα αρκετές άλλες έντυπες και χειρόγραφες εργασίες γύρω απ’την Ανατολική μουσική. Έτσι ούτε οι πρώτοι, ούτε οι μόνοι είναι οι κ.κ. Τσιαμούλης - Ερευνίδης, που ασχολήθηκαν με την ανατολική μουσική. Και, φυσικά, το μεμπτόν δεν έγκειται στην εργασία τους αυτή ως μελέτη, αλλά στην εισαγωγή των μακαμάτ στην Ελληνική μουσική εκπαίδευση, κάτι το οποίον ουδέποτε ουδείς είχε διανοηθεί.

Αντί, λοιπόν, κάποιοι πεπαιδευμένοι μουσικοί να καθοδηγήσουν και να προσελκύσουν στην Ελληνική μουσική ορολογία τους πρακτικούς λαϊκούς οργανοπαίχτες, προωθούν στην Ελληνική μουσική εκπαίδευση αραβοπερσοτουρική ορολογία! Πετάμε, δηλαδή, τα βαρύτιμα χρυσούφαντα κειμήλια μας και περισυλλέγοντας ξένα ξεφτίδια, προσπαθούμε να υφάνουμε κουρέλια; Η παραδοσιακή των Ελλήνων μουσική, ως το αρχαιότερο καταγεγραμμένο και κωδικοποιημένο μουσικό σύστημα του κόσμου, είναι πληρέστατη από πάσης πλευράς και δεν έχει ανάγκην δανείων. Είναι δε βασικό και πολυτιμότατο Εθνικό μας κεφάλαιο. Συνεπώς, ο εξαραβοτουρκισμός της, που επιχειρείται τελευταίως, αποτελεί-κατά τον επιεικέστερο χαρακτηρισμό - μέγα εθνικό ατόπτημα.

Επιτέλους! Ας ενδιαφερθούν κάποιοι Έλληνες αρμόδιοι και υπεύθυνοι θεματοφύλακες των εθνικών μας κεφαλαίων, πριν απολεσθεί το παν.

26 Ιουνίου 2005

Κυριακή πρωί ώρα 7, στην ΕΡΤ ο κ. Αγγελόπουλος με τη συντροφιά ενός καθηγητού της μουσικής, σχολιάζει την τελευταία εγκύκλιο της Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδος, σχετικά με την διδασκαλία της εκκλησιαστικής μουσικής στα ωδεία. Απ’όσα ειπώθηκαν, σε μεγάλο μέρος ως προς την διδασκαλία της μουσικής σε μερικά ωδεία, συμφωνούμε απολύτως. Αλλά ειπώθηκαν και άλλα, με τα οποία ο κ. Αγγελόπουλος θα μας επιτρέψει να διαφωνήσουμε απολύτως. Διαφωνούμε ότι οι τρεις διδάσκαλοι και ο Σιμ. Καράς (τον οποίον ακολουθεί) συμφωνούν, στην διατύπωση της εκκλησιαστικής μουσικής. Γιατί (α) οι τρεις διδάσκαλοι κατήργησαν την οξεία και την αντικατέστησαν με το ολίγον.

(β) κατήργησαν τα εξ ποιοτικά στοιχεία (μετά τα τριάντα τέσσερα που είχε κατηργήσει ο Πέτρος Λαμπαδάριος) πράξη απολύτως δικαιολογημένη, αν ληφθεί υπ’όψιν, ότι έπρεπε η εκκλησιαστική μουσική να ήταν όσο το δυνατόν απλή και απέριττη, να συμφωνούσε με το γενικό πνεύμα του Χριστιανισμού, και να είχε την πατριαρχική έγκριση.

(γ) Οι τρεις διδάσκαλοι μας παρέδωσαν την οκταηχία, ενώ ο Σ.Καράς προσπάθησε να επιβάλλει μια ακατάσχετη πολυηχία. Συνεπώς το σύστημα του ουδεμία σχέση έχει με εκείνο των τριών διδασκάλων. Δεν καταλαβαίνουμε, λοιπόν, γιατί ο κ. Αγγελόπουλος συμφωνεί με όσα διαφωνεί. Εάν όμως κοινοποιούνταν αυτούσιο το σχετικό υπόμνημα του πρώην Σεβασμιωτάτου Πατρών κ.κ. Νικόδημου, ότι «δια του συστήματος Καρά, διακυβεύεται το γνήσιο ύφος της Εκκλησιαστικής μουσικής που εκφραστής του είναι το Πατριαρχείο και το Αγιο Όρος», τότε πιστεύουμε ότι ο κ. Αγγελόπουλος θα σιωπούσε.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

α) Εάν κάποιος αντιγράψει ακριβώς τις πολυδαίδαλες -και ακατανόητες θέσεις και απόψεις περί μουσικής του δα-σκάλου του, μπορεί να θεωρηθεί συγγραφέας;

β) Τελευταία κάποιοι-δήθεν επιστήμονες - μουσικοί επισκέπτονται επαρχιακές πόλεις για να μεταδώσουν τα επιστημονικά μουσικά φώτα τους, δημιουργώντας μια άκρως συγκεχυμένη κατάσταση. Αγνοούν ότι η μουσική μας παράδοση είναι δημιούργημα και κτήμα ολόκληρου του λαού

μας και δεν πηγάζει από συγκεκριμένα κέντρα και ορισμένα άτομα; Πού στηρίζουν όμως αυτό το μουσικό αλαλούμ, που με φανατισμό προσπαθούν να επιβάλλουν; γ) Όπως και ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μπαμπινιώτης δήλωσε, «τα Μ.Μ.Ε. τιαίζονν και εκπαιδευτικό ρόλο και -ίσως- διδάσκουν

περισσότερο από τις έδρες των δα-σκάλων». Από πλευράς μουσικής

παράδοσης τι προσφέρουν στο λαό; Τελευταία, στις εκπομπές Βυζ. Εκκλησιαστικής μουσικής, όλο και περισσότερο μεταδίδονται κάποιοι νέοι άσημοι, με ασταθέστατες φωνούλες και ανούσιο ψάλλειν. Από αυτούς θα διδαχτούν οι νεώτεροι τρόπο έκφρασης, το λεγόμενο ύφος της ψαλμωδίας, ή από τους κορυφαίους μαΐστορες

Ιάκωβο, Πρίγγο, Στανίτσα, Χρύσανθο, Καραμάνη, Ταλιαδώρο, Μουτάογλου κ.ά., που όλο και σπανιότερα μεταδίδονται οι ιστορικές ηχογραφήσεις των θεμελιωδών και υποδειγματικών εκτελέσεων τους; Οι δε εκπομπές για τη δημοτική μουσική, περιορίζονται στις μεταδόσεις ελαχίστων μικρασιατικών, νησιώτικων και μωράίτικων -και βέβαια κάποιων χυδαίων- τραγουδιών. Γιατί δεν ακούγονται οι βάρδοι ερμηνευτές που ανέδειξαν το δημοτικό τραγούδι, Παπασιδέρης, Ρούκουνας, Χαλκιάς, Νάκος, Ρίτα, Ρόζα και οι δεξιοτέχνες του κλαρίνου, Καρακώστας, Γιαούζος, Μαργέλης, Καραγιάννης, Χαλκιάς, κ.ά, που θα έπρεπε να αποτελούν πρότυπα για τους νεώτερους; Πότε τέλος πάντων θα πάρουν σαφή θέση οι αρμόδιοι «θωκάριοι» γύρω από τη σύγχυση, που επικρατεί σήμερα στη μουσική μας, ένεκα των καινοφανών θέσεων της σχολής του ενός, που θέλησε να επιβάλλει τις προσωπικές του απόψεις, ισοπεδώνοντας τις απ’αιώνων κρατούσες θεωρητικές και πρακτικές θέσεις και απόψεις, που σέβεται και εφαρμόζει το σύνολο των ασχολουμένων με την μουσική μας; Τελικώς η εξαίρεση θα εξαφανίσει παντάπασιν τον κανόνα και οι υπερασπιστές του κανόνα θα σύρονται στα δικαστήρια, επειδή εμμένουν στην παράδοση και δεν τη θέλουν παράδοξη;

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ

Του Γενικού Γραμματέα της Ενώσεως προασπιστών Εθνικής Μουσικής

Οι ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ΚΩΝ. ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗ

Ελάβαμε δυο βιβλία, έργα του Πανοσιολογιώτατου

Αρχιμανδρίτου κ. Αθανάσιου Γ. Σιαμάκη υπό τους τίτλους
α) Μουσικολογικά Θέματα (Νεύματα - Οκτωηχία Μακαμάτ) και
β) Πλουτάρχου του Αθηναίου: Περί Μουσικής.

Εκδόσεις Κάλαμος, Αθήνα 2005. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν

αποταθούν στον Συγγραφέα. Τιμώνται 13€ & 17€ αντίστοιχα συν Ταχυδρομικά. Όσοι αδυνατούν να καταβάλουν την αϊ,χα να αποταθούν σε εμάς (Τηλ: +30-210-9928636). Θα ασχοληθούμε στο τεύχος αυτό με το Πρώτο βιβλίο.

Κρίνομεν ότι το βιβλίο αυτό τοποθετεί σειρά πραγμάτων στην ορθή θέση τους και αναλύει εν πάσει λεπτομέρεια ποια είναι η μουσική την οποίαν ο Σ. Καράς εισηγείται ως Ελληνική Μουσική. Ο επηρεασμός του Σ. Καρά από την Οθωμανικήν μουσικήν είναι άμεσος, βαθύς και αθεράπευτος.

«Ο άμεσος επηρεασμός του Σ. Καρά από την Τουρκικήν μουσικήν είναι αδιαμφισβήτητος και εκ του γεγονότος ότι εις όλον το «θεωρητικόν» του απ’αρχής μέχρι τέλους ως ήχους της Ελληνικής και Χριστιανικής λατρευτικής μουσικής εισηγείται ούτος σχεδόν άπαντα τα αραβοτουρκοπερσικά μακάμια, εκ των οποίων λαμβάνει κατά κανόνα την κατάτμισιν της οκτώηχου εις 45 ηχηματα, την ποσοτικήν αξίαν χειρονομικών σημαδιών, την ρυθμική ν ιδιότητα αυτών, τας κλίμακας και τα διαστήματα κατά γένη, χροάς και ήχους».

Και συμπεραίνει: «Εντός του χώρου της λατρείας θα πρέπει άπαντες να σέβονται την οκταηχίαν και την σεμνότητα που επιζητεί η τέλεσις του μυστηρίου. Καθώς παν το ειδωλικόν δεν έχει θέσιν εντός της λατρείας, ούτω και παν το μωαμεθανικόν ή ειδωλικόν ή κοσμικόν δεν έχει θέσιν εν τη εκκλησιαστική μουσική. Αλλιώς η βαθμιαία είσοδος εθνικών ισλαμικών και κοσμικών στοιχείων θα είναι αναπότρεπτος και θα έχει ως άμεσον αποτέλεσμα την μίανσιν της εκκλησίας, τουθ’όπερ μισεί ο Θεός και βλάπτει καιρίως τον λαόν του. Καλή είναι η διάθλασις του ηλίου αλλ’αι υπεριώδεις και υπέρυθροι ακτίνες αδεώς και αδιακρίτως θεω-μέναι επιφέρουν θάνατον. Και είναι τουλάχιστον ευσταθές αν εγκαταλείψωμεν την θεραπευτικήν φωτιστικήν και ζωογόνον του ηλίου ακτινοβολία και να περιπέσωμεν εις την θανατηφόρον ανάλυσιν του».

ΕΚΛΕΚΤΕΣ ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ

Την Παρασκευή 22-4-05 το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του Ι.Ν. Αγ. Γεωργίου Καρύτση σε συνεργασία με την Εφορεία του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός», οργάνωσαν σύναξη πνευματικής προετοιμασίας εν όψει της Μ. Εβδομάδος, στο χώρο του ως άνω ιστορικού Ι. Ναού. Μετά την θαυμάσια εισήγηση του προϊσταμένου του Ι.Ν. και καθηγητού της Θεολογικής σχολής του Πανεπιστημίου π. Νικολάου Ιωαννίδη, ακολούθησε συμφωνία βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής από τη χορωδία της «Κατσαρείου» Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι. Μητροπόλεως Ιωαννίνων, με χοράρχη τον διακεκριμένο πρωτοψάλτη κ. Σπύρο Υφαντή, Αρχοντα Τμνωδό της Ι. Αρχ/πής Κων/πόλεως και εκλεκτό μέλος των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ». Το πρόγραμμα περιελάμβανε ύμνους της Μ. Εβδομάδος, οι οποίοι απεδώθησαν κατά τρόπο υποδειγματικό, δημιουργώντας γενική κατάνυξη και ενθουσιασμό. Θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές της υπέροχης πνευματικής και καλλιτεχνικής αυτής βραδιάς.

ΕΚΛΕΚΤΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Εξεδόθη και κυκλοφόρησε υπό του ζηλωτού πρωτοψάλτη και Αρχοντα Μουσικοδιδάσκαλου του Οικουμενικού θρόνου κ. Κων. Γαϊτανίδη μουσικό βιβλίο με τίτλο ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑΤΑΡΙΟ.

Είναι από κάθε άποψη προσεγμένο βιβλίο στο οποίο περιλαμβάνονται, αναστάσιμοι ύμνοι, ύμνοι του εσπερινού, του όρθου, οι κυριότερες καταβασίες του ενιαυτού, αργές δοξολογίες, πολυέλαιοι κ.λπ.

Συγχαίρομεν τον αγαπχγιό μας φίλο, και ευχόμαστε πάντα εκδοτικές επιτυχίες.

ΔΙΑΛΕΧΤΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Ελάβαμε από τον πληθωρικόν τοις έργοις και λίαν αγαπητόν μας νέο συνάδελφο κ. Γρηγόριο Παπαεμανουήλ, μια σειρά προγραμμάτων που αφορούν στην προσωπική συμμετοχή και της αξιολογότατης παραδοσιακής χορωδίας ΟΙ ΔΟΜΕΣΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ, σε μια μεγάλη σειρά κοινωνικών εκδηλώσεων. Συγχαίρουμε εγκαρδίως τον εκλεκτό και δραστήριο συνάδελφο και του ευχόμαστε πάντα επιτυχίες.

Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΜΑΣ

Μεγάλη απήχηση με ευμενέστατα σχόλια έχει η έκδοση του περιοδικού μας. Αυτό συνάγεται από τα εκατοντάδες έγγραφα, τηλεφωνήματα και επιστολές, που κατέκλεισαν τα γραφεία μας. Ασφαλώς, δεν είναι δυνατόν να παρατεθούν όλα. Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικά.

Απευθύνουμε προς όλους τις «εκ βαθέων» ευχαριστίες μας για τα ευμενή σχόλια και^: τα ενθαρρυντικά λόγια και υποσχόμεθα ότι -και με την συμπαράσταση όλων- θα αγωνιστούμε με σύνεση και συνέπεια για την προάσπιση της Εθνικής μας μουσικής.

Αριθμ. Πρωτ. 653

Εν Βούλα τη 25η Απριλ. 2005

Προς

Την Παννελήνιον Ένωσιν

Προασπιστών της Εθνικής

Μουσικής «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Αιτωλίας 2

16341ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΝ

Αγαπητοί μοι,

«Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε». Δια του παρόντος επιθυμούμεν, όπως εκφράσωμεν Υμίν τας ένθερμους ημών ευχαριστίας, διά την αποστολήν του περιοδικού της Ενώσεως Υμών. Συγχαίρομεν, επικροτούμεν και επαινούμεν την εκδοτική ν προσπάθειαν Υμών εις τον τομέα τής Εθνικής Μουσικής. Προσευχόμεθα εις τό Ιερόν Θυσιαστήριον, όπως ο Κύριος της Ζωής διακρατή Υμάς και τα μέλη της Ενώσεως Υμών, επί έτη πολλά και υγιή, διά πρεσβειών των Αγίων Ενδόξων Βασιλέων και Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης, προστατών της Ιεράς ημών Μητροπόλεως και Πάντων των Αγίων.

Κατανυκτικήν και αγωνιστικήν υπόλοιπον Τεσσαρακοστήν.

Ελάχιστος εν Επισκόποις.

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ + Ο ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΑΥΛΟΣ

Ιωάννινα 12-04-05:

Αγαπητοί «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Με μεγάλη χαρά και ιδιαίτερη ικανοποίηση επήρα το πρώτο φύλλο της εφημερίδας. Καιρός ήταν πια, να ακουστεί και τώρα να «φανεί» η αλήθεια περί το «θέμα» που ανέκυψε από την αμφισβήτηση των «επιστημόνων».

Εκείνο που δεν μπορούν μερικοί να καταλάβουν είναι ότι, η θεωρία είναι η δια-τύπωση των συμπερασμάτων της εξετάσεως και της παρατηρήσεως. Σήμερα με την πρόοδο της τεχνολογίας, μπορούμε να μετρήσουμε οτιδήποτε μηδέ εξαιρουμένης και της φωνής. Και μάλιστα μπορούμε και την ευλυγισία της φωνής να τη βάλουμε σε συγκεκριμένα «καλούπια», στενόχωρα και αποπνικτικά τόσο όσο να ακούγεται αντί άσματος απαίσια κραυγή «ατάκτως εκφωνουμένη». Κάθε τέχνη εμφανίστηκε από τον τεχνίτη. Η επιστήμη διαμορφώθηκε από την παρατήρηση και η εξέταση της διατυπώθηκε για να διδάξει τους επερχόμενους τεχνίτες, να καταγράψει την εμφάνιση της, να την τελειοποιήσει κατά το δυνατόν. Και βέβαια εξελίσσεται, αλλά, ποτέ δεν παραγνωρίζεται η βάση. Αυτά η επιστήμη. Η «τέχνη», που αποτελεί το «σήμα κατατεθέν» και σημαντικό στοιχείο ταυτότητας και της ιστορίας της λαού δεν επιδέχεται αλλοιώσεις, γιατί, αν μη τι άλλο, είναι επικίνδυνες να δημιουργήσουν σύγχυση, βαβελισμό και στη συνέχεια αδιαφορία, παραγνώριση και τέλος αφανισμό.

Λοιπόν ας προχωρήσουμε όλο και περισσότερο όπως ξεκινήσατε. Προσωπικά, θέλοντας με την παρούσα να εγγραφώ κατ’αρχήν συνδρομητής στην εφημερίδα, εσωκλείω «50 €». Για την εγγραφή μου ως μέλος της Π.Ε.Π.Ε.Μ. γνωρίστε μου, παρακαλώ, τι απαιτείται.

Προσβλέποντας στην εν συνεχεία επικοινωνία και συνεργασία διατελώ με

Πολλή, συναδερφική αγάπη

Σπυρίδων Δαμιανού Υφαντής

Αρχων Τμνωδός της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας Α ‘φάλτης Ιωαννίνων. Αμφιθέα 47100 Αρτα τηλ. 26810-61365

Κύριε Πρόεδρε,

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον διάβασα το, έντυπο σας και πραγματικά σας συγχαίρω για τα όσα αναφέρονται στις επιμέρους σελίδες του. Ηδη ο δάσκαλος κ. Βασ. Κατσιφής με είχε προϊδεάσει για την έκδοση του τριμηνιαίου περιοδικού της Ενώσεως σας αλλά και για το έργο και τη συμβολή των «Υπερμάχων», επαληθευόμενος στο ακέραιο...

Προσωπικά πιστεύω ότι είναι χρέος της Εκκλησίας αλλά και της Πολιτείας, να αγκαλιάσει πραγματικά την Πατρώα Βυζαντινή Εκκλησιαστική μας Μουσική μια και οι ρίζες της βρίσκονται στο αρχαίο μέλος και είναι πνευματικό προϊόν και ηχητικό απαύγασμα ορθοδόξου βιώματος, με προορισμό όχι μόνο την ακουστική ή αισθησιακή ευχαρίστηση, αλλά κυρίως, τη συγκίνηση, κατάνυξη και ανύψωση της καρδιάς μας.

Και τα λέω αυτά γιατί κανένα ουσιαστικό κίνητρο δεν έχει ακόμα θεσμοθετηθεί ώστε μεθοδευμένα και συστηματικά να επιδιωχθεί η σωστή εκμάθηση και πιστή εκτέλεση της, χωρίς παρεκτροπές και καταστρατηγήσεις των αρχών που θέσπισαν οι τρεις Μεγάλοι Δάσκαλοι (Χρύσανθος-Χουρμούζιος-Γρηγόριος) του Ιθ’αιώνα, μετά από Πατριαρχική εντολή. Και δεν είναι ίσως της παρούσης να αναφερθούμε σε περιπτώσεις «μεγάλων» δασκάλων που στην προσπάθεια τους να πετύχουν κάτι το διαφορετικό, θυσίασαν στο παρελθόν και εξακολουθούν ορισμένοι να θυσιάζουν και σήμερα την Βυζαντινή μας Μουσική, προσθέτοντας ανορθόδοξα στοιχεία, και καταστρέφοντας τελείως μουσικές κλίμακες και ύφος.

Αλλά για όλα αυτά θα μπορούσαμε ίσως να αναφερθούμε εν καιρώ,

επισημαίνοντας πολλά ατοπήματα και πρακτικές διαφόρων «νεοφανών» δασκάλων...

Για την ώρα, δέξου αγαπητέ κύριε Πρόεδρε με όλο σου το Συμβούλιο, τα συγχαρητήρια μου για τον εγκαινιασμό της περιοδικής σου έκδοσης και τις ευχές μου, όπως το περιοδικό, αποτελέσει, σημείο αναφοράς για όλους, όσους παραμένουν πιστοί στην Πατρώα Βυζαντινή μας Μουσική, τη μουσική και υμνωδία των Αγγέλων... Βασίλης Μιχ. Δανός Δημοσιογράφος-Ιεροψάλτης

Μεσοποταμία Καστοριάς

20.05.2005

Αξιότιμοι κύριοι του Δ.Σ. των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» Πάντα με ενδιαφέρον παρακολουθώ τις συγκινητικές προσπάθειες σας για την προάσπιση της Εθνικής μας μουσικής. Με ιδιαίτερη χαρά πήρα το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ», που πιστεύω ότι είναι ένα καλό βήμα για την υπεράσπιση και προβολή της ανόθευτου Εκκλησιαστικής και δημοτικής μας μουσικής.

Σας εύχομαι υγεία και δύναμη για να αγωνίζεστε υπέρ των αδαμάντινων μουσικών μας παραδόσεων.

Σας εσωκλείω 30 Ευρώ για ενίσχυση του περιοδικού και σας παρακαλώ να μου το στέλνετε ανελλιπώς στη Δ/νσή μου:

Κων/νος Ι. Μουτίδης

Α’ψάλτη ς Μεσοποταμίας

52050 Μεσοποταμία Καστοριάς

η φωνη των υπερμαχων

τριμηνιαιο περιοδικο

τησ πανελληνιασ ενωσησ

προασπιστων τησ εθνικησ

μουσικησ

«οι υπερμαχοι»

στην υπηρεσια

τησ γνησιασ εθνικησ

παραδοσιακησ μουσικησ

ταχ/κη διευθυνση:

Αιτωλίας 2

τ. κ. 16341 ηλιουπολη-αθηνα

ΤΗΛ.: (+30)-210-9920182

FΑΧ : (+30)-210-9960505

ΣΥΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΑΠΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο ΕΚΑΣΤΟΤΕ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ.

ΔΕΚΤΗ ΚΑΘΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Α’- ΤΕΥΧΟΣ Αρι0μ. 3

ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2005

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» ΣΤΙΣ ΕΠΑΛΞΕΙΣ

Από της συστάσεως της Ενώσεως μας (2000), βρισκόμαστε διαρκώς στις επάλξεις, προσπαθώντας να περιφρουρήσουμε τις μουσικές μας παραδόσεις. Στο παρόν τεύχος δημοσιεύουμε κάποιες από τις σχετικές ενέργειες μας.

Την 6.11.2001 απευθύναμε έγγραφο προς την Ιερά Σύνοδο, προκειμένου να αποφανθεί περί του συστήματος του μακαριστού Σίμωνος Καρά. Παραθέτουμε περαιτέρω τα σχετικά έγγραφα.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ

ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 14 (115 21)

Πρωτ. 4066

Αριθμ. Αθηνήσι τη 20¹! Δεκεμβρίου 2001

Διεκπ. 2136

Προς

Τον Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην

Πατρών κ. Νικόδημον.

Εις Πάτρας.

Σεβασμιώτατε,

Σεπτή Εντολή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστοδούλου,

διαπέμπομεν Υμίν συνημμένως ώδε, την από 6.11.2001 επιστολήν της Πανελληνίου Ενώσεως Προασπιστών της Εθνικής Μουσικής «Οι Υπέρμαχοι» και παρακαλούμεν όπως ευαρεστούμένος υποβάλητε τη Ιερά Συνόδω τάς επ’αυτής απόψεις Υμών. Επί δε τούτοις, εξαιτούμενος τάς θεοπειθείς αρχιερατικάς Υμών ευχάς, διατελώ μετά βαθύτατου σεβασμού.

Εντολή και Εξουσιοδοτήσει της Ιεράς Συνόδου

Ο Αρχιγραμματεύς

Ο Σαλώνων Θεολόγος

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΑΤΡΩΝ

Εν Πάτραις τη 19η Δεκεμβρίου 2001

Αριθ. Πρωτ. 493

ΥΠΟΜΝΗΜΑ

Προς την Αγίαν και Ιεράν Σύνοδον

της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Του Μητροπολίτου Πατρών

ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ

Παρεπέμφθη εις εμέ, προς γνωμάτευσιν, η Εισήγησις του Καθηγητού κ. Γρηγ. Στάθη, επί του μουσικολογικού θέματος της «σημειογραφίας» της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής ημών Μουσικής και κυρίως της αποδόσεως των λεγομένων «χαρακτήρων ποιότητος», τ.ε. εκφράσεως του ύφους αυτής.

Είναι γνωστόν ότι δύο τρόποι ερμηνείας του εκκλησιαστικού μέλους διαφαίνονται κατά την ψαλμωδίαν. Αφ’ενός ο λεγόμενος «προσδιοριστικός» τρόπος (τ.ε. η ανάλυσις των σημαδοφώνών, κατά την γραφήν και κατά την εκτέλεσιν) και αφ’ετέρου ο «περιγραφικός», εντοπίζων κυρίως εις υφέσεις και διέσεις την απόχρωσιν της μελωδίας.

Θεωρείται βέβαιον ότι και τα δύο ταύτα συστήματα αποβαίνουν κυρίαρχα εις τον τρόπον της «ερμηνείας» (εκτελέσεως) των εκκλησιαστικών μελών, και έχουν πολλήν επίδρασιν επί του συνολικού τρόπου εκφράσεως, δηλ. εις το «ύφος» της βυζαντινής εκκλησιαστικής υμνωδίας.

Γνήσιοι εκφρασταί, του βυζαντινού εκκλησιαστικού ύφους θεωρούνται το Οικουμενικόν Πατριαρχείον και το Αγιον Όρος. Αναφέρονται δε ως κορυφαίοι και διαπρεπείς οι αοίδιμοι Πρωτοψάλται της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Ιάκωβος (Ναυπλιώτης) και Κωνσταντίνος Πρίγγος.

Εξ άλλου, η Ι. Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους, εκδίδει επ’εσχάτων αλλεπάλληλα CD, τα οποία απηχούν την φωνήν και την μελωδίαν ψάλτου τινός, εκτός του Αγίου Όρους διατελούντος και διδάσκοντος την ψαλτικήν τέχνην, κατά το ύφος της καλούμενης «Σχολής Καρά». Ούχ ήττον δι αυτών διακυβεύεται το γνήσιον αγιορειτικόν ύφος, το οποίον, ως ελέχθη, ομού με το του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θεωρούνται αυθεντικώς παραδοσιακά.

Αλλη δε άποψις (λανθασμένη), κυκλοφορούσα επ’εσχάτων, είναι η εν πολλοίς παραβλέπουσα, ίνα μη είπωμεν αγνοούσα, την ενέργειαν των «χαρακτήρων ποιότητος». Συγκρινόμενοι δε προς αλλήλας αι δύο εν λόγω απόψεις, καταλήγουν, η μέν εις προσπάθειαν τυποποιήσεως του μέλους, η δε εις μορφή ν δυτικότροπου μελωδίας.

Η ορθή θέσις εν προκειμένω έχει ως εξής.

Τα εν χρήσει σημαδόφωνα ποιότητος εντάσσονται οπωσδήποτε εις τον παρ’ημίν παραδοσιακόν τρόπον «ερμηνείας» (εκτελέσεως) του μέλους.

Σαφώς δε διαφαίνεται από την καταγραφή ν (ηχογράφησιν) παλαιοτέρων παραδοσιακών ψαλμωδιών, ότι ο εμπλουτισμός αυτών δια της εκτελέσεως και των παραδεδομένων σημείων εκφράσεως συμβάλλει εις την ανάδειξιν του γνησίου ύφους ώστε να μη είναι ξηρά και άχροα τα ψαλλόμενα.

Τα εν λόγω ποιοτικά σημαδόφωνα δέον να εκτελώνται όπου και όπως πρέπει. Δια τούτο πρέπει και να διδάσκωνται ορθώς, δηλ. κατά την παράδοσιν, χωρίς να υπερτονίζονται, με επιτηδευμένον και εξεζητημένον τρόπον, ως να αποτελούν το «άπαν» της παραδοσιακής ερμηνείας της εκκλησιαστικής υμνωδίας.

Οι καθ’έκαστον ψάλται οφείλουν να τηρούν τους βασικούς τρόπους ερμηνείας του μουσικού κειμένου, μη εξερχόμενοι των ορίων, κατά το «μη κεχρήσθαι βοαίς ατάκτοις ... μηδέ τι ψάλλειν ανοίκειον και τη εκκλησιαστική καταστάσει μη όν αρμόδιον», του Αριστηνού.

Εκ της αναγνώσεως της εισηγήσεως του Καθηγητού κ. Γρ.Στάθη διαπιστούμεν ότι, μετά της περί αυτόν ομάδος ειδημόνων μουσικών, αναφέρονται εις υπάρχουσαν διαμφισβήτησιν μεταξύ «επιστήμης και τέχνης» εις το κεφάλαιον της εν τω ναώ ψαλμωδίας και δή άλλως αποφαίνονται οι θητεύοντες εις το «αναλόγιον» (δηλ. οι ψάλται), και άλλα εισηγούνται οι ομιλούντες από καθέδρας οι «θεωρητικοί» και επιστήμονες, κατά τον κ. Στάθην.

Γεγονός εν τούτοις είναι, ότι απαιτείται το συναμφότερον, θεωρία και Πράξις, εις κοινήν σύμπραξιν, και όχι εις διάστασιν. Είναι βέβαιον ότι προηγείται «η πράξις εις θεωρίας επίβασιν» κατά Γρηγόριον τον Θεολόγον. Εν πάση δε περιπτώσει η πείρα διδάσκει πολλά και η έρευνα προσδίδει το κύρος της «όπως γένηται ενότης». Και αλληλοσυμπλήρωσις.

Την ιδικήν μου εισηγησιν συνοδεύει υποδειγματική σειρά ερμηνείας εγκύρων εκκλησιαστικών μουσικών μελών, εκδεδομένων εις «κασσέτας». Αναφέρω δ’εις την Ιεράν Σύνοδον, ότι επεστρατεύθην επί δεκαετίαν όλην, υπό του Ιδρύματος Μουσικών Ερευνών (δια του επιτετραμμένου αυτού εις τον τομέα της Βυζαντινής Μουσικής κ. Εμμ. Χατζηγιακουμή - εγκρίτου Καθηγητού Φιλολόγου και Μουσικολόγου - δια να ψάλω άπασαν την ύλην των ψαλμάτων του ενιαυτού, προς καταγραφή ν εις δίσκους και μαγνητοταινίας.

Ήδη εξεδόθησαν 14 CD και έπεται συνέχεια, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει ημετέρων. Καταθέτω ημέτερα, δια το Αρχείον της Ιεράς Συνόδου. Αποτελούν υπόδειγμα ερμηνείας παλαιοτέρων και νεωτέρων εκκλησιαστικών μελών, εκ των καταλοίπων παραδοσιακών ψαλτών, και εκ των σελίδων των εγκυρωτέρων μουσικών εκδόσεων.

Ελάχιστος εν Χριστώ αδελφός

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ

Ο ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ

ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Ιωάννου Γενναδίου 14 (115 21)

Πρωτ. 63

Αριθ μ. Αθηνήσι τη 9ι Ιανουαρίου 2004

Διεκπ. 27

Προς

Τον Αξιότιμον

Κ. Χρήστον Χατζηνικολάου.

Πρόεδρον της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος και του Πανελληνίου Συνδέσμου Ιεροψαλτών
«Ρωμανός ο Μελωδός και Ιωάννης ο Δαμασκηνός».

Ενταύθα.

Αξιότιμε,

Εκ Συνοδικής Αποφάσεως ληφθείσης εν τη Συνεδρία της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της 5ι^ς μηνός Φεβρουαρίου π.έ. και εις απάντησιν της υπ’αριθμ. 91/5.9.2001 υμετέρας επιστολής περί του λεγομένου «μουσικολογικού ζητήματος»,

γνωρίζομεν υμίν ότι η Διαρκής Ιερά Σύνοδος εν τη ρηθείση Αυτής Συνεδρία ενέκρινε την υπ’αριθμ. 2/13.1.2003 εισηγησιν της Συνοδικής Επιτροπής Εκκλησιαστικής Τέχνης και Μουσικής, συνωδά τη οποία εμμένομεν εις την Απόφασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εις την μεθοδολογίαν των τριών Διδασκάλων, ήτοι του Μητροπολίτου εκ Μαδύτων Χρύσανθου, του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου και του Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος, καθ’όσον δεν υπάρχουν Λόγοι αλλαγής των παραδεδομένων εις την Βυζαντινήν Εκκλησιαστικήν Τέχνην και Μουσικήν.

Εντολή της Ιεράς Συνόδου

Ο Αρχιγραμματεύς

Αρχιμ. Χρυσόστομος Σκλήφας.

Κοινοποίησις:

Συνοδικήν Επιτροπήν Εκκλησιαστικής Τέχνης και Μουσικής. Παρ’ημίν.

ΔΡ. Κ.Χ.ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ

ΤΣΙΜΙΣΚΗ1 ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ 2109920182 - 2109927286

ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: 20-10-2004

ΠΡΟΣ: Την Ιεράν Σύνοδον της Εκκλησίας της Ελλάδος ΤΟΤ: 210 7272210

ΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ

Στο άρθρο του Αρχμ.Σεραπίωνος Μιχαλάκη Γραμματέως της Συν.Επιτροπής Εκκλησιαστικής Τέχνης και Μουσικής με τίτλο Μνημόνιο της Δ.Ι.Σ. που δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό «Εκκλησία».

Διευκρινίζεται ότι ο Χρύσανθος Καράμαλλης υπήρξε Μητροπολίτης αρχικά Δυρραχίου, μετέπειτα Σμύρνης και τελικώς Προύσης η δε πατρίς αυτού ήταν η Μάδυτος ή αλλοιώς τα Μάδυτα της Θρακικής χερσονήσου.

Διευκρινίζεται ακόμη ότι το αρχαίον βυζαντινόν μέλος δεν διεσκευάσθη υπό των Τριών Διδασκάλων. Ούτοι δεν διεσκεύασαν κανένα μέλος αλλά απλώς απλοποίησαν την γραφή ν στην οποίαν κατέγραψαν τα προφορικώς διασωθέντα μέλη της εκκλησίας. Η μεταρρύθμιση αφορά μόνον την γραφήν και όχι το μέλος. Η νέα αυτή γραφή ενεκρίθη υπό της Μεγάλης Εκκλησίας το 1814 και όχι το 1881.

Ο Μητροπολίτης Πατρών κ.κ. Νικόδημος ο μόνος ίσως αρμόδιος εκ της ιεραρχίας της εκκλησίας της Ελλάδος να αποφανθεί επί του θέματος του γνησίου εκκλησιαστικού ύφους κατονομάζει ρητώς υπο ποιών διακυβεύεται η γνησιότητα και η αυθεντικότητα της Εκκλησιαστικής μας μουσικής: είναι οι εκπρόσωποι της Σχολής Καρά.

Ο αρθρογράφος, αποκρύπτει τούτο, ενώ σπεύδει να ενημερώσει τους αναγνώστας του περιοδικού Εκκλησία ότι ο κ. Αγγελόπουλος, ο κυριότερος προωθητής των θέσεων Καρά, θεωρεί θετικόν το ρόλον του Σ. Καρά (με ένα ρ) στην πορείαν της βυζαντινής μουσικής δίνοντας ως δείγμα αυτού του θετικού ρόλου την καταγραφήν δημοτικών τραγουδιών. Αλλα, αντ’άλλων δηλαδή.

Μετά Σεβασμού, ΔΡ Κ.Χ. ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ

ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Του κ. Θρ. Παπανιχολάου

Άρχοντος Μουσικοδ/λου του Πατριαρχικού Θρόνου

Β’Αντιπροέδρου της Π.Ε.Π.Ε.Μ.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙυ

«Τάς επιδόσεις ορώμεν μιμουμένας των τεχνών και των άλλων απάντων, ου δια τους εμμένοντας το ι καθεστώσιν, αλλά δια τους επανορθούντας και τολμώντας αεί τι κινείν των μη καλώς εχόντων» (Ισοκρ. προς Ευαγόρα).

Είναι αναμφίβολα πολύ χρήσιμη η άποψη του Ισοκράτη αν εφαρμόζεται σωστά. Αντίθετα αν το αποτέλεσμα των όποιων επιδόσεων αποδειχθεί χειρότερο αυτών «των μη καλώς εχόντων», τότε αυτό θα είναι ολέθριο.

Αυτό, ακριβώς, συνέβη και με τις επιδόσεις του αειμνήστου μουσικολόγου και μεγάλου ερευνητή Σίμωνος Καρά.

Μελέτησα τη Θεωρητική του Εργασία με τίτλο «ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ», ομολογώ ότι έχω εκπλαγεί. Βρέθηκα σε μια λαβυρινθώδη και περίεργη αντιμετώπιση βασικών και

θεμελιωδών θεμάτων της Βυζ. Μουσικής. Ασχολούμαι με το Θεωρητικό και πρακτικό μέρος αυτής επί μισό, περίπου, αιώνα. Μου είναι πολύ δύσκολο να ερμηνεύσω την πληθώρα των Ήχων και των κλιμάκων, που είναι σε αριθμό πολλαπλάσιο των ήδη υπαρχόντων και τους οποίους ο Άγ.Ιωάννης ο Δαμασκηνός συστηματοποίησε και καθώρισε.

Επίσης μου είναι δύσκολο να κατανοήσω τις παράξενες ερμηνίες και αναλύσεις διαστηματικών και υποστατικών σημαδιών.

Οι απόψεις τους βρίσκονται σε πλήρη διάσταση και ασυμφωνία, τόσον με το μνημειώδες έργο των τριών μεγάλων δασκάλων και μεταρρυθμιστών της Β. Μουσικής, Χρύσανθου, Χουρμουζίου και Γρηγορίου, όσο και με τα πορίσματα της Πατριαρχικής Επιτροπής του 1881, αλλά και τις θέσεις και απόψεις όλων των υπαρχουσών θεωριών.

Αξιοσημείωτο και περίεργο παραμένει το γεγονός, ότι την των τριών Διδασκάλων μεταρρύθμιση την εδέχετο ο Καράς και μάλιστα εγκωμιάζοντας αυτήν μέχρι το χρόνο της έκδοσης του θεωρητικού του πονήματος 1982. Έκτοτε άλλαξε ριζικά. Και άλλαξε για να μας δώσει μια νέα προσωπική του άποψη αποκρυπτογράφησης των Βυζαντινών σημειογραφιών.

Προφανώς το ένστικτο του τον οδήγησε σε μια σειρά από αυθαίρετα συμπεράσματα ως προς την ερμηνευτική λειτουργία των

σημαδιών της πατρώας Λειτουργικής μας Μουσικής.

Προσπάθησε να ανασύρει από το πρόσφατο ή και απώτερο μουσικό παρελθόν στοιχεία διαστηματικά και υποστατικά, όχι με πρόθεση τη μελέτη και την έρευνα, αλλά την εισαγωγή αυτών στα αναλυτικά προγράμματα της Παιδείας, για εφαρμογή από τους σπουδαστάς των Μουσικών Σχολών και Ωδείων.

Η των τριών Διδασκάλων σημειογραφία, στην αναλυτική της μορφή, είναι ικανή να αποδώσει και τις πλέον λεπτές αποχρώσεις όλων των ηχοχρωμάτων μιας μελωδίας και κατά το ποσόν και κατά το ποιόν αυτής. Δεν κατανοώ την ύπαρξη του μικρού ίσου - ισάκι - που εμφανίζεται υπό πολλαπλή εκδοχή και που θα πρέπει να αποκωδικοποιείται κάθε φορά από μνήμης. Την ενέργεια του ψηφιστού με το πέταγμα της φωνής κατά μίαν Τρίτη, και τόσα άλλα που, «Επιλείψει με ο χώρος διηγούμενον».

Μήπως υπάρχει εξ αντικειμένου η αδυναμία του μουσικού μας συστήματος να καταγράψει όλα αυτά τα εικαστικά μελωδικά «τσακίσματα»; Όχι βέβαια. Μήπως το όλο θέμα εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια διάβρωσης όλων αυτών που συνιστούν την Εθνικοθρησκευτική μας ταυτότητα; Αυτό είναι προς έρευνα.

Συνιστώ εκθύμως προς όλους τους εγκρατείς Ιεροψάλτας να μελετήσουν την ανασκευαστική προσπάθεια και την εμβριθή βιβλιοκριτική, που άσκησε ο Εκλεκτός συνάδελφος πρωτοψάλτης κ. Βασ .Κατσιφής στο εν λόγω Θεωρητικό του με τίτλο «ΜΕΛΕΤΗ -ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΤΟΤ ΣΙΜΩΝΟΣ ΚΑΡΑ» καθώς και το περισπούδαστο σύγγραμμα του αρχιμανδρίτου π. Αθανασίου Σιαμάκη «ΜΟΤΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ», μέσα από το οποίο αποκαλύπτεται με σαφήνεια η πλάνη του αειμνήστου Καρά.

Επειδή η χρήση των ως άνω, από πολλού ήδη περιθωριοποιημένων στοιχείων, θα φέρει αναστάτωση στο ισχύον σύστημα της Βυζ. Μουσικής και θα δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα στους ασχολούμενους μ’αυτήν, με πολύ σεβασμό, απευθύνω έκκληση προς τον καθ’ύλη ν αρμόδιο φορέα, που είναι η Επίσημη Εκκλησία της Ελλάδος και προτείνω να λάβει σθεναρά θέση για την περίσωση και διατήρηση της Εθνικής και πολιτισμικής κληρονομιάς, που είναι η Βυζαντινή μας Μουσική.

ΑΠΟΡΙΕΣ-ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ-ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΑΣ

1. Παρά τις επανειλημμένες αποφάσεις της Ι. Συνόδου ότι «εμμένομεν εις την απόφασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εις τη μεθοδολογίαν των τριών διδασκάλων ... καθ’όσον δεν υπάρχουν λόγοι αλΛαγτ\ς των παραδεδομένων εις την Βυζαντινή ν Εκκλησιαστικήν Τέχνην και Μουσικήν» και παρά το σαφέστατο υπόμνημα του κατέχοντος άριστα το θέμα Σου πρώην Πατρών κ.κ. Νικόδημου, ο οποίος αποφαίνεται ότι δια του ύφου «της καλούμενης «Σχολής Καρά» ουχ ήττον διακυβέβεται το γνήσιον αγιορειτικόν ύφος, το οποίον, ως ελέχθη, ομού με το του Οικουμενικού Πατριαρχείου θεωρούνται αυθεντικώς παραδοσιακά», παρά ταύτα λοιπόν ο Ραδιοφωνικός Σταθμός της Εκκλησίας της Ελλάδος εξακολουθεί να μεταδίδει και να προβάλλει ΑΝΕΛΛΙΠΩΣ την παοαπάνω σχολή, η οποία ουδεμία σχέση έχει με την Ορθόδοξη Ελληνική Μουσική Παράδοση.

Γιατί άραγε ο εν λόγω Ρ. Σταθμός αγνοεί τις αποφάσεις της Ι.Σ. και βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με την ηγεσία της Ελλαδικής εκκλησίας; Γιατί αυτή η διγλωσσία;

2. Πληροφορηθήκαμε ότι ο καθηγητής της Μουσικολογίας του Πανεπιστημίου των Αθηνών κ. Γρ. Στάθης, συνταξιοδοτήθηκε και απεσύρθη. Του ευχόμαστε με υγεία την σύνταξη. Το αν επιτέλεσε καλώς το έργο του και ποια ακριβώς ήταν η προσφορά του στην Ελληνική Μουσική θα το κρίνει ο χρόνος και η ιστορία. Επίσης πληροφορηθήκαμε ότι τον κ. Στάθη τον διαδέχθηκε ο κ. Χαλδαιάκης. Κατ’αρχήν συγχαίρουμε τον κ. Χαλδαιάκη και του ευχόμαστε γόνιμη και θετική -για την ελληνική μουσική -προσφορά. Από πληροφορίες όμως που έχουμε, ο κ. Χαλδαιάκης είναι διαπρύσιος κήρυξ των δοξασιών του Σ. Καρά. Εάν αυτό αληθεύει, θα τον παρακαλούσαμε να μπεί στον κόπο να μελετήσει τα δύο -μέχρι στιγμής-εκδοθέντα έργα,

α) την «ΜΕΛΕΤΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΤΟΥ Σ.ΚΑΡΑ» του πεπειραμένου πρωτοψάλτου - ερευνητού κ. Β. Κατσιφή και

β) τα «ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ» του εμβριθέστατου μελετητή της ελληνικής μουσικής, αρχιμανδρίτου π. Αθαν. Σιαμάκη. Και λέμε τα μέχρι στιγμής εκδοθέντα, διότι είναι βέβαιον ότι θα ακολουθήσουν και άλλα. Κυρίως παρακαλούμε τον κ. καθηγητή να αφουγκραστεί μετά προσοχής τον τρόπο του ψάλλειν και άδειν του συνόλου των εκφραστών των μουσικών μας παραδόσεων από Ιακώβου Ναυπλιώτου και Γιώργου Παπασιδέρη, που υπάρχουν ηχητικά δείγματα, μέχρι και των συγχρόνων πηγαίων και αυθορμήτως εκφραζόμενων - έστω και «απαίδευτων» - ερμηνευτών και να μην εγκλωβίζεται σε μια ορισμένη ομάδα «πεπαιδευμένων» και -σαφώς-φαλτσοκαλουπωμένων ...αοιδών.

Μήπως αυτές οι διαφορές θα πρέπει κάποτε να λυθούν σε μια ανοιχτή σύναξη, όπου θα αναπτυχθούν εκατέρωθεν απόψεις και θα ακουστούν από κορυφαίους εκτελέσεις ύμνων και ασμάτων, ώστε να αντιληφθεί και ο Λαός - του οποίου δημιούργημα είναι η μουσική μας- περί τίνος πρόκειται;

3. Το ιστορικό ωδείο Αθηνών ιδρύθηκε με σκοπό την διδασκαλία της ευρωπαϊκής, αλλά και της ανόθευτου ελληνικής μουσικής, κορμό της οποίας αποτελεί η εκκλησιαστική μουσική. Σ’αυτό δίδαξ,αν ελληνική μουσική και ψαλτική τέχνη κορυφαία αναστήματα του κλάδου, όπως ο Κων. Ψάχος, ο Ν. Παππάς, ο κ. Παπαδημητριού, ο Εμ. Φαρλέκας, ο Σπ. Περιστέρης κ.α., διατηρώντας την ελληνική βυζαντινή μουσική και την ψαλτική τέχνη σε υψηλά επίπεδα. Όπως πληροφορηθήκαμε, στο παρακάνω ίδρυμα άλλαξε άρδην το σύστημα στις διδασκαλίες της ελληνικής μουσικής. Διεγράφησαν όλοι οι παραπάνω φωτισμένοι δάσκαλοι του πρόσφατου, αλλά και οι του απώτερου και απώτατου παρελθόντος σοφοί θεμελιωτές της μουσικής μας όπως οι, Χρύσανθος, Κουκουζέλης, Δαμασκηνός, Βάκχειος, Αριστόξενος, Πλάτωνας, Πυθαγόρας, Αριστοτέλης κ.α. Εκεί ακούγονται πλέον κάποια ονόματα όπως, Μαχμούτ, Μουσταφά, Σουκρού, Μεχμέτ κ.α. Δεν διδάσκονται πλέον ελληνικοί ήχοι και η από χιλιετιών ελληνική μουσική ορολογία. Τη θέση τους πήρε η Αραβοπερσοτουρκική ορολογία. Οι ήχοι έγιναν μακάμια και διδάσκονται ως ουσάκ, χουζάμ, καρτσιγάρ, χουσεινή, χιτζασκάρ κ.τ.λ. Αυτή η αλλαγχ] και η «μεγάλη πρόοδος» οφείλεται στον προσληφθέντα στο συγκεκριμένο ίδρυμα καθηγητή κ. Χ. Τσιαμούλη, ο οποίος ανέλαβε να διδάξει ελληνική παραδοσιακή μουσική. Τι να πει κανείς; Τούτο το έθνος, παρά τα τετρακόσια χρόνια υπο τουρκικό ζυγό, άντεξε και κατόρθωσε να διατηρήσει την ταυτότητα του και τις αξίες του. Και σήμερα, περίπου διακόσια χρόνια μετά την απελευθέρωση του, προσπαθούν κάποιοι να εκτουρκίσουν τούτον το Λαό, αμοιβόμενοι παχυλώς μάλιστα! Τι κάνουν εν προκειμένω οι αρμόδιοι του ιστορικού αυτού ωδείου; Το υπουργείο Πολιτισμού τα έχει όλα αυτά υπόψη του; Και αν τα έχει, τι μέτρα παίρνει;

4. Έναρξη του νέου σχολικού έτους και οι ευχές μας προς την μαθητιώσα νεολαία μας είναι θερμές και εγκάρδιες για καλή σχολική χρονιά και καλή πρόοδο.

Απευθυνόμενοι στους σπουδαστές των πάσης φύσεως μουσικών σχολείων και ειδικά στους επιλέξαντες το μετά τη γλώσσα εθνικό μας κεφάλαιο, δηλαδή την ελληνική μουσική-βυζαντινή

εκκκλησιαστική και δημοτική-λαική-, τους συγχαίρουμε για την επιλογή τους και τους καλωσορίζουμε στον μαγικό κόσμο της μουσικής μας.

Τους επισημαίνουμε ότι σπουδάζουν επιστήμη αρχαίων ελλήνων φιλοσόφων και αγίων πατέρων της εκκλησίας, για να υπηρετήσουν μια ανώτερη τέχνη, που την τίμησαν μαίστορες καλλικέλαδοι πρωτοψάλτες, απαράμιλλοι ερμηνευτές του άσματος και δεξιοτέχνες χειριστές μουσικών οργάνων, οι οποίοι-στο σύνολο τους-ανέδειξαν τις μουσικές μας παραδόσεις σε μια μεγαλειώδη επιστήμη και τέχνη.

Και πάλι καλη σχολική χρονιά και καλή πρόοδο.

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «ΚΑΛΑΜΟΣ» πρόσφατα (2005) ένα αξιόλογο πόνημα του Αρχιμανδρίτη ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Γ. ΣΙΑΜΑΚΗ από τη Φλώρινα, με τίτλο ΜΟΤΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ (ΝΕΤΜΑΤΑ-ΟΚΤΩΗΧΙΑ-ΜΑΚΑΜΑΤ). Το περισπούδαστο αυτό σύγγραμμα του μουσοτραφούς κληρικού, αναφέρεται στις θεωρητικές απόψεις του μακαριστού Σίμωνος Καρά. Στις 88 σελίδες του κανονικού μεγέθους, με συστηματικό και λόγιο τρόπο, αποτυπώνονται οι απόψεις του συγγραφέα πάνω σε σύγχρονα μουσικολογικά θέματα -προβλήματα (προβλήματα των «χορτασμένων».. .συμπληρώνω εγώ). «Μουσικολογικά προβλήματα .... Υπήρχαν εις την Θρακική ν και Μικρασιατικήν Ελλάδα, ιδιαιτέρως εις την Κωνσταντινούπολιν, ήτις ήτο το μουσικό κέντρο .....η χερσαία και νησιωτική Ελλάδα δεν ήτο δυνατόν να παρακολουθήσει, διότι οι Έλληνες είχον πρώτιστον μέλημα την επιβίωσιν των ως έθνους καιόμενοι από τον ασίγαστον πόθον της απελευθερώσεως των από τον βάρβαρον ζυγόν» αναφέρεται στον πρόλογο.

Πιο κάτω διαβάζουμε για τα «νευματικά ή πνευματικά ή εκφραστικά ή χειρονομικά σημεία της συνοπτικής γραφής 1670-1814» στα οποία υπάρχει μουσική διάσταση απόψεων. «Πως έχει το πράγμα? Πως τούτο δέον ν’αντιμετωπισθεί? Πάντως ουχί δια μικρόψυχων λέξεων και ενεργειών ως κατά το παρελθόν, αλλά δια τεκμηρίων και δι ωρίμου νηφάλιου και εποικοδομητικού διαλόγου και βασανισμού των πληροφοριών».

Εντύπωση προξενεί στον αναγνώστη η πλήρης τεκμηρίωση του επιστημονικού λόγου που στηρίζεται σε 32 πηγές (ξεχωριστά από τη βιβλιογραφία) μεταξύ των οποίων: Αγιοπολίτης, Αλύπιος, Κουιντιλιανός, Αριστόξενος, Γαβριήλ, Ησύχιος, Μανουήλ, Βρυέννιος, Πλούταρχος, Πτολεμαίος, Σωζόμενος, κ.α. σε εκδόσεις μάλιστα Οξφόρδης, Κοπεγχάγης, Παρισίων, Βερολίνου, Γκαίτεμποργκ, κλπ.

Η άρτια φιλολογική, ιστορική, μουσικολογική και κυρίως θεολογική κατάρτισις του συγγραφέα είναι καταφανέστατη μέσα στο πόνημα, έτσι που να μου δίνει το δικαίωμα σαν ψάλτη μαχόμενο και αγωνιώντα, να αναγνωρίζω στο πρόσωπο του ένα νέο διδάσκαλο της μουσικής τέχνης που δεν κάνει ιστορία ή έρευνα αλλά συγκριτική μουσικολογική θεολογία, εντοπίζει τη σκέψη του και κατευθύνει την έρευνα του στο πραγματικά ζητούμενο: «εκκλησιαστική μουσική» με θάρρος, γνώση και παρρησία, μη διστάζοντας να αναφέρει τους χαρακτηρισμούς: «πάντη ανεύθυνον», «πωλούντα επιστημονικήν ευθύνην», «δήθεν εμελέτησεν», «νόθον της φρασεολογίας του», «παραπλανεί», «απατών και απατώμενος ενσυνειδήτως», «πνεύματος κομπορρη μοσύνης».

Προτρέπω τους . αγαπητούς αναγνώστες μουσικούς, μουσικόφιλους και ιεροψάλτες να διαβάσουν το πόνημα του Αρχιμανδρίτου π. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΙΑΜ ΑΚΗ που αναδεικνύει μια άλλη όψη του μουσικολογικού προβλήματος, όχι στείρα μουσικολογική υπηρεσία της επιστήμης, αλλά έρευνα που κατευθύνει τη γνώση στο τελικό ζητούμενο. Δηλαδή στην έκφραση της μουσικής μέσα στην εκκλησσία, της οποίας υπηρέτης και «αυθεντία» είναι ο ψάλτης.

23/5/2005

ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΧΡΟΝΟΓΛΟΥ ΑΡΧΩΝ ΥΜΝΩΔΟΣ

Σκοπιά Φλωρίνης, 20.05.2004 Αξιότιμον Κ. Βασίλειον Κατσιφήν,

Πρωτοψάλτην, μουσικολόγον, συγγραφέα,

Βουλιαγμένης 297

172 36 ΑΠΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΝ

Αγαπητέ κ. Κατσιφή, υγιαίνετε. Διάβασα την κριτική σας στο «Θεωρητικόν» του Σίμωνος Καρά, και εντυπωσιάστηκα από την εμβρίθεια των μουσικών σας γνώσεων και την επίμονη και λεπτολόγο ανασκευή των καινοτομιών του κρινόμενου. Παρουσιάζετε ανάγλυφη την συμπιληματική εικόνα της μουσικής Καρά. Πολύ ορθές και οι παρατηρήσεις σας στο ότι ο Κρράς, πέρα του ιδιόμορφου και εγωιστικού του χαρακτήρας του, επηρεάζεται αποφαστικώς από την δυτικότροπη νοοτροπία, από τα μουσικά όςιγανα, από τις αραβοπερσικές αντιλήψεις, για να σύνθεση μια τερατουργηματική μουσική, ξένη παντελώς από την παραδοθείσα. Ευφυώς επισημαίνετε και ότι πουθενά δεν κάνει λόγο για πηγές από τις οποίες άντλησε το υλικό. Οι όροι, οι έννοιες, τα διαστήματα, οι έλξεις, οι κλίμακες, κ.λ.π_ν που κατά κανόνα εισηγείται, δεν υπάρχουν στην πρότερη του 1814 ελληνική και χριστιανική μουσική, αλλά είναι δικά του εφευρήματα. Με λύπη συμπεραίνω ότι το σύνολο των στοιχείων που συνθέτουν το «θεωρητικόν» του μπορεί να λεχθή με δική του προσφιλή φρασεολογία «ψαύουν τον υπερκείμενον» της λογικής χώρον, εισερχόμενα στη διάστασι του παραλόγου. Αμάρτησε υποτιμήσας τις γνώσεις του σώματος των ψαλτών, και αυθαιρέτησε, νομίζοντας ότι μπορεί να επικράτηση ως μονόφθαλμος μεταξύ τυφλών. Να όμως που βρέθηκαν συνάδελφοι του, που του.......Φόρεσαν γυαλιά.

Σας συγχαίρω για την εμπεριστατωμένη μελέτη σας. Έχετε εισδύσει στη σκέψι του, έχετε αναλύσει το χαρακτήρα του. Σε τόσο αλλόκοτο σύγγραμμα δεν μπορούσε να γίνη καλύτερη κριτική.

Έρρωσθε εν Κυρίω,

Αρχιμανδρίτης π. Αθαν. Σιαμάκης

ΛΑΒΑΜΕ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΟΥΜΕ

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ

Πύργος 3-9-2005

Αγαπητέ μου κ. Πρόεδρε,

Έλαβα το τεύχος 2 του Περιοδικού σας και σας ευχαριστώ, αλλά και σας συγχαίρω για την προσπάθεια σας.

Σας συνιστώ εις τους αγώνας σας να είσθε ήρεμοι, με αυτοσυγκράτηση, χωρίς προσωπικές αιχμές, αλλά με επιχειρήματα. Τότε και να μην νικήσετε, θα έχετε προσφέρει βοήθεια στην διατήρηση και ανάδειξη της Εθνικής μας μουσικής και ασφαλώς θα τύχετε της πρεπούσης προσοχής και της αναλόγου αμοιβής.

Σ’όλα τα Μέλη του Συλλόγου σας παρακαλώ τας ευχάς μου. Καλόν θα ή το να αναγράφεται ο εκάστοτε Πρόεδρος του Συλλόγου σας με το όνομα του, καθώς και τα Μέλη σας.

Με ευχές και ευχαριστίες Ο Ηλείας Γερμανός

Η ΕΠΙΦΥΛΛΙΣ ΜΑΣ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΝ ΙΕΡΟΨΑΛΤΙΚΟ Η ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ;

Οι ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ αποτελούντες πανελλήνια Ένωση ιδεολόγων αλλά και θεματοφυλάκων των πάσης φύσεως παραδόσεων της φυλής μας, ευρίσκεται εις οδυνηρόν ερώτημα, δια την όλην πορείαν της μουσικής των ελλήνων «εκκλησιαστικής και κοινωνικής» αλλά και δια τας επιπτώσεις εκ του αναφυέντος εκ του μηδενός μουσικού προβλήματος, με επέκτασιν του ερωτήματος, εάν το αναφυέν μουσικόν ζήτημα, είναι μέλημα και υπόθεσις μόνον των ιεροψαλτών, «καθώς και ελαχιστότατων κληρικών καθώς ο π. Αθανάσιος Σιαμάκης» και όχι ΚΥΡΙΩΣ της Εκκλησίας, αλλά και της πολιτείας. Βεβαίως δια την πολιτείαν καθώς τα πς>άγματα έχουν, και καθώς η αδιαφορία έχει διαπιστωθεί κατ’επανάληψιν, ειμπορεί να ειπωθεί το «πέρα βρέχει», όμως δια την Εκκλησίαν έχουμε την γνώμην ότι η αντίδρασις έπρεπε να εκδηλώνετο δι άλλου τρόπου, και τούτο, δια τους λόγους που θα εκθέσωμεν εν συνεχεία. Αποτελεί κατ’αρχάς τιαγίαν θέσιν μας, ότι η εκκλησιαστική μουσική, αποτελεί φύση και θέση ζωτικόν λειτουργικόν όργανον της εκκλησίας μας. Όμως αποτελεί και πάγιον ερώτημα, «οδυνηρόν εις το έπακρον» δια το κατά πόσον η εκκλησία μας «συνολικώς» έχει ορθώς εκτιμήσει αυτή την πραγματικότητα και έχει δεχθεί «ανεπιφύλακτα» ότι η εκκλησιαστική μουσική αποτελεί και λειτουργικό όργανο μεγάλης σημασίας εις τα της θείας λατς)είας αλλά και μέρος της παραδόσεως.

Είναι ασφαλώς γνωστόν, ότι η ελλαδική Εκκλησία δια της Ιεράς Συνόδου, έχει συστήσει την επιτροπή ν Θείας Λατρείας, που αποτελείται όντως από αξίους και γνωρίζοντας το όλον πρόβλημα ιεράρχας, η οποία συν τοις άλλοις επιλαμβάνεται και του θέματος της εκκλησιαστικής μουσικής. Είναι επίσης γνωστόν, ότι η Ι.Σ. δια δυο αποφάσεων της, καταδικάζει πάσαν παρέκλησιν από την ορθήν παράδοσιν, δεχόμενη, ότι η ορθή παράδοσις εκπορεύεται από το Σεπτόν Οικουμενικόν Πατριαρχείον, και το Αγιον Όρος. Εις τας ως άνω σημαντικάς αποφάσεις της Ι.Σ. κρίνεται αναγκαία και η αναφορά του προς την Ι.Σ. υπομνήματος του Σεβασμιωτάτου πρώην Πατρών, κ.κ. Νικόδημου, όστις απευθυνόμενος προς την Ιεράν Σύνοδον της εκκλησίας της Ελλάδος αναφέρει: «ότι δια του συστήματος του Καρά, διακυβεύεται το γνήσιον ύφος της ψαλτικής τέχνης, η οποία έχει βασικούς εκπορευτάς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον και το Αγιο Όρος».

Όμως, τόσον οι αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου, όσον και το υπόμνημα του Σεβασμιωτάτου πρώην Πατρών, ουδόλως έχουν ληφθεί υπ’όψιν από μια (ευτυχώς πάρα πολύ μικρή) ομάδα συναδέλφων, και το σύστημα Καρά «το οποίον καταδικάζεται αλλά δεν κατονομάζεται από τις αποφάσεις» συνεχίζει να διδάσκεται εις το ωδείον Αθηνών «στο οποίον μάλιστα προεδρεύει ο Μακαριώτατος αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστόδουλος» καθώς και σε ακόμη δύο σχολές στην ελληνικήν επικράτειαν!

Βάση των ανωτέρω, ερωτώμεν κάθε αρμόδιον, εκκλησιαστικόν παράγοντα.

α) Η εκκλησιαστική μουσική, δεν είναι κάτι που αφορά ευθέως αυτήν ταύτην την εκκλησίαν, και δεν θα πρέπει αυτή να την καθοδηγεί, να την κατευθύνει, και να την διαχειρίζεται;

β) Δεν θα έπρεπε και η εκκλησιαστική μουσική, να αντιμετωπίζεται με την επιβαλλόμενη σοβαρότητα και αυστηρότητα, καθώς συμβαίνει με το σχήμα των Ιερών Ναών, των τέμπλων, των Αγίων εικόνων, των αναλογίων και των κωδονοστασίων, δια τα οποία έχουν θεσπισθεί αυστηρότατοι κανονισμοί, και οι οποίοι τηρούνται ευλαβικά;

γ) Δεν πρέπει η εκκλησιαστική μουσική, να είναι απλή, ενιαία και απέρριτη, και να ισχύει «τη μερίμνη της εκκλησίας» ενιαία δι όλην την επικράτειαν, τηρουμένων όσων το Σεπτόν Πατριαρχείον καθώρισε;

δ) Μήπως θα πρέπει να μη ξεχνούν οι ταγοί της ελλαδικής εκκλησίας ότι η εκκλησιαστική μουσική, είναι ΚΤΡΙΩΣ έργον, των πρώτων θειοτάτων πατέρων, καθώς οι Μ. Βασίλειος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, Κοσμάς ο Μαιουμά Ιωάννης ο Δαμασκηνός, Αμβρόσιος ο Μεδιολάνων, «εκτός βεβαίως των εις τα σπάργανα ευρισκομένων ιεροψαλτών διδασκάλων που συνήργησαν τα μέγιστα» και συνεπώς είναι αναγκαίον η Ορθόδοξος, εκκλησία του Χριστού, να επιδεικνύει μεγαλυτέραν αυστηρότητα, και να χειρίζεται το όλον θέμα, ως μέλημα

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΝ δικόν της;

ε) Πως είναι δυνατόν να επιτρέπεται η μη συμμόρφωση ορισμένων ιεροψαλτών «ευτυχώς ελαχίστων» προς τας εντολάς και επιταγάς της Ιεράς Συνόδου;

στ) Η σεπτή Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος, καλόν θα ήταν να μελετούσε την στάση άλλων ομολογιών, σχετικώς με την εκκλησιαστικήν μουσικήν του δόγματος των. Αν το έπραττε αυτό, θα έβλεπε ότι η Εκκλησιαστική μουσική, καθορίζεται από αυτή τούτη την Εκκλησία, και δεν επιτρέπεται στον πρώτο τυχόντα, να την διαχειρίζεται ή να την διαμορφώνει κατά το δοκούν.

Περαίνοντες, αποφαινόμεθα, ότι η ανάθεσης της ευθύνης και του ελέγχου της εκκλησιαστικής

μουσικής, εις το Τπουργείον Πολιτισμού, ήτο μέγιστο λάθος και το οποίον θα έδει να διορθωθεί το συντομότερον! Έχομεν την γνώμην, ότι η διαφύλαξη αυτού του θησαυρού, πρέπει να επανέλθει εις την Εκκλησίαν. Αυτή ΜΟΝΟΝ είναι εις θέσιν να ποδηγετήσει την υπόθεσιν, που άλλωστε είναι θέμα καθαρώς δικόν της.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Θ. ΚΑΤΣΙΦΗΣ

Α’ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ των ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

Προς

Τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτην Ηλείας, κ. κ. Γερμανόν,

Εις Πύργον.

Σεβασμιώτατε Πάτερ και Δέσποτα,

Ευχαριστούμε δια τας ευχάς, τα συγχαρητήρια, τας υποδείξεις, άμα δε και τας συστάσεις σας δια ηρεμίαν, αυτοσυγκράτησιν και νηφαλιότητα.

Είναι ηλίου φαεινότερον ότι κάποιοι ψάλλουν με τρόπον κατά τον οποίον ουδείς προ αυτών έψαλλε. Ο τρόπος αυτός διαφέρει κατά το άκουσμα από την Πατριαρχικήν παράδοσιν αλλά και εκείνην του απλού Έλληνος. Λοιπόν «τι έτι χρείαν έχομεν» επιχειρημάτων;

Λυπούμεθα αλλά πολλά τα οποία θεωρούνται προσωπικές αιχμές πολλάκις είναι αναπόφευκτα.

Αναφερόμενοι στις Θερμοπύλες, πώς είναι δυνατόν να μην κατονομάσουμε τους πρωταγωνιστάς των διαδραματισθέντων, Λεωνίδα και Εφιάλτη και το ρόλο που έκαστος έπαιξε;

Έχομεν κατ’επανάληψη διακηρύξει ότι δεν αγωνιζόμεθα για οποιαδήποτε οικονομικά οφέλη ή κατάκτηση θώκων. Απλώς κάνομε το καθτ\κον μας, έναντι ενός μεγίστου εθνικού μας κεφαλαίου, υποκείμενοι μάλιστα σε πολλά και ποικίλα κόστη.

Φρονούμε δε ότι θα έπρεπε προ πολλού να είχαν γίνει συστάσεις από μέρους των αρμοδίων φορέων προς τους ασεβούντας αλλοτριωτάς και εμπόρους της Εθνικής μας μουσικής παράδοσης.

Μετά σεβασμού

Ο Πρόεδρος Ο Γεν.Γραμματέας

Θεόδωρος Ακρίδας Δρ. Κ.Ζαρακοβίτης

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΑΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ

Προς

Τον Πρόεδρο της Πανελλήνιας Ένωσης Προασπιστών Εθνικής Μουσικής

«Οι Υπέρμαχοι»

κ. Θ. Ακρίδα

Αγ.Παρασκευή, 12.5.2005 Αρ. Πρωτ.: 310.068

Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Απαντώντας στην επιστολή σας θα ήθελα να σας πληροφορήσω ότι η ελληνική ραδιοφωνία διαθέτει μια - από τις καλύτερα ενημερωμένες - δισκοθήκη-ταινιοθήκη, στην οποία διασώζονται πραγματικοί θησαυροί της παραδοσιακής μουσικής.

Επιδιώκουμε δε σύντομα να ξεκινήσει η ψηφιοποίηση όλου αυτού του αρχείου και έτσι να παραδοθεί στις επόμενες γενιές.

Εάν επιθυμείτε - επειδή φαίνεται ότι έχουμε κοινούς προβληματισμούς και ανησυχίες - ευχαρίστως να συναντηθούμε να ανταλλάξουμε απόψεις.

Με τιμή,

Ο ΓΕΝΙΚΟΣ Δ/ΝΤΗΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ Σ. ΑΝΔΡΙΚΑΚΗΣ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

«Αε ίδω ξυνετοισι, θύρας δ’επίθεσθε Βέβηλοι»

ΕΤΟΣ Α’- ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005

Περί της νέας γραφής και των ποιοτικών στοιχείων

του Γ.Γ. των Υπέρμαχων* Κων/νου Χ. Ζαρακοβίτη

(Δρος Φυτοπαθολογίας)

Εξετάζοντας την πορεία της εκκλησιαστικής μας μουσικής από την εποχή του π. Ιωάννου του Δαμασκηνού μέχρι σήμερα, παρατηρούμε ότι μέσα στο πέρασμα των χρόνων κάποια πράγματα παρέμειναν αναλλοίωτα, άσχετα αν τα μέλη προοδευτικά εβραχύνθησαν και απλουστεύθησαν, ώστε να προσαρμοσθούν στις λειτουργικές ανάγκες της κάθε εποχής. Τούτο κρίνεται απόλυτα δικαιολογημένο αφού άλλες ήταν οι συνθήκες του 700, ή του 1000,1300 ή 1800 μ.Χ και άλλες σήμερα. Αυτό είναι και συνέπεια της αρχής ότι για τους σκοπούς της λατρείας δεν ισχύει ο κανών, η μουσική έγινε για τη μουσική, αλλά είναι ένα μέσο μεταρσίωσης και ανεβάσματος του πιστού από τα γήινα εις τα ουράνια.

Σύμφωνα με αυτά που γράφει ο μακαριστός πρωτοψάλτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου Γεώργιος Βιολάκης στον Μουσικό Σύλλογο Κωνσταντινουπόλεως, ήδη προ της εποχής Πέτρου του Λαμπαδάριου (1732 -1777) οι εκάστοτε Πατριάρχαι της Κωνσταντινουπόλεως προέτρεπαν τους Πρωτοψάλτες της εποχής να προβούν σε απλοποίηση της γραφής.

Πρώτος στη σειρά υπήρξε ο Ιωάννης ο Τραπεζούντιος, Πρωτοψάλτης της Μ.τ.Χ. Εκκλησίας ο οποίος με προτροπή του Πατριάρχου Κυρίλλου του Ε’γύρω στα 1752 προέβη σε μια πρώτη απλοποίηση της γραφής. Ακολούθησαν Πέτρος ο Πελοποννήσιος - Λαμπαδάριος της Μ.τ.Χ. Εκκλησίας, Πέτρος ο Βυζάντιος - μαθητής του προηγούμενου, Αντώνιος ο Λαμπαδάριος, Γεώργιος ο Κρης και οι μαθτ\ταί αυτού, Γρηγόριος ο Λαμπαδάριος και μετέπειτα Πρωτοψάλτης της Μ.τ.Χ. Ε. επί Κυρίλλου του ΣΤ’και Χουρμούζιος Γεώργιος εκ των τριών διδασκάλων.

Οι τελευταίοι μαζί με τον Αρχιμανδρίτη Χρύσανθο Καράμαλλη μετέπειτα Μητροπολίτη Δυρραχίου εσυστηματοποίησαν την μέθοδο Γεωργίου του Κρητός. Η Ιστορία αναφέρει ότι πρώτος ο Γεώργιος ο Κρής καθόρισε τη γραφή της εκκλησιαστικής μας μουσικής με χρήση μόνο ποσοτικών χαρακτήρων (βλ. Παπαδόπουλος - Συμβολαί, Έκδοση Κουλτούρας, (1977) σελ. 317). Είναι λάθος επομένως να λέγεται ότι οι τρεις Διδάσκαλοι παρέλειψαν τούτο ή εκείνο. Όταν ο καρπός ωριμάσει ένα ελαφρύ αεράκι αρκεί να πέσει στο χώμα. Αναφορικά με τα ποιοτικά στοιχεία για τα οποία τελευταία γίνεται πολύς θόρυβος, οι τρεις διδάσκαλοι άφησαν τα απολύτως απαραίτητα καταργήσαντες 6 στοιχεία, επί πλέον των 34 που είχε καταργήσει εκ της παλαιάς μεθόδου ο Λαμπαδάριος Πέτρος.Οι ισχυρισμοί κάποιων ότι αυτοί κατέχουν την ενέργεια παντός ποιοτικού στοιχείου, καταργηθέντος και μη, αποτελούν ψευδολογήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ηθικός αυτουργός γι’αυτά δεν έτυχε διδαχής από ψάλτη δάσκαλο, ανακηρύξας εαυτόν διδάσκαλον, εις ηλικίαν ετών 19.

Ο Ιατροφιλόσοφος Βασίλειος Στεφανίδης από τον 18° αιώνα φωνάζει ότι «των σημαδιών η σημασία γραφή ου διδάσκεται» και τούτο διατηρεί την ίδιαν αδιαμφισβητητον θέσιν σήμερον και εις τους αιώνας των αιώνων.

Στο σημείο αυτό αναγκαζόμαστε να ανατρέξουμε ακόμη μια φορά στον Γεώργιο Βιολάκη ο οποίος τονίζει ότι δεν πρέπει να πλανώμεθα. Η νέα μέθοδος γραφής κατέστησε την εκμάθησιν της Εκκλησιαστικής Μουσικής εύκολον, τούτο όμως δεν μας απαλλάσσει της ανάγκης να μαθητεύσουμε δίπλα σε ψάλτη επάνω σε αναλόγιο. Από τον δάσκαλο ψάλτη θα διδαχθεί ο μαθητής τον τρόπο τονισμού και έκφρασης των ψαλλομένων.

Περαίνοντες, τονίζουμε ότι η χρήση άγνωστων ποιοτικών στοιχείων που παραφορτώνουν το μέλος, είναι και επιζήμια από θρησκευτικής απόψεως. Τα υπάρχοντα ποιοτικά στοιχεία, είναι αρκετά. Αρκεί να τα εκτελούμε.

‘Τ’ΑΛΗΘΕΣ ΖΗΤΟΥΜΕΝ»

Του κ. Γεωργίου Επαμ. Χατζηχρόνογλου

Αρχοντος Υμνωδού

(Αποσπάσματα από τον πρόλογο του στο βιβλίο του κ. Β.Κατσιφή «ΜΕΛΕΤΗ

ΚΡΙΉΚΗ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΤΟΥ Σ. ΚΑΡΑ»)

Η «γιγαντομαχία... περί της ουσίας» που μιλάει ο Πλάτωνας στο «Σοφιστή», αναφερόμενος στο πριν απ’αυτόν φιλοσοφικό κίνημα, είναι πλέον κοινός τόπος και γίνεται λόγος για «αμφισβήτησιν περί της ουσίας», για «ορίζειν», βία, διάθραυση, «άπλετον... μάχη», για «λόγο περί ης τίθεται της ουσίας».

Αυτά αναφέρει ο Καθηγητής Φιλοσοφίας κ. Γεώργιος Δ. Φαράντος στο βιβλίο του «Θεωρία της απάτης και το πρόβλημα της Ιδεολογίας».

Το παρόν πόνημα του ξεχωριστού φίλου Βασίλη Κατσιφή, κάνει πράξη αυτό ακριβώς. Πάνω από πρόσωπα και καταστάσεις, γνωριμίες, συμπάθειες και αντιπάθειες, πέρα και μακρά από ιδιοτέλεια, στενοκεφαλιά, υπολογισμό και εγωπάθεια, εισέρχεται αγωνιστικά, ολόψυχα, επαναστατικά, δυναμικά με θάρρος και παρρησία στο διάλογο για το «αληθές» και επί της ουσίας της μουσικής μας. Ψάχνει εναγώνια να ξεπεράσει το «φαίνεσθαι» παρακάμπτει τη «δόξα» και κατευθύνεται στην ουσία του θέματος. Ποια είναι η δόξα και ποια η γνώση; Ποια είναι η αλήθεια και ποιο το ψεύδος;

Στην προκειμένη περίπτωση συζητούμε για διαφορετικές αντιλήψεις ενός και του αυτού μουσικού φαινομένου, τις οποίες θα χαρακτήριζα: άποψη των καινοφανών μουσικολόγων - ερευνητών αφ’ενός και άποψη της ρέουσας λαϊκής εκκλησιαστικής παράδοσης αφ’ετέρου. Η δεύτερη άποψη την οποία εκφράζει ο κ. Β Κατσιφής βρίσκει σύμφωνο κι εμάς και την συντριπτική πλειοψηφία των «μάχημων» ιεροψαλτών του αναλογίου της πατρίδας μας, ιδιαίτερα των μουσικά μη μορφωμένων ιεροψαλτών της ελληνικής υπαίθρου, που ψάλλουν «κατά πώς άκουσαν από τον προκάτοχο τους» αλλά και την παράδοση του Πατριαρχείου Κων/πόλεως. Την πρώτη άποψη εκφράζει ο Σ. Καράς και οι υποστηρικτές του.

Η Βυζαντινή Μουσική της τάσης Σ. Καρά και των μουσικών υποστηρικτών της, (στη γραφή και όχι στην ερμηνεία) επαναφέρει ορισμένα παλαιά σημαδόφωνα, τα οποία ως «πνεύματα» της μουσικής μας, πρέπει να τα ακούσει κανείς και να έχει χάρισμα φωνητικό για να τα αποδώσει. Δεν αναλύονται, δεν αποδίδονται με ποσοτικο-χρονικούς χαρακτήρες. Οι όποιες τέτοιες απόπειρες είναι «χοντροκοπιές». Η έρευνα τους είναι σεβαστή. Η τέχνη τους όμως αποτελεί διακόρευση της παράδοσης, είναι «κατασκεύασμα», «εφεύρημα», «έτερον είδος». Δεν είναι η ακουστική παράδοση της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Τελεία.

Αφού λοιπόν, δεν είναι παράδοση, τι είναι;

Φαίνεται πως ο Σ. Καράς στην προσπάθεια του να δώσει ένα ενιαίο σύστημα καταγραφής των παραδοσιακών τραγουδιών και της εκκλησιαστικής μουσικής ταυτόχρονα, περιέπεσε σε μέγα σφάλμα και επιστημονική αμηχανία. Η βυζαντινολαγνεία, το πολυδαίδαλο της σκέψης του όπως φαίνεται εκ του αποτελέσματος αφίστανται της ισόρροπης ελληνικής σκέψης του μέτρου και της αρμονίας, πλησιάζοντας στην τέχνη των αραβουργημάτων. Έτσι αντί να επαναφέρει τις «θυγατέρες μουσικές» της Ανατολικής Μεσογείου, στη «μάννα», στη μήτρα ελληνική μουσική των εθνικών, σκιάζει τη μάννα, αναδεικνύοντας τις τουρκοαραβοπερσικές κλίμακες, αγνοώντας ότι εμείς έχουμε γραφή, γένη, σταθερές κλίμακες, φθορές και χρόες, σύμβολα μουσικά ώστε να συνενοούμεθα. Με ένα ούτι στο χέρι δεν λύνονται τα θέματα των κλιμάκων της Β.Μ. Γι’αυτό εκ του αποτελέσματος διαπιστώνουμε στρέβλωση των σταθερών αξόνων της πατροπαράδοτης εκκλησιαστικής μουσικής. Δεν μιλάμε για διαφορετικό ύφος, μιλάμε για διαφορετικό είδος μουσικής. Εδώ κρίνεται ο κρίνων, ο οποίος αυθαιρέτησε πάνω σε θησαυρό που δεν του άνηκε.

Η αυθαιρεσία έχει δύο σκέλη:

Α. Σαλαμοποίησε τις κλίμακες, ώστε να ερμηνεύσει τους «δρόμους» των τραγουδιών, αγνοώντας την οκταηχία του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, τους ήχους και τα γένη.

Β. Επανέφερε στην επιφάνεια καταργημένα στ\μαδόφωνα. Παρακλητική, οξεία, τρομικό, θες και απόθες, λύγισμα, πίασμα κ.ά.

Η μουσική που μας παρέδωσε η Πατριαρχική Επιτροπή του 1814, όπως αυτή συμπληρώθηκε μετά 70 έτη, είναι «ικανή και αναγκαία» να καταγράψει ό,τι ακουστικά αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος ως μουσικό μέλος. Και έχει ελληνικότητα στη φιλοσοφία της, στο μέτρο, στην ορολογία της. Είναι απέριττη και εγγίζει την τελειότητα. Η κατάργηση παλαιών σημαδοφώνων έγινε «άπαξ» και ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιας διαδικασίας. Το πόρισμα της Πατριαρχικής Επιτροπής του 1814 δεν απηχούσε προσωπικές απόψεις και δοξασίες που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο διοχετεύτηκαν συστηματικά και αυθαίρετα, δουλεύοντας στο υπογάστριο του μουσικού κορμού της Εκκλησίας, αλλά ήταν αποτέλεσμα φανερών διαδικασιών, που έτυχαν της αποδοχής του τότε ιεροψαλτικού κόσμου, (πλην τριών εξαιρέσεων) και της εγκρίσεως του Οικουμενικού θρόνου.

Μουσικά συστήματα, όπως του Γεωργίου Λεσβίου, το οποίο σημειωτέων έτυχε της εγκρίσεως του Ιωάννη Καποδίστρια και προωθήθηκε από το κράτος ως το μοναδικό σύστημα μουσικής εκπαίδευσης στην Εγκύκλεια Παιδεία, έσβησαν γιατί δεν έτυχαν της εγκρίσεως της Εκκλησίας.

Τελικά «Βυζαντινή Μουσική είναι ό,τι σου πει ο ψάλτης πως είναι. Αυτό παραμένει αληθές, αδιάσειστον. Αρα, κεντρικός ήρωας και μοναδικός φορεύς, ερμηνευτής και κύριος ή δήμιος της Εθνικής μας μουσικής είναι ο ψάλτης». Δασκάλους της Βυζαντινής Μουσικής είχαμε πάντοτε άπειρους και έχουμε και τώρα πάρα πολλούς. Δασκάλους της Ψαλτικής Τέχνης δεν έχουμε. «Αυτό όμως αποδείχθη αλυσιτελές».

ΠΕΡΙ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΡΥΘΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΝ

του κ. Τάσου Μακρή (Γεωπόνου- μελετητού της ελληνικής μουσικής)

Εάν κανείς θέλει να διατρίψει περί την ελληνική ρυθμική, ακόντως εκόντως προστρέχει στους παλαιούς συγγραφείς. Τούτο κάνουν και οι νεώτεροι συγγραφείς (Χρύσανθος, Σ. Καρράς, Σ. Μιχαιλίδης) και τα όσα αναλαμβάνουν από τους παλαιούς και συγγράφουν στο προκείμενο θέμα ομολογούν με πας>ς>τ)σία τις πηγές των αναλήψεων τους. Τα ίδια πράττει και ο εκπονητής της ελάχιστης αυτής εργασίας, ες)γασίας γενομένης πρωτίστως προς ίδιον όφελος, που δεν έχει δηλ. τη φιλοδοξία εςτγασίας προς το «κοινό όφελος» μην έχοντας ο συγγραφέας τις δυνάμεις ή τις γνώσεις γι’αυτό.

Πηγές για το μάθημα τούτο ο Βάκχειος ο Γέρων και το έργο του, «Εισαγωγή Τέχνης Μουσικής», τα «Μουσικά» του Κλαυδίου Πτολεμαίου, του Αριστοξένους τα «Αρμονικά Στοιχεία» και από τους νεώτερους το «Θεωρητικόν» του Χρύσανθου και του Σ. Καρρά η «Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής» του Σ. Μιχαιλίδη η «Η Αρχαία Ελληνική Μουσική» του Μ.Ο. ννεδί και άλλα ήσσονα συγγράμματα.

Τπάρχει σε πολλούς έχοντες συμβατική μουσική παιδεία η έννοια του ρυθμού ως αριθμού ισόχρονων διαστημάτων επαναλαμβανόμενων εν σειρά κατά τη ροή του μουσικού ακούσματος και καλείται όχι «ρυθμός» αλλά «μέτρο». Στην ελληνική μουσική μέτρα δεν χρησιμοποιούνται. «Στην ελληνική μέθοδο καταμέτρησης του χρόνου, ο κύκλος της σήμανσης συνίσταται σε στοιχεία τα οηοία ενδέχεται να είναι άνισης διάρκειας» (ννββτ). Μια ρήση γενικής αποδοχής ειλημμένη από την «Πολιτεία» του Πλάτωνα ίσως εξηγεί αυτό το φαινόμενο: «Μέλος- γράφει ο Πλάτωνας- εκ τριών έστι συγκείμενον, λόγου τε και αρμονίας και ρυθμού...και την δε αρμονίαν και ρυθμόν ακολουθείν δεί τον λόγον». Η ελληνική μουσική ρυθμική λοιπόν παράγεται από την ρυθμική του απαγγελλόμενου ποιήματος και, όπως θα τονισθεί πιο κάτω, το μέλος είναι παράγοντας «στηρικτικός» του ποιητικού λόγου τέχνη θεραπαινίδα κι όχι τέχνη αφ’εαυτής. Και γι’αυτό οι παλαιότεροι αντί του συνθέτω χρησιμοποιούσαν το «τονίζω» και το εννοούσαν. Ο δε ποιητής ήταν και ο συνθέτης. Και δεν πρόκειται μόνο για ένα ήθος της εποχής η υποταγή του ρυθμού και της αρμονίας, στο λόγο. Αν ήθελε κανείς να εμβαθύνει λίγο περισσότερο στο προκείμενο, εύκολα θα συνεπέρενε πώς ο μοναδικός και ανυπέρβλητος σε κάλος, σε νόηση και σε διδαχή ελληνικός λόγος θα έχανε εάν γινόταν όπερα. Ας αντιπαραβάλλει μια καλή παράσταση της Μήδειας του Ευριπίδη με την ομώνυμη όπερα του ΟίθηΛϊηί, η δεύτερη θα του ήχχνεί μια χυδαιοποίηση της πρώτης σε γενικές γραμμές. Εάν μια κριτική γίνει πολυμερώς και εξειδικευμένως τότε θα αποκαλύψει πως δεν πρόκειται για την τςιαγωδία του Ευριπίδη αλλά για κάποιο άλλο έργο που πιθανώς να το έκρινε ούτε και τραγωδία.

Πέραν του μεγάλου κάλους και των νοημάτων που κλήθηκε να εκφράσει στους αιώνες του βίου της η ελληνική γλώσσα ήταν και γλώσσα «τραγουδιστή». «...λέγεται γαρ και λογώδες τι μέλος το συγκείμενον εκ προσωδιών...» (Αριστόξενος, «Αρμονικά Στοιχεία» Μο 118,14). Τπάρχει και λόγος εμμελής που σύγκειται από προσωδίες πληροφορεί ο Αριστόξενος.

Οι λέξεις της ελληνικής γλώσσας συντίθεται από συλλαβές που χρονίζονται άλλες βραχεως και άλλες μακρώς ανάλογα με το εάν περιέχονται & αυτές βραχύ ή μακρόν φωνήεν. Βραχύς κατά τον Βάκχειο τον Γέροντα είναι ο χρόνος «ο ελάχιστος εις μερισμόν μη πίπτων και μακρός ο του βραχέως διπλάσιος». Τον ελάχιστο και αδιαίρετο αυτό χρόνο του Βάκχειου, ο Αριστόξενος τον ονομάζει «πρώτο». «Καλείσθω δε πρώτος ο μεν των χρόνων ο υπό του μηδενός των ρυθμιζόμενων δυνατός ών διαιρεθήναι. Δίσημος δε ο δις τούτον καταμετρούμενος, τρίσημος δε ο τρεις, τετράσημος δε ο τετράκις». Ο «ελάχιστος» ή «πρώτος» ή «βραχύς» λέγεται και «σημείον», απ’όπου και η ηα^ατιάνω ονοματολογία του Αριστόξενου.

Πέραν των βραχέων και μακρών χρονικών διαστημάτων υπάρχει και τρίτο, ο άλογος δηλ. ο μη έχων λόγο. Ο άλογος είναι κατά τον Βάκχειο «του μεν βραχέως μακρότεοος τον δε μακρού ελάσσων» όπως π.χ στη λέξη «όρθιος». (Το επίθετο «ανάλογος» ίσως γιατί ο μικρότερος του βραχέως, προς τον ελάσσονα του μικρού, να μην είναι άρτιος αριθμός και συνεπώς να μην έχει συγκεκριμένο λόγο υπό την μαθηματική έννοια). Ο εμμελής τρόπος του προφέρειν την ελληνική γλώσσα η προσωδία δηλ. μαζί με την ωραιότητα του και την αί,ία των περιεχομένων του ο ελληνικός ποιητικός λόγος, δεν ανέχονταν αλλοιωτικές παρεμβάσεις, έστω και μουσικές και ήθελε και τη μουσική προσηρμοσμένη σε αυτόν γι’αυτό ο Πλάτων καθορίζει αξιωματικά «την δε αρμονία και ρυθμόν ακολουθείν δεί τον λόγον».

Στη θέση του μέτρου οι Έλληνες είχαν τον πόδα που ήταν η μονάδα μέτρησης του ρυθμού και περιείχε κατά τον Βακχείο, το ελάχιστο δυο συλλαβές, με τους ακόλουθους απλούστερους συνδιασμούς σε χρόνους: / βραχύ με βραχύ, / μακρό με μακρό, / μακρό με βραχύ, / άλογο με μακρό.

Πάλι ο Βάκχειος ο Γέρων, ορίζει την έννοια του ρυθμού ως «χρόνου καταμέτρησιν, κινήσεως γενομένης ποιας τινός». Η κίνηση αυτή ήταν κίνηση του ποδιού και εξ’αυτού και το όνομα της μονάδας μετρήσεως «πους». Ο πους καταλαμβάνει δύο χρόνους: το ανάβασμα και το κατέβασμα. Η κίνηση του «αίρειν» τον πόδα ή «άρσις» και η κίνηση του «τιθέναι» τον πόδα ή «θέσις». Οι νεώτεροι μουσικοδιδάσκαλοι την ρυθμική κίνηση την κάνουν με το χέρι οπότε έχουμε άρσιν και θέσιν της χειρός. Τούτο διότι θεωρούν την κίνηση του χεριού πιο φιλική και παιδευτικότερη από εκείνη του ποδιού. Αλλ’ούτε πλέον τα μουσικά των ημερών μας συναρτώνται χορικών και λογικών τεχνών όπως στην αρχαιότητα διότι η μουσική προ αιώνων έχει καταστεί τέχνη αφ’εαυτής και δεν οφείλει να ακολουθεί το λόγο και τα ποικίλα εκδηλώματά του. Αλλά και όπως δηλώνει ο Αριστείδης Κοιντιλιανός «άρσις μεν ούν εστί φορά μέρους του σώματος επί των άνω θέσις δε επί των κάτω ταυτού μέρους.»

Εκτός της άρσεως και θέσεως, ο Χρύσανθος ο μαδυτινός προσθέτει ως κίνηση του πλέγματος των ρυθμικών κινήσεων και τον «ψόφο» που ορίζει ως του «σώματος πληγή» και την «ηρεμία» ως «την στάσιν αυτού». Και δίδει και την ακόλουθη ενδιαφέρουσα ανθολογία ορισμών τον ρυθμού παλαιών συγγραφέων: «Κατά δε τον Αριστείδην ρυθμός έστι σύστημα χρόνων κατά τινά τάξιν συγκειμένων». Κατά δε τον Λεόφαντων ρυθμός έστι χρόνων σύνθεσις κατ’αναλογίαν τε και συμμετρίαν προς εαυτούς θεωρουμένων. Κατά δε τον Βακχείον, χρόνου καταμέτρησις, κινήσεως γενομένης. Κατά δε Αριστόξενον, χρόνος διηρημένος εφ’εκάστου των ρυθμίζεσθαι δυναμένων. Κατά δε τον Νικόμαχον χρόνων εύτακτος σύνθεσις.»

Πέραν της ανθολογίας και παρακαταλογής ρυθμών από τον Βάκχειο οι παλαιοί ταξινομούσαν τους ρυθμούς σε γένη τα οποία αποτελούντο από ομολόγους ρυθμούς. «Λόγοι δε εισί ρυθμικοί καθ’οΰς συνίστανται οι ρυθμοί οι δυνάμενοι συνεχή ρυθμοποίαν επιδέξασθαι τρεις: ίσος, διπλάσιος και ημιόλιος. Εν μεν γαρ τω ίσω το δακττυλικόν γίνεται γένος, εν δε τω διτιλααίω το ιαμβικόν εν δε τω ημιολίω το παιονικόν» κανοναρχεί ο Κλαύδιος Πτολεμαίος. «Λόγος» είναι ο μεγαλύτερος χρόνος προς τον μικρότερο ή τον ίσον του, οι χρόνοι αυτοί που συγκροτούν και κατανέμονται στον πόδα. Π.χ ο ηγεμών έχει λόγο 1/1=1, είναι γένος δακτυλικόν . Ο ρυθμικός τροχαίος ή χορείος έχει λόγο 2/1=2 είναι γένους ιαμβικού. Ο σύνθετος ρυθμός από τροχαίο και ηγεμόνα, δηλ. θέση-άρση/θέση άρση το τελευταίο σημείο είναι άρση, δηλ. το ήμισυ του όλου = το ήμισυ = ½ ημιόλιος άρα γένους παιονικου εξ’ορισμού. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος δίδει και τον αριθμό των σημείων (σημειάριθμο θα τον λέγαμε) των κατά γένος ρυθμών ως εξής: «άρχεται δε το δακτυλικόν από τερασήμου αγωγής αύξεται δε μέχρι οκτωκαιδεκασήμου,ώστε γίγνεσθαι τον μέγιστον». Έστι δε ότε και εν δισήμω γίγνεται δακτυλικός πους. Το δε ιαμβικόν γένος «άρχεται από τρισήμου αγωγής, αύξεται δε μέχρι οκτωκαιδεκασήμου ώστε γίγνεσθαι τον μέγιστον πόδα τον ελαχίστου εξαπλάσιον». Το δε παιονικόν «άρχεται από πεντασήμου αγωγής, αΰξεται δε μέχρι πεντεκαιεικοσιασημου, ώστε γίγνεσθαι τον μέγιστον πόδα τον ελαχίστου πενταπλάσιον».

ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΝ

Επόγδοος = επί τον όγδοον = ο ένατος

Ημιολιος = ο ήμισθς πλέον του όλου = 8 + 8/2 = 8 + 4 = 12

Επίτριτος = το τρίτον επί του ακεραίου του 12 + 12/3 = 12 + 4 = 16

Ευχαριστούμε τον ζηλωτή και ερευνητή της ελληνικής μουσικής κ. Τάσο Μακρή, για το άκρως ενδιαφέρον άρθρο του, η ουσία του οποίου επεριέχεται στη φράση: «το μέλος είναι παράγοντας στηρικτικός του ποιητικού λόγου, τέχνη θεραπαινίδα και όχι τέχνη αφ’εαυτής».

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΚΑΤΑΣΤΑΣΙΑ ΕΝ ΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Του κ. Γεωργίου Αποστολίδη Καθηγητού Β. Μουσικής - Πρωτοψάλτου

Ζούμε μια πραγματικότητα εδώ και πολλά χρόνια, σύμφωνα με την οποία πολλοί «λειτουργοί» του ιερού αναλογίου, οι οποίοι από άγνοια ή αμάθεια ίσως ή ακόμη και από παρανόηση του σκοπού του υψηλού λειτουργήματος που επιτελούν, θεωρούν το ιερό αναλόγιο ως θέση και μέσο αυτοπροβολής και επίδειξης, αυτοσχεδιάζοντας και παραποιώντας τα ιερά μουσικά κείμενα, ανάλογα με τις διαθέσεις τους, τις γνώσεις τους και τις φωνητικές τους δυνατότητες.

Ενώ συγχρόνως έχουν την ανταπάτχ] ότι είναι σε θέση να βοηθήσουν γιατί όχι και να συγκινήσουν τους πιστούς για να παρακολουθήσουν συνειδητά «τα τελούμενα εν τω Ναώ». Πόσο δύσκολο όμως είναι να δημιουργήσουν τις ανάλογες προς την πνευματικότητα των ύμνων ψυχικές καταστάσεις και να διεγείρουν τον «έσω άνθρωπο», εκείνοι από τους ψάλτες οι οποίοι (Μητροπολίτου Φλωρίνης, Πρεσπών & Εορδαίας κ.κ. Αυγουστίνου Εικόνες και Πραγματικότητες³ Αθήνα 1957) - όπως γράφει ο πρώην Μητροπολίτης Φλωρίνης Πρεσπών και Εορδαίας κ.κ. Αυγουστίνος - «δεν προσέχουν τα νοτ\ματα των ιερών ασμάτων, αλλ’η καρδία αυτών είναι ψυχρά και αδιάφορος ως μαρμάρινη πλαξ, νεκροταφείου». Υπάρχει μάλιστα σε ορισμένους τόση άγνοια και διαστροφή της πραγματικότητας, δηλαδή μια ουσιαστική περιφρόνηση της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Παράδοσης ώστε να «οργιάζει» ο αυτοσχεδιασμός στην ψαλμωδία. Η έλλειψη σωστών μουσικών ακουσμάτων έχει ως αποτέλεσμα να έχουμε από τη μια παράφωνους νέους και από την άλλη ψάλτες, που να κατακερματίζουν το γνήσιο εκκλησιαστικό ύφος και τις κλασικές παραδοσιακές μουσικές γραμμές των μελών με προσωπικές «μουσικές καινοτομίες» και με προσωπική «εκτέλεση» και ανάλυση.

Γι’αυτή τη μουσική ακαταστασία έχει τη δική της ευθύνη και η Διοικούσα Εκκλησία, ο οποία δεν χάραξε και δεν επέβαλε μια ενιαία μουσική συμπεριφορά στις ιερές ψαλμωδίες, μια ενιαία γραμμή στη Βυζαντινή Μουσική.

Τα ελεύθερα εκλογής μέλη που τα περισσότερα είναι πρόχειρες συνθέσεις ή αντιγραφική-παραλλαγή, είναι πολλαπλάσια σε σχέση με εκείνα που εκτελούνται πιστά και υπεύθυνα.

Επικρατεί προχειρότητα, έπαρση εκείνων που κατέχουν θέσεις επειδή έτυχε να έχουν το χάρισμα της φωνής και αδιαφορούν για τις αντιδράσεις του Εκκλησιάσματος που το «καθηλώνουν» ώρες ολόκληρες.

Έτσι λοιπόν αδικείται η Εκκλησιαστική μας μουσική γιατί κατ’αυτό τον τρόπο δεν επιτυγχάνει το στόχο της, που είναι η μετάδοση των θείων μηνυμάτων του ποιητικού λόγου στις ψυχές των πιστών.

²«Όσοι επιχειρούν να θίξουν την ιεράν μουσικήν του Έθνους με σκοπόν βελτιώσεως και αναζωογονήσεως αυτής δια της δήθεν εναρμονήσεως, δια της προσκομίσεως νέων στοιχείων αντλούμενων από ξένα μουσικά εδάφη, ας ερωτήσουν βαθύτερον εαυτούς και θα ανεύρουν εν τη ειλικρίνεια των, ότι είναι αναρμόδιοι να επιληφθούν τοιούτου έργου, ας προσέξουν μήπως εν τη αγνοία των βαδίζουν εις την παραχάραξιν μιας ιεράς παρακαταθήκης (Μητροπολίτου Σάμου Ειρηναίου-’Μελετήματα" Αθήνα 1962)». Τίθεται το ερώτημα πώς, πότε και από ποιους ψάλτες παρακολουθείται και εφαρμόζεται η «γραμμή» (εάν υπάρχει) που χαράσσει και οι αποφάσεις που παίρνει η Διοικούσα Εκκλησία; Μας χρειάζονται και τα δύο, δηλαδή και η καθοδήγηση αλλά και η εφαρμογή της. Σήμερα δεν υπάρχει κανείς αρμόδιος για να ελέγξει υπεύθυνα αυτούς που δεν πειθαρχούν στις τυχόν αποφάσεις της διοικούσας εκκλησίας και έτσι τι κακό διαιωνίζεται.

Είναι χρέος μας να επαναφέρουμε στους Ιερούς Ναούς μας την αίγλη εκείνη της παλιάς Βυζαντινής εποχής. Μόνο έτσι θα διατηρήσουμε τη μουσική λειτουργική μας παράδοση αλώβητη και απρόσβλητη από κάθε εξωτερική αλλά και εσωτερική επιβουλή. Μπορούμε να το επιτύχουμε, φτάνει να αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες του.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Αγια Πρασκευη 4/11/05

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αριθ. Πρωτ. 6313

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Πληροφορίες: Αθανάσιος Παπαζαρης

Τηλ: 210 6013764

Προς.ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Αιτωλίας 2

ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ

Θέμα: Περί εγκρίσεως του βιβλίου του Σίμωνος Καρρά ως διδακτικού εγχειριδίου. Σχετ.: Η αριθμ. Πρωτ. 115/19-8-05 επιστολή σας.

Σε απάντηση της παραπάνω σχετικής επιστολής, σας γνωρίζουμε ότι ήδη η Υπηρεσία μας έχει απαντήσει επί του θέματος, (επισυνάπτεται φωτ/φο). Αλλωστε μετά από έρευνα του αρχείου μας των αποφάσεων του Τμήματος Β/θμιας Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σχετικά με την έγκριση του συγκεκριμένου βιβλίου ως διδακτικού εγχειριδίου, δεν προέκυψε ότι έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα, από τον συγγραφέα ή πληρεξούσιο του τέτοιου είδους έγκριση.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Π.Ι.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΓ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

Ευχαριστούμε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο για την απάντηση του σε έγγραφο μας με το ερώτημα εάν και από υπάρχει έγκριση για την εισαγωγή του θεωρητικού του Σ. Καρά στην εκπαίδευση ως διδακτικού εγχειριδίου. Εφ’όσον, λοιπόν, μετά από έρευνα του Π.Ι. «δεν προέκυψε ότι έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα από τον συγγραφέα ή πληρεξούσιο του τέτοιου είδους έγκριση», πώς έχει προωθηθεί στην Ελληνική μουσική εκπαίδευση ως διδακτικό εγχειρίδιο; Αμείλικτο ερώτημα, που τα τελευταία χρόνια βασανίζει το σύνολο των θεραπόντων την Εθνική των Ελλήνων μουσική και δικαιολογημένα τους κάνει αν απορούν, να εξίστανται και να αγνακτούν. Ποιος - τέλος πάντων - θα μεριμνήσει για την ταχύτερη απόσυρση του, διότι μόνον ελληνική μουσική δεν πραγματεύεται; Επί τέλους! ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ

Απόσπασμα Ομιλίας της Α.Θ. Παναγιότητατου Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου,

κατά το φιλολογικόν μνημόσυνον του αειμνήστου

Πρωτοψάλτου της Ανίας του Χρίστου Μεγάλης Εκκλησίας Βασιλείου

Νικολαΐδου (08/01/2005)

Η καθ’ημάς Εκκλησιαστική Μουσική, η γνωστή ως Βυζαντινή, δεν είναι μία των πολλών μουσική τέχνη, αλλ’είναι ιερά και αγία εκκλησιαστική τέχνη, ενδύουσα με το πρέπον ένδυμα της ευπρεπείας και της κατανύξεως τα ποιητικά αριστουργήματα της ιεράς υμνογραφίας. Η μελωδία της καθ’ημάς Μουσικής δεν έχει σκοπό να τέρψη την ακοήν και να δημιουργήση πρόσκαιρον και φευγαλέον ενθουσιασμόν, αλλά να αναγάγτ] τον πιστόν από των χθαμαλών και καθ’ημέραν επί τα υψηλά και αιώνια, από των ρεόντων και φευγόντων επί τα μένοντα, από των σκιωδών επί τα αληθινά, από των ανθρωπίνων εις τα θεία.

Η Εκκλησιαστική Βυζαντινή Μουσική δεν καλλιεργεί υπερήφανον λογισμόν, αλλά ταπεινόν φρόνημα, όπως το είδομεν εις το πρόσωπον, την προσωπικήν ζωήν και το ψάλλειν του τιμωμένου αειμνήστου Πρωτοψάλτου.Δια τούτο οι Ψάλται δεν είναι αοιδοί, αλλά κληρικοί, συλλειτουργούντες μετά του ανωτέρου Κλήρου το Ευαγγέλιον και συμπληρούντες το έργον του Ιεροκήρυκος και του Πνευματικού. Δεν είναι «βεντέται» - συγχωρέσατε τον νεολογισμόν -αλλά ιεροφάνται μυστηρίων Θεού, επιτελούντες έργον θείον και εις τους αγίους Αγγέλους μάλλον οικείον και αρμόζον. Δαι τούτο και περιβάλλονται τον σεμνόν μέλανα επενδύτην, το ταπεινόν ράσον του Ορθοδόξου κληρικού, ο δε Αρχων Πρωτοψάλτης και καλύπτραν της κεφαλής μοναχικήν, δηλωτικήν της εν αυτώ σωφροσύνης και αρετής και θείας Χάριτος. Βλέπομεν, ατυχώς, μετ’ευλόγου ανησυχίας και πικρίας, τινάς των ψαλλόντων να περιβάλλωνται ανοικείους εσθητας με πορφυρά ή ιόχροα περιλαίμια και χειρίδας, ενίοτε δε και με χρυσοποίκιλτα επιρράμματα, τα οποία προδίδουν τύφον κοσμικόν και κενότητα ψυχικήν και μεταβάλλουν τον Ψάλτην του θεού εις θέαμα αξιοθρήνητον. Αλλους πάλιν εκτρεπομένους εις άτακτους βοάς και περιπαθή λυγίσματα, ξένα προς την Παράδοσιν της Ορθοδόξου Εκκλησίας, εκθυλήνοντα τας ακοάς, αλλά και τας ψυχάς των εκκλησιαζομένων.

ΑΠΟΨΕΙΣ - ΕΙΔΗΣΕΙΣ

1. ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ Εσχάτως και εξαιτίας της μετά σπουδής προωθούμενης παγκοσμιοποιήσεως, ακούγονται μεγαλόστομες και επίμονες φωνές, που μας συνιστούν προσήλωση στις παραδόσεις μας - μείζονα τέτοια και η μουσική μας -για να μην απωλέσουμε -λένε- την εθνική μας ταυτότητα. Αυτά βέβαια σε θεωρητικά επίπεδα. Σε πολλές περιπτώσεις όμως οι πράξεις των - δήθεν -υπεραμυνόμενων των παραδόσεων, αντιβαίνουν προς τις θεωρίες τους, δυστυχώς. Έτσι παρατηρείται το θλιβερό φαινόμενο, οι μεγαλύτεροι εκμαυλιστές και αλλοτριωτές των παραδόσεων μας να είναι οι -δήθεν - υποστηρικτές τους. Αυτό - τουλάχιστον - είναι διαπιστωμένο στις μουσικές μας παραδόσεις, που κάποιοι καριερίστες τις χρησιμοποιούν ως αποκλειστικώς ιδιοκτησιακό τους είδος, χειριζόμενοι και εκμεταλλευόμενοι αυτές κατά το δοκούν. Εάν δεν παρέμβουν ουσιαστικώς οι αρμόδιοι και εάν δεν ευθυγραμμιστούν θεωρίες και πράξεις προς την κατεύθυνση των καθιερωμένων από το σύνολο του λαού παραδόσεων μας, που τις σεβάστηκαν και τις διέσωσαν οι αιώνες, τότε - σαφώς - οδηγούμεθα προς τον αφελληνισμόν. Και φυσικά όχι από τους δέκτες των μηνυμάτων για τήρηση των παραδόσεων, αλλά από τους πομπούς τους.

2. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΤ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ Πληροφορηθήκαμε ότι ο Μακαριότατος Αρχιεπίσκοπος κ.κ. Χριστόδουλος απηύθυνε εγκύκλιο προς τους ψάλτες, με την οποία καυτηριάζει την πλημμελή κατάρτιση τους. Συμφωνούμε απολύτως. Επισημαίνουμε δε, ότι είναι άλλο η γνώση της μουσικής ως θεωρίας, ιστορίας κ.τ.λ. και άλλο η ψαλτική τέχνη. Δηλαδή, πιθανόν κάποιοι να είναι κάτοχοι πτυχίων, διπλωμάτων κ.τ.λ. τα οποία όμως αφ’εαυτών δεν ψάλλουν. Για να αποκτήσει κάποιος ψαλτική πείρα, θα πρέπει να θητεύσει χρόνον ικανόν κοντά σε παραδοσιακό δάσκαλο - ψάλτη, διότι «το καλύτερο σχολείο είναι το αναλόγιο με τον πεπειραμένο πρωτοψάλτη, όπως για τον πολεμιστή η καλύτερη σχολή πολέμου είναι το πεδίο της μάχης». Το κακό είναι, βέβαια, ότι όλο και λιγοστεύουν οι παραδοσιακοί μαίστορες ψάλτες και τη θέση τους παίρνουν κάποιοι «μοντέρνοι» με «ιλαροχορευτικό ψάλλειν», κάτω από τα αδιάφορα μάτια και αυτιά των αρμοδίων και υπευθύνων, όποτε...Πάντως, θέλουμε να πιστεύουμε ότι η εγκύκλιος του Μακαριότατου απευθύνεται προς απαντάς διότι κάποιοι, - ίσως πλησίον του και με βαρείς τίτλους -, ούτε «Τον Δεσπότην και Αρχιερέα» δεν καταφέρνουν να αποδώσουν σωστά.

3. ΕΠΑΙΝΕΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Αξιες για κάθε έπαινο είναι οι αποφάσεις των Σων Μητροπολιτών Καισαριανής κ.κ. Δανιήλ και Γλυφάδας κ.κ. Παύλου ως και του προϊσταμένου του Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου (οδού Βουλιαγμένης) πανασιολογιωτάτου π. Ιερωνύμου Νικολοπούλου, οι οποίοι καθιέρωσαν την τέλεση εξοδίων και επιμνημόσυνων ακολουθιών από παραδοσιακούς ψάλτες και Βυζαντινές χορωδίες, αντί των Ηφώνων (ευρωπαικών)χορωδιών. Συγχαίροντες τους ανωτέρω σεβαστούς (και ουσία) θεματοφύλακες της μουσικής μας παράδοσης, επισημαίνουμε και στους εκλεκτούς υμνωδούς, οι οποίοι τελούν τις ακολουθίες αυτές, να τις αποδίδουν με ιδιαίτερη σύνεση, κοσμιότητα, παρακλητικότητα και κατανυκτικότητα.

4. ΕΚΛΕΚΤΕΣ ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ Την 27π Νοεμβρίου Τ.Ε. το ΜΟΡΦΩΉΚΟ ΜΟΤΣΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ στην πνευματική και πολιτιστική συνάντηση μουσικών και φιλόμουσων είχε ως εισηγητήν καικύριον ομιλητήν τον πανοσιολογιώτατον και γνωστόν μουσικολόγον γνωστού για τις σημαντικές μουσικολογικές εργασίες του π. Αθανασίου Σιαμάκη με θέμα ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΤΙΟΥ.

Συγχαίρουμε από καρδίας, τόσο το ως άνω ίδρυμα για την προσπάθεια που καταβάλλει, ώστε να ενισχύονται οι μουσικολογικές προεκτάσεις της φυλής μας αλλά ταυτοχρόνως συγχαίρουμε και ευχαριστούμε τον προθυμότατον και βαθύν γνώστη του θέματος της μουσικής των Ελλήνων π. Αθανάσιον Σιαμάκην, τόσον δια την εισήγησήν του, όσο και δια τον κόπον εις τον οποίον υπεβλήθει.

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ 5. ΔΙΟΡΘΩΣΗ Στο προηγούμενο τεύχος ίδιος (αρ.3), από εσφαλμένη πληροφορία δημοσιεύτηκε ότι ο καθηγητής στην έδρα ίδιος Μουσικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γρηγόρης Στάθης συνταξιοδοτήθηκε και απεχώρησε. Όπως όμως ο ίδιος μας πληροφόρησε (και τον ευχαριστούμε γι’αυτό), απλώς παρέδωσε αρμοδιότητες στον κ. Χαλδαιάκη, παραμένοντας και ο ίδιος στην έδρα για μια διετία ακόμα.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΞΑΝΘΗΣ & ΠΕΡΙΘΕΩΡΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ

Αγαπητοί Κύριοι,

Για το τριμηνιαίο περιοδικό της Ενώσεως σας «Φωνή των Υπερμάχων» ευχαριστώ και συγχαίρω.

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΣΕΡΑΦΕΙΜ

Αγαπητοί μου,

Σας ευχαριστώ δια την αποστολήν της «Φωνής των Υπερμάχων» και σας συγχαίρω εγκαρδίως δια την αξιόλογον προσπάθειάν σας να διατηρηθεί γνήσια η εθνική μας μουσική, ο πολύτιμος θησαυρός της πατρίδος μας.

Σπύρος Ψάχος

Αρχων Υμνωδός του Οικουμενικού Πατριαρχείου Καθηγητής της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής Πρωτοψάλτης της Ιεράς Μητροπόλεως Πατρών

Έλαβα το πρόσφατα εκδοθέν ενημερωτικό περιοδικό όργανο των «Υπερμάχων», και σας ευχαριστώ πολύ.

Εκφράζω τη χαρά μου για την έκδοση αυτή, καθώς και τα συγχαρητήρια μου σ’όλους όσους φροντίζουν γι’αυτό.

Με την προσπάθεια σας αυτή, εκτιμώ ότι θα αναδειχθούν με σαφή και καθαρό, θα έλεγα τρόπο, «θέματα» που αφορούν την τάξη και τη μουσική, καθώς και «προβλήματα» που δημιουργούνται από επιπολαιότητες (ίσως) στελεχών του χώρου τις.

Σχετικά μ’αυτό (το Μουσικό ζήτημα), με τη βοήθεια όλων μας, πρέπει να αναδειχθεί τι σημαίνει, τεχνικά και όχι μόνο, «παρέμβαση σε επίπεδο μεταρρύθμισης, πώς και ποιοι, ως γεγονός, αποφασίζουν να συμβεί, και τέλος πώς αξιολογείται, και μερικώς ή συνολικώς, αξιοποιείται», γιατί φαντάζομαι ότι πίσω από την πολύ ενδιαφέρουσα έννοια «ερευνητική ε()·γασία» σε συγκεκριμένη επιστήμη και τέχνη, κρύβονται κατά την ταπεινή μου γνώμη, άλλες επιδιώξεις, που ίσως είναι και ιδιοτελείς, γιατί πώς είναι δυνατόν να εξηγήσει κανείς την επιμονή των δασκάλων-ερμηνευτών της κατηγορίας αυτής, αδιαφορώντας με αναίδεια θα’λεγα, και περιφρονώντας (λίαν επιεικώς), τις παρεμβάσεις-συστάσεις του Μακαριωτάτου κ.κ. Χριστοδούλου και τις Ιεράς Συνόδου τις Εκκλησίας, που είναι οι θεματοφύλακες της μουσικής τέχνης της Εκκλησίας μας, και φυσικά έχουν τη συνολική ευθύνη;

Έτσι λοιπόν, με τη λειτουργία αυτή, έχουμε το αποτέλεσμα, να καλλιεργούνται τεχνίτες, που στο χώρο της δουλειάς τους, «εργαζόμενοι», δεν έχουν στο νού τους το αυτονόητο, που είναι η προβολή της τέχνης που υπηρετούν, (ποίηση και μουσική επί του προκειμένου), αλλά την προβολή «ίδιων προσόντων», γεγονός αδιανόητο για το χώρο της Θείας Λατρείας.

Με άλλα λόγια, αντί να ερμηνεύουν την τέχνη, με την τεχνική που έχουν αποκτήσει ύστερα από κοπιαστική και επίπονη εργασία, επιδίδονται σε αυθαίρετες και υπερβολικές ερμηνείες, που είναι έξω από τις αρχές της συγκεκριμένης τέχνης.

Το φαινόμενο αυτό, καταδεικνύει την ελλιπή γνώση των ορίων της τέχνης που, οι υπηρέτες αυτής της νοοτροπίας, λένε ότι υπηρετούν.

Μαζί με τις ευχές μου για καλή συνέχεια του σημαντικού έργου που έχετε επωμισθεί, εσωκλείω χαρτονόμισμα των 100 ευρώ, για ενίσχυση του έργου αυτού και ό,τι άλλο σχετικό.

Κων/νος Ηλιάδης Πρωτοψάλτης-Μελετητής-Συγγραφέας

Αγαπητοί συνάδελφοι

Σας συγχαίρω δια την έκδοση του περιοδικού «Η Φωνή των Υπερμάχων».

Κος Κων/νος Γαϊτανίδης

Αρχων Πρωτοψάλτης του Οικουμενικού θρόνου & Πρωτοψάλτης Μητροπ. Ναού Κιλκίς

Αγαπητοί φίλοι και εκλεκτοί συνάδελφοι. Από το ακριτικό Κιλκίς ενώνω και τη δική μου φωνή μαζί με τη δική σας για να διαφυλάξουμε ανόθευτη αυτή τη μουσική που λέγεται Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική.

Γνωρίζοντας το πάθος και την τεράστια προσφορά στην ψαλτική τέχνη όλων των άξιων συναδέλφων, δεν έχω καμία αμφιβολία και για το δικό σας πάθος και μεράκι. Διαβάζοντας την εφημερίδα, διαπίστωσα πως με θέρμη την αγκάλιασαν πολλοί συνάδελφοι από όλη την τιατςίδα μας γράφοντας μάλιστα και ευμενή σχόλια.

Αγαπητοί συνάδελφοι, σεις είσαστε στην κάρδια των γεγονότων και οτιδήποτε συμβεί το γνωρίζετε πρώτοι. Είμαστε πάντα κοντά σας, ώστε αυτό τον θησαυρό που πας>αλάβαμε ανόθευτο να τον παραδώσουμε στους νέους ακριβώς έτσι

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΧΟΡΩΔΙΟΥΛΑ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ;

Ο εκλεκτός δημοσιογράφος και ψάλτης κ. Βασίλειος Μιχ. Δανός μας έστειλε μακροσκελή επιστολή με την οποία επικρίνει την διεξαγωγή της Θ. Λειτουργίας στον Ι.Ν. του Αγ. Δημητρίου Θεσσαλονίκης κατά την 27/11/2005, απο τετράφωνη (ευρωπαϊκή) χορωδία! Λόγω ελλείψεως χώρου δημοσιεύουμε αποσπάσματα της εν λόγω επιστολής.

Θα μπορούσε το λιγότερο να χαρακτηριστεί ως μέγα σκάνδαλο στην Ορθόδοξη Λατρεία... Ο Παναγιώτατος Θεσσαλονίκης κ. Ανθιμος τέλεσε τη Θεία Λειτουργία συνοδεία παιδικής τετραφωνικής χορωδίας, ευρωπαϊκής δηλαδή μουσικής, των «βυζαντινών» ιεροψαλτών επαναπαυομένων στα Αναλόγια, έτσι για να γεμίζει το τοπίο της βυζαντινής μεγαλοπρέπειας...

Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη, δια του τοπικού ιεράρχη της προσχώρησε στους «νεωτεριστές» της θείας Λατρείας, προκαλώντας πλείστα οσα ερωτηματικά και απορίες. Γιατί άραγε; Μήπως ο θεματοφύλακας της Ιεράς Μνήμης και Παράδοσης ήθελε με τον τρόπο αυτό να δείξει στους πιστούς κατοίκους και ενορίτες του Αγίου Δημητρίου και κατ’επέκταση της Ελλάδος, ότι τολμά;

Μέγα ατόπημα και σφάλμα...θα τρίζουν στη Θεσσαλονίκη τα ιερά λείψανα ενός Γρηγορίου Παλαμά, πέραν του Αγίου Δημητρίου και τόσων άλλων Αγίων Πατέρων της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Πώς στ’αλήθεια αντέδς>ασαν οι Ιεροψάλτες και βοηθοί τους που παρακολουθούσαν τη Θεία Λειτουργία στολίζοντες δίκην «γλαστρών» τα Αναλόγια τους ; Γιατί τάχα δεν αποχώρησαν μετά το «Ευλογημένη» σε έδειξη έμπρακτης διαμαρτυρίας; Πώς στ’αλήθεια θα αντιδράσουν οι άλλοι ονομαστοί και καταξιωμένοι δάσκαλοι, Πρωτοψάλτες και Χοράρχες, με διακρίσεις και οφφίκια, Αρχοντες με καλπάκια, της βυζαντινής Θεσσαλονίκης; Πώς θα παρουσιαστούν έμπροσθεν των μαθητών τους; Θα καταθέσουν τα καλπάκια και τις άλλες διακρίσεις τους ή θα σωπάσουν για να μη χάσουν τη δόξα; Χθες ήταν η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Αύριο θα έρθει η σειρά της Αγίας Σοφίας, του Γρηγορίου Παλαμά και των άλλων εκκλησιών;Τι θα κάνουν άραγε τότε;

Η Ορθόδοξη Ελλάδα και ο πιστός της λαός, δεν θα επιτρέψει συνέχιση πειραματισμών σε βάρος της Ιεράς μνήμης και Παράδοσης.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Α’- ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 5 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2006

Ηλιούπολη: 09-03-2006

Προς: Τον Γραμματέα Συνοδικής Επιτροπής επί της Εκκλησιαστικής Τέχνης, Μουσικής και Χριστιανικών μνημείων Γεναδίου 14 Αθήνα 115-21 ΦΑΞ: 210 7272210

Πανοσιολογιώτατε Πάτερ Φιλόθεε,

Σχετικώς πρόσφατα ο πρώην Μητροπολίτης Πατρών κ. Νικόδημος μετά από πρόσκληση-ανάθεση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος υπέβαλε σ’αυτή Υπόμνημα περί του καινοφανούς μουσικολογικού θέματος. Στο Υπόμνημα του αυτό ο κ. Νικόδημος, δόκιμος εκτελεστής του Πατριαρχικού ύφους της ψαλτικής, αποφαίνεται ότι «δια του συστήματος Καρά διακυβεύεται το γνήσιον και αυθεντικόν Πατριαρχικόν και Αγιορείτικον ύφος». Επί τη βάσει του Υπομνήματος αυτού, η Ιερά Σύνοδος απεφάσισε ότι εμμένει εις την μέθοδον των Τριών Διδασκάλων αποφεύγοντας να εκφραστεί περί της ορθότητας του συστήματος Καρά θετικά ή αρνητικά.

Ο πρώην Γραμματεύς της Αρμοδίας Συνοδικής Επιτροπής επί της μουσικής σε άρθρο του στο περιοδικό «Εκκλησία» αναφέρει ότι σύμφωνα με τον κ. Αγγελόπουλο η συμβολή του Καρά στην ψαλτική υπήρξε θετική. Σε πρόσφατη τηλεφωνική συνομιλία μαζί του, μου είπε ότι ο Αγγελόπουλος αυτά που διδάσκει τα διάβασε και καλόν είναι να τα διαβάσουν και όσοι δεν συμφωνούν μαζί του. Μου είπε ακόμη πως αυτά που είπε ο κ. Νικόδημος δεν θα ειπεί ότι είναι και σωστά!!

Δεν γνωρίζω ποιες είναι οι μουσικές γνώσεις και εμπειρίες του π. Σεραπίωνα. Διερωτώμαι όμως, βάσει ποίων κριτηρίων η Ι. Σύνοδος ανέθεσε τη σύνταξη του Υπομνήματος εις τον κ. Νικόδημον και όχι εις κάποιον άλλον Ιεράρχην, μη έχοντα ιδέαν μουσικής. Εμείς έχομεν

την γνώμην ότι την ανέθεσε σε κληρικόν που γνωρίζει τα πράγματα καλύτερα παντός άλλου.

Όσοι γνωρίζουν τον κ. Νικόδημο από την εποχή ν που ήτα Αρχιδιάκονας του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου και ειδικά την πορείαν του ως αυθεντικού εκτελεστού μεγάλων ψαλτικών μαθημάτων, αποδέχθηκαν την απόφασιν τής Ιεράς Συνόδου όπως αναθέσει την γνωμάτευσιν στον κ. Νικόδημον ως ορθήν!

Όταν ο μουσικολόγος κ. Μανώλης Χατζηγιακουμής επέλεξε παραδοσιακούς εκτελεστάς της ψαλτικής για να καταγράφουν κλασικά μαθήματα ψαλτικής, μεταξύ άλλων και τον κ. Νικόδημο επέλεξε! Δεν διάλεξε ούτε τον κ. Αγγελόπουλο ούτε άλλους της Σχολής Καρά, οι οποίοι βέβαια σιγά-σιγά ένας-ένας ξαναγυρίζουν στην Πατριαρχική παράδοση, Αυτήν την παράδοση που και ο ίδιος ο κ. Αγγελόπουλος ακολουθεί όταν ψάλλει μπροστά στον Παναγιότατο Οικουμενικό Πατριάρχη (εν χορώ εννοείται).

Όσον αφορά αυτά πΡυ έγραψε ο κ. Αγγελόπουλος ότι δηλ. αυτά που διδάσκει τα διάβασε και να τα διαβάσουμε και εμείς, μπορούμε να πούμε πως και οι Ιεχωβάδες λέγουν πως αυτά που διδάσκουν τα διάβασαν όχι οπουδήποτε αλλού αλλά εις αυτήν ταύτην την Αγίαν Γραφήν! Αρα στ\μασία δεν έχει τι διαβάζεις, αλλά πώς τα ερμηνεύεις και πώς τα κατανοείς!

Πρόσφατα αναγνώσαμε στην Ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Ελλάδος στο θέμα περί ψαλτικής και ποιους θεωρεί η εκκλησία μεγάλους ψάλτες. Μεταξύ αυτών δεν υπάρχει ουδείς εκ των μεγάλων ψαλτών που διεκόνισαν τα Πατριαρχικά και Ελλαδικά αναλόγια. Αντ’αυτών εμφανίζονται κάποιοι που δεν ήσαν καν ψάλτες και μεταξύ αυτών και ο Σίμων Καράς.

Τέλος, το λυπηρόν είναι ότι ενώ η ιερά Σύνοδος διαθέτει Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας με Διευθυντή τον πολυπράγμονα καθηγητήν Μουσικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών δεν ζήτησε ποτέ από αυτόν να εκφρασθεί περί του κατά πόσον η συμβολή του Καρά υπήρξε ωφέλιμος ή βλαπτική δια την ψαλτικήν. Δεν νομίζετε ότι κάτι πρέπει να γίνει;

Μετά Σεβασμού

ΔΡ. Κ. Χ. ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ

Γεν. Γραμματέας Υπερμάχων

Κοινοποίηση

1. Μητροπολίτη ν Πατρών κ. Νικόδημον, Ι. Μεταξά 44, Καλλιθέα, 17671

2. π. Σεραπίωνα Μιχαλάκη, Αρχιμανδρίτην, Ιερά Σύνοδος, Αθήνα

3. Ελλογιμώτατον κ. Γρ. Στάθην, Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, Αθήνα

Η ΑΠΟΨΗ - ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ

Του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Θρασύβουλου Στανίτσα

Είναι γνωστό ότι ο κορυφαίος Άρχων Πρωτοψάλτης της Μ.τ.Χ.Ε. αείμνηστος Θρασύβουλος Στανίτσας σπανίως εξέφραζε απόψεις για τη μουσική κατάρτιση και την ψαλτική απόδοση των εν Ελλάδι ψαλτών. Ωστόσο, τέσσερις μήνες προ του θανάτου του και παρόλο το οξύτατο πρόβλημα της υγείας του, έλυσε τη σιωπή του και απεφάνθη για τον μακαριστό Σίμωνα Καρά λέγοντας τα εξής: «Ο Καράς]! Τι να του πεις αυτουνού του ανθρώπου!! Αυτόσ έγινε ένας υπερόπτης, βρήκε μια κατάσταση εδώ πέρα, μεταξύ τυφλών να βασιλεύει ο μονόφθαλμος! Έπιασε όλα τα πόστα, εδώ, επεβλήθηκε διότι δεν υπήρχε άλλος. Ποιος είσαι εσύ Κύριε, να κάνεις την σήμερον ημέραν (αχ! με συγχύζει αυτός ο άνθρωπος, κάθε φορά που τον φέρνω στο στόμα μου) να κάνεις μετάφραση της παλαιάς παρασημαντικής, σήμερα, σήμερα, στα 1980, το 87, ξέρω και εγώ, το 1975, !! Ποιος είσαι συ, και τι ανάγκη υπήρχε να κάνεις αυτή (σ.σ. την μετάφραση θέλει να πει) και να λες άλλα αντ’άλλων! Είναι ύφος αυτό που έχεις, ή έχεις χρονική αγωγή, έχεις τίποτα; Τι είναι αυτά τα πράγματα; Ποιος είσαι εσύ;

Ποιος σου έδωσε το δικαίωμα να μεταφράζεις την παλαιά παρασημαντική, όπως την θέλεις εσύ, όπως την νομίζεις εσύ; Αυτά έχουν γραφεί!! Έχουν κωδικοποιηθεί!! Τελείωσε!! Ένα κι ένα, κάνουν δύο, δεν χωράει άλλο!! Δεν μπορεί να λες, «Ίνα κράζωσι» και την πεταστή να την κάνεις άλλες δύο φωνές!! Όχι Κύριε. Κι από πού ως πού!! Και μόνον αυτό; Με τα ενδιάμεσα στον πλ δεύτερο, στον πλ τέταρτο. Ή το τόσο ανέβασμα στο ΔΙ ΓΑ ΔΙ!! Ωχ, είναι σα να λέμε δεύτερον ήχο ΔΙ ΓΑ ΔΙ, έτσι όπως τον θέλουν αυτοί βέβαια! Όχι Κύριε!! Ποιος είσαι εσύ; Τι είσαι;»

[Το παραπάνω κείμενο απομαγνητοφωνήθηκε από την μαγνητοταινία που έχει στα χέρια του ο Βασίλης Κατσιφής και είναι εις την διάθεσιν του κάθε ενδιαφερόμενου]

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΙΜΩΝΟΣ ΚΑΡΑ

Του Νικολάου Ε. Γιάννου

Μελίσσια την 03-10-2004

Αφορμή για την διατύπωση των παρακάτω σκέψεων στάθηκε ο θόρυβος που γίνεται τελευταία με αντικείμενο τη Βυζαντινή Μουσική με τους υπέρμαχους και τους παραδοσιακούς ιεροψάλτες από τη μια μεριά και τους οπαδούς του συστήματος Καρά από την άλλη.

θαύμαζα τον Σ. Καρά για το έργο της συλλογής δημοτικών και παραδοσιακών τραγουδιών απ’όλη την Ελλάδα και τις χορωδιακές εκτελέσεις αυτών των τραγουδιών από τη χορωδία του Συλλόγου προς διάδοση της Ελληνικής Μουσικής που ο ίδιος είχε ιδρύσει και διηύθυνε, μέχρι που άκουσα σε κάποια εκπομπή κρατικού ραδιοφωνικού σταθμού ένα Κρητικό λαϊκό οργανοπαίχτη να λέει ότι στην Κρήτη, στις λαϊκές ορχήστρες δεν υπήρχε λύρα αλλά βιολί και ότι τη λύρα την επέβαλε με το «έτσι θέλω» Ο Σ. Καράς, αναγκάζοντας τους λαϊκούς οργανοπαίχτες να στραφούν στο παίξιμο της λύρας για να έχουν πρόσβαση στις εκπομπές του στην κρατική ραδιοφωνία.

Αυτό δεν είμαι σε θέση να το κρίνω, αλλά και δεν αμφιβάλλω για τα οσα είπε ο Λαϊκός οργανοπαίχτης, αν σκεφθώ την εν γένει πορεία του Καρά στη Βυζαντινή Μουσική και τη δύναμη που δίνει η κατοχτ] μιας τέτοιας θέσης από τον Σ. Καρά να μονοπωλεί τη μουσική μας παράδοση.

Όταν άκουγα τον Σ. Καρά να ψάλλει ή να τραγουδά μόνος του δημοτικά τραγούδια έκλεινα το ραδιόφωνο με σύμφωνη γνώμη της μακαρίτισσας της μάνας μου, που έλεγε: «Τι θέλει κι ανοίγει το στόμα του αυτός ο Χριστιανός;»

Αυτά σε μικρή ηλικία 10-15 χρονών πριν να εγκατασταθούμε οικογενειακώς στην Αθήνα.

Σας πληροφορώ, απλώς, ότι άρχισα να μαθαίνω Βυζαντινή Μουσική χωρίς πιάνο σε ηλικία 8-9 χρονών από τον αείμνηστο δάσκαλο μου (και στο δημοτικό σχολείο) Ματθαίο Ανδρέου που είχε μαθητεύσει στον ξακουστό Εμμανουήλ Βαμβουδάκη.

Σήμερα ακούμε, στη θέση του Σ. Καρά, τον γνωστό στον ιεροψαλτικό κόσμο κ. Λυκούργο Αγγελόπουλο να φιλοξενεί στις εκπομπές του Κωνσταντινουπολίτες και Θεσσαλονικείς ψάλτες, να τους εγκωμιάζει με τα καλύτερα λόγια, πολλές φορές τον αείμνηστο Θρασύβουλο Στανίτσα, πλην όμως οπαδός ων του Σ. Καρά φοράει ωτασπίδες και τα ακούσματα αυτών των κορυφαίων καλλιτεχνών του χώρου μας από το ένα αυτί του εισέρχονται και απ’το άλλο εξέρχονται, ενώ δεν παραλείπει να ευλογεί τα γένια του προβάλλοντας κατά κόρον την Ελληνική Βυζαντινή χορωδία, της οποίας είναι ιδρυτής και μα(ε)στροχαλαστής.

Στις ομιλίες που κάνει σαν επαΐων (;) σε συνέδρια και στις διαλέξεις που δίδει δεν χάνει την ευκαιρία να προξενεί αναστάτωση και σύγχυση στους ακροατές του με όσα εμπαθώς υποστηρίζει προξενώντας ανεπανόρθωτη ζημιά στη Μουσική μας υπεραμυνόμενος των δοξασιών του δασκάλου του.

Είναι γνωστό ότι τα έκτροπα που γίνονται στα γήπεδα προξενούνται από τους οπαδούς που είναι μειοψηφία και όχι απ’τους φιλάθλους που είναι πλειοψηφία.

Και οι οπαδοί του Καρά εκτρέπονται σε ατραπούς που δεν οδηγούν πουθενά και προξενούν βλάβες & αυτό το θαυμάσιο οικοδόμημα της Μουσικής μας.

Και διερωτώμαι: Καλά! Δεν έχουν ακούσει από δίσκους, μαγνητοταινίες ή δια ζώσης τον Ιάκωβο Ναυπλιώτη, τον Πρίγγο, τον Στανίτσα, τον Καραμάνη, τον Θεοδοσόπουλο, τον Παναγιωτίδη, τον Ταλιαδώρο, τον Εμμανουηλίδη, τον Μαγούρη, τον Χατζημάρκο, τον Διακο-Διονύσιο Φιρφιρή, τον Περιστέρη, τον Πετρόχειλο, τον Παικόπουλο και όσους έχουν κατά καιρούς ακουστεί από την εκπομπή του κ. Αγγελόπουλου; Δεν μπορώ να φανταστώ τόση ε£άρτηση από ένα φάλτσο και κακόφωνο. Ούτε ναρκομανείς να ήταν! Αυτοί τουλάχιστον προσπαθούν να απεξαρτηθούν. Οι πληγέντες όμως απ’τον Καρά δεν κάνουν καμία προσπάθεια.

Επιτέλους! Ας μην υιοθετήσουν το προσωπικό ύφος κανενός, αν δεν τους αρέσει, αφού αυτό εξαρτάται και από τις φωνητικές ικανότητες κάθε ανθρώπου. Ας εφαρμόσουν τουλάχιστον τα σωστά διαστήματα της Μουσικής μας. Γιατί τόση νοσηρή προσήλωση και επιμονή στις άχρηστες επινοήσεις του Καρά; Από πού άντλησε τη σοφία (;) του ο χαρακτηριζόμενος από τον κ. Αγγελόπουλο σοφός δάσκαλος του Σ. Καράς; Εκ κοιλίας μητρός του; Σε ποιο Ναό διετέλεσε ψάλτης ο Καράς; Γιατί παρόμοια ερωτήματα δεν πήραν απαντήσεις ποτέ;

Κάποτε βρέθηκα και εγώ στη θέση αυτών που κάποιον ακολουθούν, με τη διαφορά ότι άξιζε τον κόπο να ακολουθώ, αφού αυτός που ακολουθούσα ήταν ο Θρασύβουλος Στανίτσας και δεν είχε ανάγκη από κανενός είδους κάλυψη.

Προ ετών μου χάρισαν το βιβλίο του Ακάθιστου Ύμνου του Σ. Καρά. Από τις υφεσοδιέσεις με κόκκινο χρώμα έμοιαζε σαν διορθωμένο ανορθόγραφο κείμενο ενός αναλφάβητου που το έγραψε γνωρίζοντας μόνο τα 24 γράμματα της αλφαβήτου. Το χάρισα λοιπόν με τη σειρά μου στο δάσκαλο μου Ματθαίο Ανδρέου, ο οποίος αφού το μελέτησε με ρώτησε: «Τι είν’αυτά ρε Νικολάκη; Είμαστε σοβαροί; Έτσι ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος;»

Οι αναλύσεις των άχρονων υποστάσεων (σημείων ποιότητας) που εφαρμόζει ο Καράς και οι οπαδοί του, από πού προέκυψαν έτσι, όπως τις αποδίδουν; Δεν είναι σωστότερο να αποδίδονται με τον τρόπο που επικρατεί στη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία, εκεί που υπάρχει συνέχεια και συνέπεια στην παράδοση; Γιατί, αν δεν είναι φορείς της παράδοσης οι Αρχοντες Πρωτοψάλτες και Λαμπαδάριοι, τότε ποιοι είναι;

Κλείνω τις σκέψεις μου αυτές με μια φιλική υπόδειξη προς τους φανατισμένους οπαδούς του συστήματος Καρά:

«Κύριοι,

Ανοίξτε τα ώτα σας, βγάλτε τις ωτασπίδες, ακούστε και συγκρίνετε τον τρόπο που ψάλλουν οι παραδοσιακοί προικισμένοι πρωτοψάλτες με τον τρόπο του Καρά που έχετε ενστερνιστεί και ανακΰιλύψτε τον σωστό δρόμο της παράδοσης. Θα διαπιστώσετε ότι δεν υπάρχουν παραμεσάζοντες ήχοι, συνεπτυγμένοι ρυθμοί και συνεχείς έλξεις φθόγγων, που όπου απαιτούνται έχουν σημειωθεί στα παλαιά βιβλία χωρίς να γίνεται κατάχρηση και αλλοίωση των χαρακτηριστικών των ήχων.

Οι προσωπικές, αυθαίρετες και εγωιστικές επεμβάσεις του δασκάλου (;) σας, που με τόσο πάθος υπερασπίζετε, μόνο αναγαύλα προξενούν και γι’αυτό το θεωρητικό του Καρά είναι απορριπτέο».

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ Ο ΕΞ ΟΙΚΟΝΟΜΩΝ

Του Κων/νου Ηλιάδη Πρωτοψάλτου - Λυκειάρχη - Συγγραφέως

Ως ελάχιστο δείγμα τιμής και ευγνωμοσύνης προς τον έξοχο θεολόγο κληρικό Κωνσταντίνο Οικονόμο τον εξ Οικονόμων παραθέτουμε εν συντομία ολίγα περί της ζωής και της δράσεως του «περιπύστου» τούτου ανδρός.

Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος γεννήθηκε στην Τσαριτσάνη της Θεσσαλίας κατά το 1780 έτος. Ο πατέρας του υπήρξε λόγιος ιερεύς. Έτσι, η μόρφωση του Κωνσταντίνου «συνεπληρούτο καθημερινώς» σε ευνοϊκή γι’αυτόν ατμόσφαιρα και «επλουτίζετο θεολογικώς».

Ο Κωνσταντίνος διανύων το εικοστό δεύτερο περίπου έτος της ηλικίας του, χειροτονήθηκε και αυτός ιερεύς. Πολύ δε ενωρίς του απενεμήθη ο τίτλος «του Οικονόμου της Επισκοπής Ελάσσονος». Έκτοτε ωνομάζετο «Οικονόμος ο εξ Οικονόμων». Είναι γνωστή εν πολλοίς η εθνική δράση του Κωνσταντίνου ως ιερέως και διδασκάλου τόσο στην ιδιαίτερη του πατρίδα, όσο και στη φημισμένη Σμύρνη. Ερχόμενος ο Κωνσταντίνος Οικονόμου στην Κωνσταντινούπολη ετιμήθη από τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε’(1745-1821) «διά την λαμπράν μόρφωσίν του και το αδαμάντινον ήθος του» με τον μοναδικό τίτλο του «καθολικού (δηλ. γενικού) ιεροκήρυκος της Μεγάλης Εκκλησίας και πασών των Ορθοδόξων του Ελληνικού Γένους Εκκλησιών».

Ακολούθως «προ της ενάρξεως των τουρκικών σφαγών» εφυγαδεύθη από Έλληνες στην Οδησσό. Εκεί εξεφώνησε θαυμάσιο επικήδειο προ του σεπτού σκηνώματος του απαγχονισθέντος Εθνομάρτυρος Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε’. Μετά ταύτα ο Κωνσταντίνος εγκατεστάθη στην Πετρούπολη, όπου έτυχε εξαιρετικών τιμών από τον Αυτοκράτορα Αλέξανδρο τον Α’(1777-1825). «Τιμάς επεδαψίλευσαν» εις αυτών βασιλείς και άλλων κρατών, καθώς και πολλές Ακαδημίες. Το 1834 ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ήλθε στην Ελλάδα. Εδώ διαμένων συνετέλεσε τα μέγιστα στην τακτοποίηση των ζητημάτων της Αυτοκέφαλου Εκκλησίας και της σχέσεως αυτής προς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον. Λόγω δε των πεποιθήσεων του, καθόσον εθεώρει αυτό θεσμόν σεβάσμιον, έγινε αρχηγός όλων εκείνων που είχαν ταχθεί κατά της Ανεξαρτησίας της Εκκλησίας της Ελλάδος από το Οικουμενικόν Πατριαρχείον. Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος απέθανε στην Αθήνα κατά το έτος 1857 και ετάφη στην ιστορική Μονή Πετράκη. Διά της διαθήκης του άφησε σημαντικά χρηματικά ποσά σε διάφορα ιδρύματα. Κατέλιπε όμως πλουσιώτατο και «λίαν αξιόλογον» συγγραφικό έργο, όπου επιδεικνύει θαυμαστη ικανότητα διευκρινίσεως των διαφόρων εκκλησιαστικών ζητημάτων. Είναι αληθές ότι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ήτο ανυποχώρητος στις πεποιθήσεις του. Υπήρξε, ως γνωστόν, πιστός στις αιωνόβιες παραδόσεις της Εκκλησίας με την υψηλοτέραν σημασίαν της λέξεως. Αγωνίσθηκε με σθένος ακαταμάχητον κατά των νεωτεριζόντων αντιπάλων του, μάλιστα δε κατά του σπουδαίου θεολόγου κληρικού θεοκλήτου Φαρμακίδου (1784-1880). Ανάγκη να τονιστεί ότι ο Κωνσταντίνος Οικονόμος διακρίθηκε για τους αγώνες του κατά των καινοτόμων της εποχής, οι οποίοι αποπειράθηκαν να εισαγάγουν στην θεία λατρεία «καινοφανή τετράφωνον μουσικήν». Ο εν λόγω κληρικός υπερασπίσθηκε τότε «την μονοφωνικήν πατροπαράδοτον μουσουργίαν» με ζήλο και επιμονή, διότι ήθελε την λατρευτική μουσική να είναι σύμφωνη με «τας παραδόσεις, το δόγμα και τους κανόνας της Εκκλησίας». Το ζήτημα της εισαγωγής της τετράφωνης μουσικής σε ορθοδόξους ναούς, ήτο εξ εκείνων που «κατεπίκρανεν», όπως ο ίδιος έλεγε, «την ψυχήν του». Ο καθηγητής της Πατρολογίας και Ακαδημαϊκός, αείμνηστος Δημήτριος Μπαλάνος (1877-1959) σκιαγραφών τον Κωνσταντίνο Οικονόμο γράφει μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα: «Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος εθεώρει παράδοσιν

παν ό,τι Κατά τας προηγουμένας εκατονταετηρίδας θεολογικώς παρήχθη. Εδέχετο την θεοπνευστίαν των Εβδομήκοντα και ήτο κατά της μεταφράσεως της Αγίας Γραφής εις την Νεοελληνικήν ...»

Είναι αληθές ότι ο περί ου ο λόγος κληρικός ανχ\κε στην μερίδα των συντηρητικών θεολόγων, πιστός στις παραδόσεις της Εκκλησίας, και δη της μουσικής, «τας οποίας διατήρησε ως αλώβητον παρακαταθήκην» σε ολόκληρη τη ζωή του.

ΤΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Του Γιώργου Παππά Διδασκάλου - Μουσικού

Από το απώτατο παρελθόν και μέχρι σήμερα, έχουν γεννηθεί και έχουν Περάσει στη λαϊκή μας παράδοση διάφορα μουσικά παρασκευάσματα, τα οποία στο κέρασμα του χρόνου έχουν χαθεί, γατί δεν άντεξαν στην εξελεγκτική πορεία της Μουσικής, Το είδος της Μουσικής που διατηρήθηκε εδώ και πέντε χιλιάδες χρόνια και το οποίο διαχρονικά επιβιώνει και κρατά και προβάλλει τη μουσική μας παράδοση είναι το πολυφωνικό τραγούδι.

Τα πολυφωνικά μας τραγούδια, εντοπισμένα στην περιοχή του Πωγωνίου και της Βορείου Ηπείρου, αποτελούν στοιχεία ιστορικής έρευνας και προκαλούν το ενδιαφέρον πλείστων όσων μουσικολόγων, τόσο του Ελλαδικού χώρου όσο και του εξωτερικού.

Μετά τον 18ο αιώνα και έπειτα από την προσάρτηση της Β. Ηπείρου στην Αλβανία, επικράτησε να χαρακτηρίζονται με τον τίτλο «Βορειοηπειρωτικά». Όμως ανήκουν στον απανταχού της γης Ελληνισμό.

Στην εποχή του Μ- Αλεξάνδρου αποτελούσαν κοινό μουσικό δημιούργημα και καύχημα της πολιτιστικής δυναμικής των αρχαίων Ελλήνων. Με τα στρατεύματα των Μακεδόνων και των λοιπών Ελλήνων τα τραγούδια αυτά έχουν περάσει στη Μέση Ανατολή.

Σε πολλά μέρη αυτή της περιοχής τραγουδιούνται πολυφωνικά τραγούδια, τα οποία έχουν διδαχθεί από τους Έλληνες της εποχής εκείνης.

Ο αείμνηστος Μουσικολόγος Παπαιωάννου ισχυρίζεται ότι υπάρχουν στοιχεία, από τα οποία προκύπτει ότι ο Πυθαγόρας κατέγραψε για πρώτη φορά αυτά τα τραγούδια και μάλιστα με τη δική του σημειογραφία.

Οπωσδήποτε είναι το πιο πανάρχαιο μουσικό δημιούργημα, ενώ για τη χώρα μας είναι το διαμάντι της μουσικής μας παράδοσης.

Αυτό το περισπούδαστο μουσικό αρχιτεκτόνημα είναι γραμμένο σε πεντάτονη μουσική κλίμακα, αντίθετα από την Ευρωπαϊκή και Βυζαντινή μουσική, οι οποίες συνθέτουν σε επτάτονες κλίμακες. Η πολυφωνία είναι προγενέστερη της Ευρωπαϊκής και της Βυζαντινής Μουσικής. Η Βυζαντινή μουσική βασίζεται στο πολυφωνικό τραγούδι. Πήρε από αυτό ό,τι χρειάζεται για τη σοβαρότητα και την κατάνυξη της Θείας Λειτουργίας. Το μέλος της μουσικής αυτής και το ισοκράτημα, όπως και το κανονάρχημα είναι στοιχεία της πολυφωνικής μουσικής. Εκείνο που δεν είναι κοινό σημείο στις δύο αυτές μουσικές είναι το γύρισμα ή το κλώσιμο, τα οποία είναι το στολίδι της πολυφωνίας.

Στο πολυφωνικό τραγούδι ο κανσνάρχης προλογίζει τη μελωδούμενη φράση και δεν είναι άλλος παρά ο ρίχτης του τραγουδιού τούτου, ενώ στη συνέχεια ακολουθεί η χορωδιακή εκτέλεση, μετά τον εκτελεστή του μέλους, το γύρισμα σε δεύτερη φωνή ή το κλώσιμο σε πετάγματα εφτάδας και τους ισοκράτες που δένουν τις φωνές πάνω και κάτω από το ίσο ως την υποτονική του τραγουδιού.

Ιδιαίτερα γνωρίσματα αυτού του μουσικού είδους είναι τα μεγάλα διαστήματα σε γρήγορη εκτέλεση και σι διολισθήσεις των φωνών, που πολλές φορές δίνουν θρηνητικό ύφος στο τραγούδι.

Οι ποιοτικοί και χρωματικοί χαρακτήρες του πολυφωνικού τραγουδιού το κάνουν αρκετά δύσκολο στην εκτέλεση του, γι’αυτό και θεωρείται σημαντικό δημιούργημα και για μας κειμήλιο κληρονομιάς.

Η κίνηση του μέλους μέσα σε λίγους τόνους (πέντε συνολικά) αναγκάζει τον δημιουργό του πολυφωνικού να χρησιμοποιεί πολλές φορές ακόμη και τριημιτόνια, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε σήμερα να καταγράψουμε τα τραγούδια αυτά, έστω και με τη Βυζαντινή μουσική. Η καταγραφή τους είναι δυνατήν με ηλεκτρονικά μέσα, αλλά κανένας δεν έχει επιληφθεί αυτής της προσπάθειας από τον φόβο κάποιας παρέκκλισης ανεπίτρεπτης για τα τραγούδια αυτά.

Δυσκολίες υπάρχουν και στην οργάνωση των συγκροτημάτων-εκτελεστών του τραγουδιού, διότι το χρώμα του, η ένταση του και ο συγχρωτισμός δεν αφήνουν περιθώρια οποιασδήποτε επιλογής τραγουδιστών.

Για να τραγουδήσουμε πολυφωνικά ψαχνόμαστε.

Επειδή έχουμε αναφερθεί σε εκείνα τα στοιχεία που ανάγονται στη δημιουργία και την τεχνική του πολυφωνικού τραγουδιού, θεώρησα αναγκαίο να παρουσιάσω λίγες γραμμές το περιεχόμενο του, το οποίο ζηλεύουν τα άλλα μουσικά δημιουργήματα και καλλιτεχνήματα.

Το Πωγωνήσιο μοιρολόι έχει συγκινήσει μεγάλους και μικρούς μουσουργούς, οι οποίοι έχουν εκφραστεί με θαυμασμό για τούτο.

Δραματοποιεί διάφορες πτυχές της ζωής -έρωτα, ξενιτιά, θάνατο- και ξεπερνά σε δραματοποίηση Αισχύλους και Σοφοκλήδες. Είναι καθαρά λυρικό δημιούργημα και συναγωνίζεται τα λογοτεχνικά κείμενα. Οι ρίμες και οι παρηχήσεις των στίχων, μας κάνουν να αμφιβάλλουμε για τη λαϊκότητα του τραγουδιού, το οποίο αναμφισβήτητα είναι προϊόν λαϊκής παράδοσης.

Πέρασαν πέντε χιλιάδες χρόνια ζωής του πολυφωνικού τραγουδιού, επέζησε και μεγαλούργησε, διασκεδάζοντας τον πόνο και τη χαρά του λαού μας. Όμως σήμερα κινδυνεύει να εξακοντιστεί από την παράδοση μας και να αντικατασταθεί από τα υστερικά τραγούδια των αγρίων των ΗΠΑ. Το Υπουργείο Πολιτισμού και οι διάφοροι πολιτιστικοί φορείς της κοινωνίας μας απλά και στωικά παρακολουθούν το φαινόμενο του χαμού του παραδοσιακού τούτου στοιχείου.

Εμείς, ο απλός λαός του οποίου δημιούργημα, έκφραση και συντήρηση ήταν και παραμένει μέχρι σήμερα αυτός ο πολύτιμος θησαυρός της Εθνικής μας ταυτότητας, κάναμε πάντα το καθήκον μας απέναντι του. Όχι μόνο το διατηρούμε μέχρι σήμερα αλώβητο, αλλά εμείς οι Κτισματιώτες το έχουμε προβάλλει σε διεθνή φεστιβάλ, όπως σε Λισσαβόνα, Παρίσι, Λονδίνο κ.α. όπου το πανάρχαιο αυτό είδος της μουσικής μας, απέσπασε όχι απλώς τις καλύτερες κριτικές αλλά και τον θαυμασμό όλων των ειδικών και μη. Επιτρέψτε μου να αναφέρω μόνο τη δήλωση του Τπουργού Πολιτισμού της Αγγλίας, όταν το έτος 1978, μετά από τη θριαμβευτική εμφάνιση μας στο φεστιβάλ Μπαχ του Λονδίνου, μας είπε ενώπιον του πρέσβη μας κ. Ρούσσου: «Αναγγείλατε στον Ελληνικό λαό ότι αυτός και μόνο έχει το δικαίωμα να είναι περήφανος».

Επίσης, για τη διαιώνιση του πολυφωνικού μας, πραγματοποιήσαμε πολλές ηχογραφήσεις ΑΦΙΛΟΚΕΡΔΩΣ, παλαιότερα και πρόσφατα τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γαλλία. Με λύπη μας πληροφορούμαστε (και ακούμε από τα Μ.Μ.Ε.) ότι κάποιοι έμποροι των μουσικών μας παραδόσεων ερανίζουν πολλά από αυτά, τα παρουσιάζουν ως δικές τους έρευνες και καταγραφές και τα εμπορεύονται. Έτσι κερδίζουν χς>τ]ματα και παράσημα. Εμείς ουδέποτε τα εμπορευτήκαμε. Είναι το ιδανικό μας, η ψυχή μας. Προσπαθούμε να τα μεταλαμπαδεύσουμε τελείως αβοήθητοι. Ενώ κάποιοι -τελείως άκοπα και αοάπανα-δρέπουν καρπούς από ξένο γι’αυτούς δέντρο, το οποίο, δυστυχώς, αρχίζει να πάσχει από σηψιρριζία. Νομίζουμε όμως, ότι αυτό είναι και νομικώς απαράδεκτο αλλά και ηθικώς ανεπίτρεπτο.

Εμείς κάνουμε ό,τι μπορούμε πάντα. Χρέος της Πολιτείας να εκδηλώσει το ενδιαφέρον της εμπράκτως για τη διαιώνιση του πολυτιμότατου αυτού πολιτισμικού μας στοιχείου.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

Στέργιου Χρήστος

Α’Ψάλτης Ι.Ν.Αγ. Γεωργίου Αλεξ/πολη 16-02-06

Αγνάντιας Αλεξανδρουπόλεως

Αγαπητοί συνάδελφοι.

Σας χαιρετώ εγκάρδια από την όμορφη Πρωτεύουσα του Νομού Έβρου, Αλεξανδρούπολη.

Τυγχάνω ιδιαιτέρας τιμής να είμαι συνδρομητής του περιοδικού που εκδίδει η ένωση σας, «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΤΠΕΡΑΜΑΧΩΝ». Περισσότερο δε ιδιαίτερη και μεγάλη τιμή για μένα είναι η γνωριμία και η συχνή επικοινωνία με άξιους αγωνιστές, όπως είναι οι κ. Θεόδωρος Ακρίδας και κ. Βασίλης Κατσιφής, ενάντια στις ... «εξωγήινες δυνάμεις που εισβάλλουν στη Βυζαντινή Μουσική μας παράδοση», Από πολύ μικρή ηλικία βρίσκομαι επάνω στα Ιερά Αναλόγια. Μελέτησα ποιήματα και μουσικές συγγραφές πολλών -γνωστών πανελλαδικώς ή μη συγγραφέων-πρωτοψαλτών.

Κανείς όμως δεν με έλκυσε τόσο πολύ όσο οι Αείμνηστοι Αρχοντες Πρωτοψάλτες της Μ.τ.Χ.Ε. Κων/νος Πρίγγος και Θρ. Στανίτσας. Με κόπους και δαπάνες κατόρθωσα να συγκεντρώσω γραπτά και ηχητικά έργα τους. Ομολογουμένως, αποτελούν τα πολυτιμότερα στοιχεία που μπορεί να διαθέτει το αρχείο ενός Ιεροψάλτου. Πολύτιμα, γιατί μέσα σ’αυτά βρίσκεται η Μουσική μας Παράδοση.

Ο πρώτος που με πληροφόρησε για την άκρως αιρετική σχολή Καρά-Αγγελόπουλου ήταν ο αξιότιμος και φίλτατος κ. Θεόδωρος Ακρίδας, αποστέλλοντας μου πάμπολλα φυλλάδια και φωτοτυπίες ενημερωτικού περιεχομένου, τόσο με την εξάπλωση αυτής της αίρεσης οσο και με τον αγώνα σας εναντίον της. Έκτοτε συχνά συναντώ περιπτώσεις που μαρτυρούν την εξάπλωση της τεχνοτροπίας της σχολής Καρά.

Οι διάφορες εκπομπές, τόσο στον ραδιοφωνικό Σταθμό της Ελλαδικής Εκκλησίας, όσο και σε άλλες συχνότητες, τα βιβλία θεωρητικού και πρακτικού περιεχομένου που είχαν εκδώσει κατά καιρούς καθώς και το ακουστικό υλικό, εμπεριέχουν και αποτελούν -όπως ισχυρίζονται οι ίδιοι- τη σωστή παράδοση!! Θεός φυλάξοι! Εγώ, προσωπικά, ποτέ και από κανένα δεν πληροφορήθηκα ότι η ... σωστή παράδοση έχει καμιά 50αριά ήχους με εξωπραγματικές και περίεργες ονομασίες ή ότι παραποιήθηκαν και άλλαξαν εντελώς τα τονικά διαστήματα ...

Οι Καράς-Αγγελόπουλος χτύπησαν κι εδώ (!) στην Αλεξανδρούπολη. Ο Πρωτοψάλτης του Μητροπολιτικού Ναού της πόλης μας, κάθε τόσο αποδεικνύει και καμαρώνει πως υπήρξε μαθητής του κ. Αγγελόπουλου, με τις αλλοπρόσαλλες εκτελέσεις του και περισσότερο με την εν γένει συμπεριφορά του, αφού κατηγορεί και εξυβρίζει Πρίγγο, Στανίτσα και Νικολαίδη. Η γνωστή στάση του: « .. και τι ήταν αυτοί μωρέ; Ανέβηκαν στο ψαλτήρι του Πατριαρχείου και νομίζουν πως έκαναν κάτι...!»

Τα ακούτε αγαπητοί μου; Έκτοτε, βέβαια, παραιτήθηκα από τη χορωδία της Μητροπόλεως. Πολύ συχνά έρχονται στο Αναλόγιο του ενοριακού Ναού όπου ψάλλω απεσταλμένοι του, που -όπως κατ’επανάληψη έχω διαπιστώσει- έρχονται για κατάκριση και παρατηρήσεις του τύπου: «Τι είναι αυτά που ψάλλεις ή που τα βρήκες αυτά τα καραγκιοζιλίκια; Στανίτσας; Ποιος ήταν αυτός ρε;»! Αν είναι δυνατόν. Η αδιαντροπιά και το θράσος τους ξεπερνά κάθε όριο.

Προσωπικά, προσπαθώ, σε μεγάλο βαθμό μπορώ να πω, να κοινοποιήσω και να γνωστοποιήσω ακούσματα και συγγράμματα της ΟΡΘΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ της πατρώας ημών και θεοπνεύστου Βυζαντινής Μουσικής σε γνωστούς και φίλους. Η προσπάθεια πάντοτε μετράει, πόσο μάλλον για αγαθό σκοπό.

Μαζί με το γράμμα σάς αποστέλλω και την αίτηση για την εγγραφή μου ως ενεργό μέλος της ενώσεως σας.

Μαζί στον αγώνα λοιπόν

Με όλη μου την αγάπη

Σ.Χ.

Η ΑΠΟΨΗ ΜΑΣ

Ενδιαφέρουσα η παραπάνω επιστολή του λαμπρού νέου και εκλεκτού συναδέλφου κ. Χρ. Στέργιου. Παρήγορο και λίαν ενθαρρυντικό το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των νέων είναι προσηλωμένη στις γνήσιες μουσικές παραδόσεις μας. Όπως περιγράφει όμως στην επιστολή του, η συμπεριφορά του πρωτοψάλτου του Ι. Μητροπολιτικού Ναού της Αλεξανδρουπόλεως, σαφέστατα προκαλεί θλίψη και αποτροπιασμό. Μα, να κατηγορεί και να εξυβρίζει Πρίγγο, Στανίτσα καιΝικολαίδη ... «και τι ήταν αυτοί μωρέ; Ανέβηκαν στο ψαλτήρι του Πατριαρχείου και νομίζουν πως έκαναν κάτι...!» Αίσχος! Τυφλός φανατισμός λοιπόν υπέρ των δοξασιών του Καρά-Αγγελόπουλου και θεοποίηση τους; Και τόσο θράσος, τόση αναισθησία και τόση ασέβεια προς τις άφθαστες κορυφές, τους θρυλικούς μάίστορες της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής και της ψαλτικής τέχνης, που αποτελούν τα σύμβολα και τα πρότυπα ολόκληρου του ψαλτικού κόσμου; Πότε επιτέλους θα καταλάβουν κάποιοι «τυφλοί τα τ’ώτα, τον τε νουν, τα τ’όμματα» μονολιθικοί, ότι εκείνοι οι Τιτάνες είναι για τη Βυζαντινή Εκκλησιαστική μας Μουσική, ό,τι είναι οι Αγιοι Πατέρες για την Ορθοδοξία, αφού και οι Μαίστορες εκείνοι ήσαν αφοσιωμένα και επίλεκτα μέλη της Ορθοδόξου λατρείας; Πώς θα αντιδρούσε η Ι.Σ. εάν κάποιοι σύγχρονοι αιρετικοί εξύβριζαν τους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας μας; Διότι, δυστυχώς, δεν είναι μοναδική η περίπτωση του πρωτοψάλτου της Αλεξανδρουπόλεως. Τα μόνα προσόντα που διαθέτουν οι προερχόμενοι από τη σχολή Καρά-Αγγελόπουλου είναι η δοκησισοφία, ο φανατισμός, το θράσος και η αγένεια.@Ίνα πληρωθεί το λαϊκό ρηθέν: «σηκώθηκαν τα πόδια να χτυπήσουν το κεφάλι».

Εάν δεν ληφθούν κάποια ουσιαστικά μέτρα από τους κατά περιφέρειες Μητροπολίτες και -κυρίως- από την Ι.Σ., είναι υπερβέβαιον ότι όλο και περισσότερο θα αποθρασύνονται οι αιρετικοί της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής μας μουσικής, οδηγώντας την ίδια σε ολοκληρωτική καταστροφή και την ψαλτική τέχνη σε πλήρη απαξίωση.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ

Μόλις πληροφορούμεθα ότι ο Σεβασμιώτατος Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθιμος, μετά από εισήγηση των εκεί ψαλτών, προέβη στην γενναία και ορθή απόφαση της απομάκρυνσης του περί ου ο λόγος ψάλτου του εκεί Μητροπολιτικού Ναού. Διερμηνεύοντας τα αισθήματα του συνόλου των προσηλωμένων στην γνήσια μουσική μας παράδοση, καθώς και όλων των μελών της Ενώσεως μας, ευχαριστούμε θερμώς τον Σεβ/τον κ. Ανθιμον και τον συγχαίρουμε ειλικρινώς για την ευαισθησία και τη γενναία απόφαση του. Το λαμπρό παράδειγμα του ευχόμαστε να μιμηθούν και άλλοι Μητροπολίτες, που έχουν σε ναούς των επαρχιών τους ψάλτες με την αιρετική κα καινοφανή τεχνοτροπία της σχολής Καρά-Αγγελόπουλου.

Επίσης, συγχαίρουμε και όσους συνέβαλαν στην ενημέρωση του Σεβ/του κ. Ανθίμου και συνετέλεσαν στην απομάκρυνση του εν λόγω ψάλτου.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΝΙΚΟΛΑΟΣ Σ. ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ

Σνντίχος Διδ/λος

Α’Ψάλτης

Ι. Ν. Αγίας Μαρίνης Ιωαννίνων

Αξιότιμοι Κύριοι

Είμαι παραλήπτης όλων των τευχών που εκδώσατε μέχρι σήμερα. Σας συγχαίρω για την πρωτοβουλία αυτή. Δηλ. τη σύσταση αυτού του πυρήνα ενάντια στη διαστρέβλωση της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής και της αδιαφορίας των αρμοδίων φορέων (Ιεραρχίας, Ιεράς Συνόδου, Πανελληνίου Ομοσπονδίας Ιεροψαλτών, Συλλόγων Ιεροψαλτών, Πρωτοψαλτών και Λαμποώαρίων κ.λπ.). Σας συγχαίρω δε διπλά για την καλλιτεχνική έκδοση και εμφάνιση του 4^ου τεύχους.

Θα επιθυμούσα όμως να έχετε περισσότερη εσωτερική δύναμη να διατυπώνετε τις απόψεις σας. Το κακό που έγινε και δυστυχώς συνεχίζεται, δεν αντιμετωπίζεται με ευγένεια. Χρειάζεται θάρρος και θράσος. Τι εννοώ; Π.χ. καταγραφή στο τεύχος σας των ονομάτων εκείνων που συνεχίζουν να διαστρεβλώνουν τη μουσική μας. Να ζητήσετε εγγράφως να αποσυρθεί το Θεωρητικό του Καρά, αλλά να προτείνετε το άλλο που θα το αναπληρώσει.

Γνωρίζετε ότι στο Μουσικό Γυμνάσιο Ιωαννίνων έχει εισχωρήσει το Θεωρητικό το Ηλιόπουλου από μαθητή του κ. Στάθη; Γνωρίζετε ότι στην Ανωτέρα Σχολή Βελλάς υποχρεώθηκαν οι σπουδαστές να αγοράσουν Αναστασιματάριο πλην Ιωάννου; Αγνοώντας γράμμα της Συνόδου; Πρέπει όλα να καταγγέλλονται επώνυμα. Θα πρέπει τα τεύχη σας να φθάνουν & όλους τους συλλόγους, πρωτοψάλτες κ.λπ. Στην ομάδα των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» πρέπει να είναι και νέοι για να μπορούν να γνωρίσουν σε όλους τους συναδέλφους τι κακό έγινε και πώς θα αντιμετωπισθεί.

Τέλος, γνωρίζετε ότι οι περισσότεροι που διδάσκουν Β.Μ. στα Μουσικά Γυμνάσια είναι άσχετοι; Πήραν κάποιο πτυχίο ή δίπλωμα (έχουμε τέτοια σχολή που δίνει διπλώματα και πτυχία με το τσουβάλι) και δεν γνωρίζουν τι είναι και πού είναι το αναλόγιο. Ψάχνουν τα παιδιά να βρουν υλη να διδάξουν και αφού βρήκαν του Καρά ή του Ηλιοπούλου τους λύθηκαν τα χέρια. Αυτά μόνο; Προχωρείτε με τόλμη και θάρρος. Όλα στο φω^ς.

Μετά τιμής και αγάπης

Ν. Κ.

ΓΕΝΙΚΟ ΣΑΛΠΙΣΜΑ

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» αγωνιούμε και αγωνιζόμαστε για τη διάσωση και διατήρηση των γνήσιων μουσικών μας παραδόσεων. Οι προσπάθειες μας είναι καθαρώς ιδεολογικές. Γι’αυτό παρακαλούμε όλους τους προσηλωμένους στις μουσικές μας παραδόσεις, ερευνητές,

μουσικολόγους, ψάλτες, τραγουδιστές,

οργανοπαίχτες και φιλόμουσους να εγγράφουν στην Ενωση μας. Η όποια βοήθεια τους θα είναι πολύτιμη.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Αγία Πρασκευή 4/11/05

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αριθ. Πρωτ. 6313

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Πληροφορίες: Αθανάσιος Παπαζαρής

Τηλ: 210 6013764

Προς:ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ

ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Αιτωλίας 2

ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ

Θέμα: Περί εγκρίσεως του βιβλίου του Σίμωνος Καρρά ως διδακτικού εγχειριδίου.

Σχετ.: Η αριθμ. Πρωτ. 115/19-8-05 επιστολή σας.

Σε απάντηση της παρακάνω σχετικής επιστολής, σας γνωρίζουμε ότι ήδη η Υπηρεσία μας έχει απαντήσει επί του θέματος, (επισυνάπτεται φωτ/φο). Αλλωστε μετά από έρευνα του αρχείου μας των αποφάσεων του Τμήματος Β/θ μιας Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σχετικά με την έγκριση του συγκεκριμένου βιβλίου ως διδακτικού εγχειριδίου, δεν προέκυψε ότι έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα, από τον συγγραφέα ή πληρεξούσιο του τέτοιου είδους έγκριση.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Π.Ι.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΓ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

Ευχαριστούμε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο για την απάντηση τον σε έγγραφο μας με το ερώτημα εάν και από υπάρχει έγκριση για την εισαγωγή του θεωρητικού του Σ. Καρά στην εκπαίδευση ως διδακτικού εγχειριδίου. Εφ ‘όσον, λοιπόν, μετά από έρευνα του Π.Ι. «δεν προέκυψε ότι έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα από τον συγγραφέα ή πληρεξούσιο του τέτοιου είδους έγκριση», πώς έχει προωθηθεί στην Ελληνική μουσική εκπαίδευση ως διδακτικό εγχειρίδιο; Αμείλικτο ερώτημα, που τα τελευταία χρόνια βασανίζει το σύνολο των θεραπόντων την Εθνική των Ελλήνων μουσική και δικαιολογημένα τους κάνει να απορούν, να εξίστανται και να αγανακτούν. Ποιος - τέλος πάντων - θα μεριμνήσει για την ταχύτερη απόσυρση του, διότι μόνον ελληνική μουσική δεν πραγματεύεται; Επί τέλους!

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ

Κάθε ενυπόγραφο κείμενο, εκφράζει τις απόψεις του υπογράφοντος.

Συνδρομές, προαιρετικές

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Α’- ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2006

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΚΩΔ. 7587

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

1. Ακρίδας Θεόδωρος, Πρόεδρος Αιτωλικού 101 Μεσολόγγι 30200 Τηλ 26310-28383 η 24742

2. Ζαρακοβίτης Κων/νος, Γεν Γραμματέας Αιτωλίας 2, Ηλιούπολη 16341 Τηλ. 210-9920182 & 210-99(8584

3. Κατσιφής Βασίλειος, Α’Αντιπρόεδρος Μεγ Αλεξάνδρου 27, Ηλιούπολη 16346 Τηλ. 210-9707808

4. Παπανικολάο» Θρασύβουλος, Β Αντιπρόεδρος Κατσιμιδου 31, Θεσσαλονίκη 54838 Τηλ 2310-210074

5. Σαλάτας Σπυρίδων, Ταμίας Ανοίξεως 35, Καματερό 13451 Τηλ. 210-2313092

6. Καμπίτσης Δημήτριος, Ειδ Γραμματέας Αρκαδίου 20, Χαλάνδρι 15231 Τηλ. 210-6740335

7. Θεοδωρακόπουλος Φώτης, Μέλος Κιλκίς 2, Αίγιο 25100 Τηλ 26910-29842 & 26910-^8018

8. Αποστολίδης Γεώργιος, Μέλος Γράμμου 70, Καστοριά 52100 Τηλ 24670-87126

9. Καρανδρέας Λάζαρος, Μέλος Σιβρισαρίου 35, Βύρωνας 16232

ΕΞΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

1. Χατζηχρόνογλου Γεώργιος, Αναλήψεως 51, Βριλλησια 15235 Τηλ 210-8030259

2. Κδτσικας Δημήτριος Σώσσου 29 Βύρωνας 16233 Τηλ. 210-7600421

3. Δρουζας Ευάγγελος Σφιγγος 13, Ν Κόσμος 11745

Η ΦΩΝΗ ΓΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ

ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Αιτωλίας 2 ΤΚ 16341 Ηλιούπολη

Τηλ. 210-9920182 ΡΑΧ 2109960505

ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΕΚΔΟΤΗΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Και υπεύθυνος κατά Νόμον : Θεόδωρος Ακρίδας

Πρόεδρος της Π Ε.Π Ε Μ : «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

1. Θεόδωρος Ακρίδας, Πρωτοψάλτης - Μουσικολόγος - Συγγραφέας.

2. Δρ. Κων/νος Ζαρακοβίτης

3. Βασίλειος Κατηφής Πρωτοψάλτης-Μουσικολογος- Συγγραφέας

4 Παπανικολάον Θρασύβουλος Πρωτοψάλτης-Χοράρχης Αρχων Μουσικοδ/λος του Οικουμενικού Θρόνου

5. Χατζηχρόνογλου Γεώργιος Πρωτοψαλτης-Χοράρχης-Αρχων ΥμνωδόςτηςΜΤΧΕ

ΝΟΜΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

Χρήστος Παπαδημητρίου, Δικηγόρος, Χαρ Τρικούπη 37, Μεσολόγγι 30200 Τηλ. 26310-22838

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ

Φώτης Θεοδωρακόπουλος Πρωτοψάλτης-Χοράρχης Αγ Ιωάννου 19, Αίγιο 25100 Τηλ. 26910-29842 ΡΑΧ 26910-23492

ΟΜΙΛΙΑ - ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ κ, ΛΥΚ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΩΝ «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ» ΑΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥΣ

κ, ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΚΡΙΔΑ

Στο περιοδικό «ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΤΟΝΟΣ» (έκδοση Νάκα) τεύχος 33, διαβάσαμε άρθρο του κ. Λυκ. Αγγελόπουλου με τίτλο: «Ο ΣΙΜΩΝ ΚΑΡΑΣ ΚΑΙ Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20° ΑΙΩΝΑ». Είναι δημοσίευση από «ομιλία στο συμπόσιο για την Βυζ. Μουσική, που. πραγματοποιήθηκε στην πόλη Πιάτρα Νεάμτς της Ρουμανίας... από 29 Νοεμβρίου, ως την ΐπ Δεκεμβρίου 2002».

Παρά τον τίτλο του άρθρου, ακολουθεί μια πληθώρα άσχετων και - πολλές φορές αντικρουωμένων ζητημάτων όπως: Κάτω από τον τίτλο υπάρχει μια έντονη λεζάντοι -διαφήμιση ενός «σοβαρού και χρήσιμου ουσιαστικά βιβλίου ... του κ. Γ.Α. Σταθόπουλου, έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας».

Αρχίζει δε το άρθρο ως εξής: «Χάρη στην πρόνοια και την έμπνευση του Σεβασμιωτάτου κ. Γερμανού, οι διδάσκοντες στην αναγνωρισμένη Σχολή...... Λόγια κολακευτικά προς τον στηρικτή (και ίσως χρηματοδότη) της Σχολής, - προφανώς - της ομάδας του κ. Αγγελόπουλου, της Σχολής δηλαδή, που - μάλλον - ανατρέπει τα καθιερωμένα, όσα δίδαξαν θεωρία και πράξη στην Ηλεία οι Π. Μπελούσης, Βουλγαρίδης, Τ. Αγγελόπουλος, Αθ. Καραμάνης, Β. Καλογερόπουλος κ.ά. Ίσως δεν αντελήφθη ο Σος κ. Γερμανός ότι οι γνώσεις και η μουσική έκφραση και του ιδίου αναιρούνται από την «αναγνωρισμένη Σχολή» της Μητροπόλεως του.

Και συνεχίζει ο κ. Αγγελόπουλος: «Το βιβλίο «Μουσικός Διάλογος» του κ. Γ. Σταθόπουλου είναι μια εξαιρετικά τεκμηριωμένη απάντηση σε επιστολή κληρικού, που αποπειράται, χωρίς γνώση, χωρίς τεκμηρίωση, αλλά και χωρίς αιδώ, να κατηγορήσει, να πλήξει και να συκοφαντήσει τη συστηματική διδασκαλία του Σιμωνος Κάρα. Αποτελεί δε ακόμα ενα παράδειγμα του ποσό ευθέως ανάλογα βαδιί,ει η ημιμάθεια με την μισαλλοδοξία» (!!!).

Τι να πα κάνεις; Κατά τον κ. Αγγελόπουλο δηλαδή, απαγορεύεται η οποιαδήποτε έκφραση άποψης για το έργο του μακαριστού Κάρα! Γιατί όμως δεν κατονόμαζα τον «άσχετο» και «αναιδή» κληρικό; ΑλΛα και αν ακόμα ήταν έτσι, επιτρέπεται σε έναν οφικιαΛιο της Μ.Χ.Ε. να περιλούζει δημοσίως μι τέτοιους χαρακτηρισμούς έναν κληρικό; Που φτάσαμε! Ο Σος Ηλείας τι ννωμη έχει επ’αυτού; Αν δεν ληφθούν κάποια μέτρα απο πλευράς Εκκλησίας είναι βέβαιον οτι παρομοίους χαρακτηρισμούς, θα «α£.ιωθουν» όλοι οι προσηλωμένοι στις γνήσιες μουσικές μας παραδόσεις κληρικοί. Ωστόσο ο κ. Εταθόπουλος δίνει κάποιες «τεκμηριωμένες απαντήσεις με βάση το «Μέγα θεωρητικόν» του Χρύσανθου και τη διδασκαλία της μουσικής επιτροπής του Οικουμενικού Πατριαρχείου των ετών 1881 - 1883» και όχι με βάση το θεωρητικό του Σ. Καρά.

Και συνεχίζει ο κ. Αγγελόπουλος: «... να αποτελέσει το έργο (του Καρά) υποδομή για μια συστηματική διδασκαλία, που σέβεται την γραπτή παράδοση και την ερμηνεύει με την προφορική». Ποιος μπορεί να δεχτεί όμως, ότι ουδείς άλλος έκανε ποτέ συστηματική διδασκαλία και ουδείς σεβάστηκε την γραπτή παράδοση, ερμηνεύοντας την ποιντα ασύμφωνα με την προφορική; Προφανώς, ο μακαριστός Καράς προτείνει μια νέα προσέγγιση γραπτής και προφορικής παράδοσης, οι οποίες πυρρω απέχουν από τα καθιερωμένα.

Και πιο κάτω: «Ήδη από τον 19" αιώνα έχει διαδοθεί και διδάσκεται η νέα μέθοδος του συστήματος, η λεγομένη των τριών Διδασκάλων, που υποστηρίζεται από την έκδοση του Μεγάλου Θεωρητικού του Χρύσανθου...». Την οποία μέθοδο και το «Μέγα θεωρητικό», - μετά απο δύο αιωνία -, μόνον η Σχολή Κάρα -Αγγελοπούλου τα βρίσκει ατελή και ίχνίιίφεΛα.

Και συνεχίζει: «ΠαραΛΛήλως πραγματοποιούνται από το 1820 και έπειτα αλλεπάλληλες εκδόσεις μουσικών βιβλίων, με αποκορύφωμα την κυκλοφορία στα μέσα του 19^ου αιώνα από το Πατριαρχείο της τετράτομης έκδοσης «Πανδέκτης», που μέχρι σήμερα αποτελεί βασικό κείμενο διδασκαλίας μαία με το Αναστασιματάριο, το Ειρμολόγιο και τη Μουσική Κυψέλη (Στιχηράριο)». Όμως, ο κ. Αγγελόπουλος και οι περί αυτόν, πόσο τα σέβονται αυτά τα έργα και πώς τα ερμηνεύουν στην πράξη;

Και πιο κάτω: «Στο νέο Ελληνικό Κράτος διδάσκουν μαθητές των Τριών Διδασκάλων...». Αρα, μεταλαμπαδεύτηκε η σωστή μουσική παράδοση και στην απελευθερωμένη Ελλάδα.

Και στη συνέχεια γράφει: «Παρένθεση κακή αποτελεί η στήριξη από το Κράτος τότε αλλά και την Εκκλησία ... του συστήματος του Γεωργίου Λεσβίου, το οποίο τελικώς, απερρίφθη από την Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία...». Ασφαλώς, οι ανεφάρμοστες και μη αποδεκτές από το σύνολο των θεραπόντων τις μουσικές μας παραδόσεις προσπάθειες και τάσεις, είναι απορριπτέες. Μήπως και σήμερα κάτι παρόμοιο δεν συμβαίνει με το Σύστημα Καρά;

Και συνεχίζει: «Στον 19° αιώνα έχει όμως τις ρίζες της και μια άλλη αιτία που εταλάνησε την εκκλησιαστική μας μουσική: η εισαγωγή της πολυφωνίας σε κεντρικούς ναούς των Αθηνών ... δημιούργησε αντιδράσεις στο λαό που ακολουθούσε την παράδοση ... παρουσιάζεται στα τέλη του 19°" αι. το αφελές μουσικό σύστημα του Ιωάννη Σακελλαρίδη, το οποίο επέφερε μεγάλη σύγχυση ανάμεσα και σε παραδοσιακούς ακόμα ψάλτες», οι οποίοι - όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο κ. Αγγελόπουλος - «προσπαθούν να κρατήσουν την μονόφωνη εκκλησιαστική μουσική με τη διδασκαλία, άλλα και την πράξη». Και ευτυχώς την κράτησαν. Σήμερα όμως αυτοί οι τηρητες της παράδοσης λυιδορουνται και απορρίπτονται 3 ρποπ από μέλη ττ[ς Σχολής Κάρα με προεξάρχοντα τον κ. Αγγελόπουλο.

Και πιο κάτω: «Ο Διευθυντής του Ωδείου (Αθηνών) Γ. Νάζος μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη αρχές 20^ου αι.) και υποβάλλει αίτημα ... για την αποστολή καταλλήλου δασκάλου για τη λειτουργία της Σχολής (βυζαντινής μουσικής). Τελικώς αποστέλλεται ο Κωνσταντίνος Ψάχος (1904) ... θα διδάξει μια δεκαπενταετία περίπου στο Ωδείο Αθηνών ... και θα συνεχίσει τη διδασκαλία σε άλλες Σχολές». Ο προερχόμενος, λοιπόν από την πηγή της Βυζαντινής Μουσικής αείμνηστος τιτάνας Κ. Ψάχος κατά τις πολυετείς διδασκαλίες του στο Ωδείο Αθηνών, καθώς και σε άλλες Σχολές ανέδειξε πληθώρα ικανότατων μαθητών, όπως τους Ν. Παππά, Κ. Παπαδημητρίου, Θ. Χατζηθεοδώρου τον Φωκαέα, Ν. Μεϊδάνη κ.ά., που συνέχισαν το έργο του, αναδεικνύοντας με τη σειρά τους νεότερους ικανούς δασκάλους της γνήσιας Βυζαντινής Μουσικής. Αυτά όμως τα προσπερνά άνευ σχολίων ο κ. Αγγελόπουλος, θεωρώντας τα - προφανώς - ως ήσσονος σημασίας γεγονότα.

Και συνεχίζει ο κ. Αγγελόπουλος: «Παραλλήλως τα χρόνια που ακολουθούν δημιουργούνται σχολές βυζαντινής μουσικής σε Ωδεία... Η συγκατοίκηση αυτή είναι μάλλον ένας από τους βασικούς λόγους, που η διδασκαλία της Β.Μ. χάνει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ... Το έσχατο σημείο κατάπτωσης είναι η διδασκαλία με πιάνο ... και επικρατεί η ξηροφωνία. Ο τρόπος αυτός χαρακτηρίζεται «Ωδειακός». Ενώ ο κ. Αγγελόπουλος προαναφέρει ως «σημαντικό σταθμό» την λειτουργία Σχολής Β.Μ. στο Ωδείο Αθηνών, στη συνέχεια μέμφεται τις Σχολές Β.Μ. των Ωδείων. Όμως και ο κ. Αγγελόπουλος και οι περί αυτόν με τίτλους που απέκτησαν από κάποια Ωδεία προσελήφθησαν σε - επίσης - κάποια Ωδεία. Προς τι λοιπόν αυτό το αντί Ωδειακο μένος; Μήπως θεωρούν τους εαυτούς τους ως την μοναδική εξαίρεση του κανόνα;

Ασφαλώς, «η διδασκαλία με πιάνο» και «η ξηροφωνία» απαδουν προς την ΕΛΛηνικη μουσική παράδοση. Σαφώς όμως είναι το μη χείρον έναντι της ακατάσχετης πολυηχιας, της ττοΛυκΛιμακοΛογίας, της μακαμοΛογίας (!) και του ιΛαροχορευτικού ψάΛΛειν και άδειν της ομάδας του κ. Αγγελοπούλου.

Ετη συνέχεια ο κ. Αγγελόπουλος αναφέρει: «Τα χρόνια που ακολουθούν τη Μικρασιατική καταστροφή (1992) θα φέρουν αρκετούς Μικρασιάτες και. Κωνσταντινοπολίτες ψάλτες ... με αποκορύφωμα εκείνη του Άρχοντος Πρωτόψάλτου της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας Θρασύβουλου Στανίτσα. (1964)». Παρ’ότι, πέρασε μια στρατιά μαϊστόρων της Β.Μ. και της ψαλτικής τέχνης από «Μικρασιάτες και Κωνσταντινοπολίτες», αλλά και Πρωτοψάλτες της Μητροπόλεως Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, που λάμπρυναν τα αναλόγια και σαγήνευαν τα πλήθη με την καλλιφωνία τους, υποβάλλοντας τα σε προσευχή με το απέριττο, μεγαλοπρεπές, ιεροπρεπές και κατανυκτικό ψάλσιμό τους, ο κ. Αγγελόπουλος τους προσπερνά όλους απαρατήρητους, αποσιωπώντας την τεράστια προσφορά τους.

Και φτάνει στο μείζον - γι’αυτόν - ζήτημα: «Πολυφωνία, βυζαντινοευρωπαϊκή σύγχυση με τον Σακελλαρίδη, ξηροφωνία με τα Ωδεία από το ένα μέρος, παραδοσιακή ψάλτες από το άλλο μέρος ... να μια εικόνα σε γενικές γραμμές της κατάστασης που επικρατεί όταν αρχίζει τη δραστηριότητα του ο Σίμων Καράς (σ.σ. γεν. 1903) με την ίδρυση του Συλλόγου προς διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής (1929)... Το σχολείο του Συλλόγου έχει ήδη δημιουργηθεί (σ.σ. 1927) και ο δημιουργός του έχει ήδη καταπιαστεί με τη μελέτη και την έρευνα... Από την αρχή τον απασχολεί το θέμα της συμφωνίας του θεωρητικού και του πρακτικού μέρους.

Μελετάει και λύνει τα προβλήματα σε βάθος έτσι ώστε η θεωρητική διδασκαλία και η πρακτική εφαρμογή... να συμφωνούν». Είναι γνωστόν τοις πασι, οτι ο μακαριστός Κάρας μουσικές σπουδές δεν είχε κάνει, (ήταν σχεδόν 6ΐυταδίδακτος), τίτλους - περγαμηνές δεν εκεκτητο, καλλιφωνία δεν διέθετε, σε αναλόγια δεν εθήτευσε, ποτέ λοιπόν, πόθεν και πώς είχε εμιβαθυνει τόσο και διέθετε τόση εμβρίθεια (απο εφηβικής σχεδόν ηλικίας) σε μια επιστημονική θεωρία και σε μια καλλιτεχνική πράξη, τις, οποίες τελείως επιδερμικά και φευγαλέα πέρασε .και πώς είχε την ικανότητα έκτοτε «να λύνει χα. προβλήματα σε βάθος έτσι ώστε η θεωρητική διδασκαλία και η πρακτική εφαρμογή που προτείνει στη διατύπωση της διδασκαλίας του να συμφωνούν;», η απάντηση -νομίζουμε - βρίσκεται στο «ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ». Διότι σαφώς προτείνει μια νέα και εντελώς διαφορετική προσέγγιση της θεωρίας και της πράξης της Ελληνικής Μουσικής, πόρρω απεχούσης από τα επί αιώνες καθιερωμένα. Αναμφισβητήτως όμως, διέθετε το μοναδικό προσόν της -περιέργως πως - αείποτε πρόσβασης και του ελέγχου των Μέσων Ενημέρωσης. Αυτό ήταν αρκετό για να επιβληθεί. Αυτό είναι και το μεγάλο ατού κάποιων διαδόχων του, που μάλιστα απεδείχθησαν «βασιλικότεροι του βασιλέως».

Και συνεχίζει ο κ. Αγγελόπουλος: «Η διδασκαλία του (του Καρά) υπολογίζει όλα τα παλαιά Θεωρητικά κείμενα σε συνδυασμό με την προφορική παράδοση που άκουσε ... κυρίως τις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα». Εάν τα υπελόγιζε, δεν θα προέβαινε στην συγγραφή δικού του με πρωτοφανείς και εξωπραγματικές δοξασίες. Επίσης, ουδεμία προφορική παράδοση ακολούθησε ο Καράς. Απλώς, διεμόρφωσε μια δική του τεχνοτροπία ψάλλειν και άδειν, τραγουδοποιώντας την ψαλμ(ι)δία και ψαλτοποιώντας τα τραγούδια. Ευτυχώς, υπάρχουν ηχογραφήσεις από τις πρώτες δεκαετίες του 20"" αιώνα» με την ηγεμονική φωνή του Αρχοντα Πρωτοψ6ί(λτου των Πατριαρχείων Ιακώβου Ναυπλιώτου του μεγαλοπρεπούς. που με το «περιττό, εκκλησιαστικό, μεγαλοπρεπές και κατανυκτικό ψαλΛειν του, θετά στο περιθώριο την οποιαδήποτε καινοφανή τεχνοτροπία.

Ετη συνέχεια γράφει: «Το δίτομο «θεωρητικό της Ελληνικής Μουσικής» που εκδίδεται το 1982...». Δεν νομίζουμε οτι βασίζεται σε επιστημονικέ α θεωρίες της Ελληνικής Μουσικής. Γι’αυτό ο αρμόζων τίτλος του έργου αυτού θα ήταν «Μουσικον Σύστημα Σ. Κάρα».

Και συνεχιίζει: «Η συστηματική κατάταξη των ήχων και των κλάδων των ήχων γίνεται με βαθιά γνώση της πρακτικής. Έτσι η θεωρητική διατύπωση δεν είναι έωλη, αλλά Προκύπτει πάντοτε από την πρακτική εφαρμογή, την οποία ερμηνεύει και αιτιολογεί». Η «βαθιά γνώση της πρακτικής», που επινόησαν και εφαρμόζουν αυτοί και μόνον τους δημιούργησε; λοιπόν, αυτή την πολυηχία. Εγκατέλειψαν δηλαδή την έωλη (μπαγιάτικη) θεωρία και εφηύραν μια νεα, «μοντέρνα», ώστε να στηρίζει και να αιτιολογεί πάντοτε την οποιαδήποτε εκούσια ή ακούσια πρακτική εφαρμογή. Εν ολίγοις κατεβλήθη προσπάθεια, ώστε να δοθεί θεωρητική υπόσταση στα όποια τυχόν φάλτσα.

Και στη συνέχεια γράφει: «Για παράδειγμα θ’αναφέρω την ανάγλυφη καταγραφή των κλάδων των κυρίων ήχων (μέσοι, παράμεσοι, πλάγιοι, παραπλάγιοι) και των πλαγίων (δίφωνοι, τρίφωνοι, τετράφωνοι, πεντάφωνοι, επτάφωνοι) όπως προκύπτει από τα εν χρήσει μουσικά κείμενα». Αναμφισβητήτως, πάντα διενεργούνταν έρευνες περί την μουσικήν μας. Όμως, όλοι οι μεγάλοι ερευνητές, επιστήμονες θεωρητικοί και μαίστορες της πράξης, καθώς και οι επιτροπές των ειδικών, κρατούσαν μόνον τα θετικά, τα ωφέλιμα και εφαρμόσιμα και απέρριπταν τα ανωφελή και ανεφάρμοστα. Αυτό ακριβώς υπογραμμίζεται και στο περισπούδαστο θεωρητικό «ΚΡΗΠΙΣ» του Θ. Φωκαέως (σελ. 45): «Από τους παλαιούς εκκλησιαστικούς Μουσικούς, οι ήχοι πάντες είναι οκτώ... πλην τους υποδιαιρούσι ... αυταί αι υποδιαιρέσεις, επειδή είναι ανωφελείς εις την νυν Εκκλησιαστικήν μουσικην αποσιωπωνται». Αρα πολυηχία απο υποδιαιρέσεις ήχων, δεν «προκύπτει από τα εν χρήσει μουσικά κείμενα».

Και πιο κάτω: «Στο κεφάλαιο των ήχων, εξίσου σημαντική είναι η συμβολή του Σίμωνος Καρά ως προς τα διαστήματα. Με τη συνεργασία του Κωνσταντινουπολίτη φυσικομαθηματικού Σταύρου Βραχάμη - εγγράφως εξουσιοδοτημένου παρά του Οικουμενικού Πατριαρχείου να ερευνήσει το θέμα των κατά γένη και χρόας μουσικών διαστημάτων <όπως αναφέρει ο ίδιος ο Καράς) - μελετά τα διαστήματα». Ο Σ. Βραχάμης είναι ο μόνος που αναψέρετοίΐ ως συνεργάτης του Σ. Καρά, αλλά αναφέρεται μόνον από τον ίδιο τον Καρά. Όμως, ο εξουσιοδοτηθείς για έρευνες «των μουσικών διαστημάτων» Σ. Βραχάμης υπέβαλε τα πορίσματα του μόνον στον Σ. Καρά και όχι στο εξουσιοδότησαν αυτόν Οικ. Πατριαρχείο; Πώς να ληφθούν σοβαρά υπ’όψιν όλα αυτά; Το βέβαιον είναι ότι ο Σ. Καράς «μελετά τα διαστηματικά ... και συμπληρώνει ή διορθώνει...» υποκειμενικά πάντοτε.

Και συνεχίζει: «... είναι η επανόρθωση των διαστημάτων ... ώστε να συμπίπτουν οι μεγάλες και οι μικρές χρωματικές τρίτες του μαλακού και του σκληρού χρώματος». Μήπως αυτή η ορολογία ανήκει - μάλλον -στην Ευρωπαϊκή μουσική;

Στη συνέχεια αναφέρει: «Η πρόταση του Σίμωνος Καρά για την επαναφορά ορισμένων χειρονομικών σημαδιών, που ανταποκρίνονται στην φωνητική -προφορική παράδοση - νομίζω ότι συμβάλλει καθοριστικά...». Απορίας άξιον είναι το γεγονός ότι 200 περίπου χρόνια μετά την κατάργηση «ορισμένων χειρονομικών σημαδιών», πώς κατείχε την ερμηνεία τους ο Σ. Καράς; Και- παρ’ό,τι σχεδόν αυτοδίδακτος - πώς προέβη στο εγχείρημα συγγραφής ενός θεωρητικού, υποκαθιστώντας - με τον εαυτό του - τους πάντες και τα πάντα; Οι «εκ Θεού συγκυρίαι» και «η κατά την Δεκεμβρίου του 1940 εκ τυχαίας χειρονομίας πτώσις του μουσικού παλαιογραφικού παραπετάσματος, ήτις επέτρεψε να φανή το μέχρι τότε αγνοούμενον και σήμερον ακόμη αμφισβητούμενον παρά των αγνοούντων αυτό, σύστημα της παλαιοτέρας γραφής...» (Σ. Καρά Θεωρ. Τ. Α’. / σελ. γ’- δ’), που επικαλείται ότι συνέβαλαν «εις τούτον τον σκοπόν», δεν νομίζουμε οτι θίναι επιστημονικές τεκμηριώσεις και φυσικά δεν μπορούν να ληφθούν σοβαρά υπ’όψιν. Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσουμε *ότι: Ανεξαρτήτως των λόγων που οδήγησαν τον μακαριστό £. Καρά στην συγγραφή αυτού του* θεωρητικού, σεβόμεθα" απολύτως τις προσπάθειες και το έργο του, όπως σεβόμεθα και κάθε προσπάθεια και κάθε έργο. Όμως, με όλο το σεβα’σμό που έχουμε προς την μνήμη του, είμεθα κάθετα αντίθετοι με την άποψη ότι ο μακαριστός υπήρξε κορυφαία φυσιογνωμία της θεωρίας και της πράξης της Ελληνικής Μουσικής, ότι το θεωρητικό του είναι το μόνο που την εκφράζει και κυρίως με τις επίμονες προσπάθειες κάποιων να το επιβάλλουν. Ανακύπτουν δε απορίες και ερωτήματα εκ του γεγονότος ότι, παρ’ό,τι το εν λόγω θεωρητικό στερείται παντελώς έγκρισης αρμοδίων φορέων -, αφού βρίσκεται μακράν των καθιερωμένων και εκφράζει ενός και μόνον προσωπικές απόψεις - κάποιοι πανεπιστημιακοί καθηγητές ή το υιοθετούν, ή εθελοτυφλούν μπροστά στην - πειθαναγκαστική - επιβολή και κυκλοφορία του κατά τα τελευταία - μόλις - χρόνια. Και, δυστυχώς, εσχάτως επιβάλλονται και κάποιες παραφυάδες του, οι οποίες «εν πολλοίς το αντιγράφουν».

Πιο κάτω ο κ. Αγγελόπουλος κάνει μια φευγαλέα αναφορά στην «δημιουργία χορού» από το «Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας της Εκκλησίας της Ελλάδος», καθώς και στην «Πανεπιστημιακή Βυζαντινή Χορωδία της Θεσσαλονίκης», αποσιωπώντας την ύπαρξη δεκάδων άλλων βυζαντινών χορωδιών, μερικές εκ των οποίων μάλιστα πολυμελείς, ιστορικές και καταξιωμένες. Αποσιωπά ακόμα και εκείνη της Σχολής Καρά (γιατί αλήθεια βουβάθηκε;) και καταλήγει στην «ίδρυση της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας» (δηλαδή της δικής του) «η οποία στα 25 χρόνια δράσης της έχει πραγματοποιήσει πάνω από 900 εκδηλώσεις...» (!!!). Είναι αμφίβολο να πραγματοποίησαν τις μισές από αυτές τις εκδηλώσεις όλες μαζί οι άλλες χορωδίες κατόι το ίδιο χρονικό διάστημα. Είναι - τάχα - ακατάλληλες, ή μήπως πρόκειται για συστηματική θήρευση εκδηλώσεων από πλευράς Ελ. Βυζ. Χορωδίας; Πίίντως το να παίρνει μέρος η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία του κ. Αγγελόπουλου σε εκδηλώσεις μνήμης για την άλωση της Πόλης και να παραγκωνίζεται η μεγάλη και κλασσική Βυζαντινή Χορωδία του «εν Αθήναις» Συλλόγου Μουσικοφίλων των Κωνσταντινουπολιτών, είναι άκρως περίεργον.

Και προς το τέλος, ο κ. Αγγελόπουλος δηλώνει: «Πρέπει εδώ να πω ότι θεωρώ εξαιρετικό προνόμιο το ότι η κοινή μας παράδοση στη βυζαντινή μουσική προέρχεται αποκλειστικά από την κοινή μητέρα μας εκκλησία, την Αγία του Χρίστου Μεγάλη Εκκλησία, το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο». Εδώ, πέραν της οφθαλμοφανούς φιλοφρονήσεως προς το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο, είναι δυσδιάκριτο το νόημα της κοινής με το Πατριαρχείο βυζαντινής μουσικής παράδοσης. Διαμορφώθηκε δηλαδή μια μουσική συγγενής προς εκείνην του Πατριαρχείου; Πάντως εάν παρακολουθήσουμε συγκριτικά ηχητικά δείγματα Αγγελόπουλου -Πατριαρχικών ψαλτών, εύκολα διαπιστώνουμε ότι η συγγένεια του ψάλλειν μεταξύ τους, είναι εξ αγχιστείας και 11"" βαθμού.

Αυτά δημοσίευσε μεταξύ άλλων ο κ. Αγγελόπουλος στον «ΜΟΤΣΙΚΟ ΤΟΝΟ». Τα δε δημοσιευθέντα είναι από «ομιλία στο συμπόσιο για την βυζαντινή μουσική που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Πιάτρα Νεάμτς της Ρουμανίας». Με τέτοιες εισηγήσεις για την μουσική μας και μάλιστα στο εξωτερικό, αντιλαμβάνεται κανείς τι εντυπώσεις αποκομίζουν οι ξένοι ειδικοί γι’αυτό το Εθνικό μας κεφάλαιο. Τέλος, η χρέωση έλλειψης «γνώσης», «τεκμιηρίωσης», «αιδούς» και ο καταλογισμός «ημιμάθειας» και «μισαλλοδοξίας», εμπίπτει στην αρμοδιότητα και την κρίση των - εκτός της Σχολής Καρά - ειδικών και, φυσικά, της υψικαμίνου του χρόνου. Οι νοούντες νοείτωσαν.

ΜΕΛΕΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟΨΕΙΣ

ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΘΡΟΝΟΥ

Σχέσις χρόνου και ρυθμού στο Βυζαντινό μέλος

Πολύ συχνά ακούμε να προφέρονται στον χώρο της Μουσικής οι δύο αυτές Λέξεις, άλλοτε με κυριολεκτική έννοια και άλλοτε με παρόμοια.

Είναι δε τόσο συχνά συνδεδεμένες που, ενώ κάνουμε λόγο για χρόνο εννοούμε ρυθμό και το αντίθετο.

Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά το περιεχόμενο τους. Χρόνος, κατά τους φιλοσόφους, είναι «η καταμέτρηση της κινήσεως του κινουμένου». (Μέγα Θεωρητικό Χρύσανθου, Έκδοση Τεργέστης, 1832, παρ. 114. στο εξής οι όποιες αναφορές θα γίνονται με σύντμηση, όπως Μ.Θ.Χ. ... ). Κάποιος άλλος ορισμός αναφέρει, ότι ο χρόνος είνοα « ο όρος της διαδοχικής κινήσεως των όντων». Οι ορισμοί αυτοί, αν και, εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να σχετίζονται και πολύ με την έννοια της μουσικής, εν τούτοις, περιέχουν ένα κοινό στοιχείο καθοριστικό για τον χρόνο, την κίνηση.

Στο Μέγα Θεωρητικό του Χρύσανθου (Κεφ. Ε’Περί ρυθμού, παρ. 144 και Κεφ. ΣΤ’περί χρόνων παρ. 147) γίνεται εκτενής αναφορά, όπου ο προσδιορισμός των χρονικών αξιών είναι αποτέλεσμα κίνησης.

Κατά την ίδια έννοια η Πατριαρχική Επιτροπή του 1883 (Στοιχειώδης Διδασκαλία της Εκκλησιαστικής Μουσικής, Εκδόσεως Πατριαρχικού Τυπογραφείου 1888, Κεφ. Περί χρόνου και αγωγής), πρόβαλλα τη χρήση της κινήσεως ως πρωταρχικό στοιχείο για τον προσδιορισμό του χρόνου. Για το ίδιο θέμα ακριβώς έχουμε αναφορά και άλΛων εγκρίτων και αξιόλογων πηγών, όπως του Θ. Φωκαέως (Κρηπίς του Θεωρητικού και Πρακτικού της Εκκλησιαστικής Μουσικής. Έκδοσις Νεα. Τυποις Ν. Χριστομάνου. Θεσ/νικη 1912), Δημ. Παναγιωτόπουλου (Θεωρία και Πράξις της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής. Έκδοσις Δευτέρα. Αθήναι 1981. Κεφ. Γ’παρ. 14) και άλλων.

Αλλωστε και η χρήση "της κλεψύδρας (Όργανον καταμετρήσεως χρόνου" εις αγορεύσεις ρητόρων) στην αρχαιότητα καθώς επίσης η μετακίνηση των σκιών (Ηλιακόν Ωρολόγιον), ως και αυτή η χρησιμοποίηση των πλέον σύγχρονων ωρολογίων, αυτό επιβεβαιούν.

Στο σημείο αυτό κάνω μια μικρή παρένθεση, το περιεχόμενο της οποίας ελπίζω πως θα βοηθήσει στην εννοιολογική κατανόηση ορισμένων ύμνων της Εκκλησίας μας.

Με αφετηρία λοιπόν την απλή αυτή έννοια της κινήσεως και με ό,τι αυτή συνεπάγεται μπορούμε να επιχειρήσουμε μια προσέγγιση προς την ύπαρξη του Τπερτάτου Όντος, του Θεού, όχι φυσικά στην Ουσία Αυτού, η οποία μένει απρόσιτος αλλά σε μία εκ των ιδιοτήτων αυτού, που είναι η αωνιότης.

Είναι γνωστό ότι το σύμπαν κινείται. Ακόμη δε και παν ό,τι κινείται αλλοιούται και φθείρεται. Μόνον ο Θεός, ο μη υποκείμενος στις αιτίες της αλλοιώσεως και της φθοράς των δημιουργημάτων δεν είναι δυνατόν να έχει ιστορίαν αναπτύξεως και προόδου, δηλ. παρελθόν και μέλλον.

Ο Ιερός Αυγουστίνος χαρακτηρίζει την Αιωνιότητα ως διαρκές παρόν παρά τω Θεώ, ως το ακίνητον εν σχέσει προς την οαιωνίαν των όντων ροήν, ως «δένδρον παρά την όχθην των παραρρεόντων υδάτων». (Δογματική της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, Χρ. Ανδρούτσου, εκδοθείσης κκ του εν Αθήναις τυπογραφείου του Κράτους, ενετει1907, σεΛ. 57).

Αυτό Λοιπόν το διαρκές παρόν συμμεριζόμενη η Εκκλησία αναφέρει προσφυεστατα στους ύμνους της: «Σήμερον ο Χρίστος εν ΒηθΛεέμ γεννάται εκ Παρθένου», «Χρίστος γεννάται δοξάσατε», «Σήμερον κρεμάται επι Ε,υΛου» κ.Απ. Είναι συνεπώς, η έκφραση του άίδιου και του αιωνίου Θεού.

Κλείνουμε την παρένθεση και επανερχόμεθα. Ο χρόνος Λοιπόν είναι αποτέλεσμα της κινήσεως. Αν ο.’ν υπάρχει κίνηση, δεν υπάρχει και δεν νοείται χρόνος επε’δή η περιοδικότητα των κινήσεων συνιστά ρυθμόν, άρα ο χρόνος είναι το προϊόν ή η ύλη του ρυθμού.

Για τον προσδιορισμό λοιπόν της σχέσης των διαφόρων χρονικών μεγεθών, ο Αριστόξενος εισάγει την μονάδα καταμετρήσεως του χρόνου, που είναι ο κτύπος, ο «πρώτος χρόνος», ως μέτρο του ρυθμού, που θα αποτελέσει στην συνέχεια τη βάση όλου του προσωδιακού συστήματος. Ο χρόνος αυτός θεωρείται ως η ελάχιστη χρονική μονάδα του ρυθμού.

Είναι άτομος ως προς εμάς, δηλ. τον μουσικό χώρο, «ο πρώτος αισθήσει καταληπτός και αμερής νομιζόμενος και μη δυνάμενος διαιρείσθαι» (Μ.Θ.Χ. παρ. 147).

Ο ελάχιστος αυτός χρόνος παριστανόταν με το σημείο (υ) και συνέπιπτε με την προφορά μιας βςαχείας συλλαβής/ η μακρά συλλαβή εκτεινόταν διπλασίως της ^αχείας και παριστανόταν με το σημείο (-).

Ύπό την έννοιαν αυτήν της διακρίσεως της ^ςαχείας και της μακράς συλλαβής, τόσο στον πεζό πολύ δε περισσότερο στον ποιητικό λόγο, καθιερώθηκε ο προσωδιακός ρυθμός.

Αυτό ίσως ερμηνεύει και την άποψη του Πλάτωνα, ότι η γλώσσα είναι σκέψη που μετατέπεται σε ήχο.

Κατά τον ρυθμόν αυτόν μικρότερος πους ήτο ο πυρρίχιος ή ηγεμών, υυ (δύο βραχείες συλλαβές), δηλ. μέτρο 2 χρόνων (Μ.Θ.Χ. Κεφ. Η’Περί μέτρων παρ. 161).

Ομως με τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου, που ο Ελληνικός πολιτισμός απλώθηκε σι ολη την Ασία και η Ελληνική Γλώσσα παγιώθηκε πλέον ως η γλωσσά του πολιτισμού, των τεχνών και των επιστημών, τα πράγματα πήραν διαφορετική όψη.

Οπως ιστορεί ο Πλούταρχος («Αλέξανδρου Ασίαν εξημερούντος Ομηρος ην ανάγνωσμα. Και Σουσιανών και Περσών και Γεδρωσίων παίδες τας του Αισχύλου ήδον τραγωδίας» Πλούταρχος), οι λαοί της Ανατολής επεδίδοντο πλέον στην ανάγνωση αρχαίχ,ον κλασσικών κειμένων και όπως ήτο φυσικό, δημιουργήθηκε αμέσως πρόβλημα προφοράς. Μ αναγκαιότητα λοιπόν της διατήρησης της ορθής προφοράς των λέξεων οδήγησε την Σχολή των φιλθ(τόφων της Αλεξάνδρειας στην καθιέρωση του τονικού μας συστήματος.

Το βυζαντινό μέλος, σκοπός του οποίου είναι η εννοιολογική ερμηνεία του κειμένου, ακολουθεί τον τονικό ρυθμό και αποβλέπει στο να συνδυάσει τον γραμματικό τονισμό των λέξεων με τον ρυθμικό τοιούτον, ως έχοντα σχέση με τον πρώτο χρόνο εκάστου ρυθμικού σχήματος.

Ως γνωστόν, τα μέλη γενικώς διαιρούνται σε τρεις κατηγορίες και χαρακτηρίζονται ως μέλη έρρυθμα, μέλη άρρυθμα και μέλη ρυθμοειδή. (Μ.Θ.Χ.. παρ. 151)

Τα έρρυθμα μέλη είναι αυτά που σώζουν μια ρυθμική τάξη μεταξύ των, «έντινι λόγω» (Λόγος θεωρείται: Δύο μεγεθών ανόμοιων η προς άλληλα σχέσις). Τα άρρυθμα είναι τα παντελώς άτακτα καιρυθμοειδή τα μεταξύ τούτων, δηλ. αυτά που μετέχουν «εν μέρει μεν από της τάξεως των ερρύθμων, εν μέρει δε από της ταραχής των άρρυθμων» (Μ.Θ.Χ.παρ.148).

Σύμφωνα με αυτά, τα βυζαντινά μέλη, τα οποία δεν αποβλέπουν στη διατήρηση μιας συγκεκριμένης ρυθμικής αναλογίας και σχέσης χαρακτηρίζονται ως μέλη ρυΟμοειδή.

Ο ρυθμός σε αυτά δεν έχει αυθεντικό και καθοριστικό ρόλο, αλλά απλώς υπηρετεί το μέλος. Αντίθετα, σε μέλη χορευτικά της παραδοσιακής μα; μουσικής, ο ρυθμοί αποτελεί κυρίαρχο και απαράβατο στοιχείο τους.

Αρα εδω μεν ο ρυθμός χαρακτηρίζεται ως ορός «εψ’ω» εκεί δε ως μέσον «δι’ου».

Τα ρυθμικά (τχηματ^χ, οιτο γνωρίζουμε, προχωρούν μέχρι τετράδος (Μ.Θ.Χ. παρ. 147) και οι χρόνοι τους αΛΛοτε μεν είναι απλοί άλλοτε σύνθετοι. Από αυτό το γεγονός κι από τις σχέσεις των χρονικών αΕιων, προκύπτει η δημιουργία των Γενών των ρυθμικών ποδών (Μ.Θ.Χ. .παρ. 156).

Και όπως οι διαστηματικές σχέσεις,δημιουργούν τα ήδη από την αρχαιότητα γνωστά Γένη των Ήνων, Διάτονο, Χοώμα και Αρμονία, έτσι και οι σχέσεις των χρόνων των ρυθμικών ποδών δημιουργούν τα γένη του ρυθμού, που είναι και αυτά ισάρρυθμα, ήτοι το γένος Ίσον, το γένος ΔιπΛάσιον και το γένος Ημιόλιον.

Και στο γένος Ίσον ανήκουν οι δακτυλικοί πόδες, οι οποίοι αριθμούν ίσους χρόνους στη θέση και στην άρση και συνιστούν τον Λόγο της ισότητας. Στο γένος ΔιπΛάσιον, που η χρονική αγωγή των θέσεων είναι διπλάσια των άρσεων και αντίθετα, ανήκουν οι ιαμβικοί πόδες και τέλος, στο γένος Ημιόλιον. που έχει λόγο 3 προς 2 και αντίθετα, ανήκουν οι πεντάσημοι και οι παιωνικοί πόδες.

Ρυθμικοί πόδες, οι οποίοι δεν ανήκαν σε αυτές τις σχέσεις Θεωρούνταν ακανόνιστοι και ελάχιστα εκτιμούνταν από τους αρχαίους, όπως οι επίτριτοι και οι επτάσημοι πόδες (Έστι δε και άλλα γένη, άπερ όιλογα καλείται. Ουχί τω μηδένα λόγον έχειν, αλλά τω μηδενί των προειρημένων λόγον οικείως έχειν. Αριστείδης Κουτιλιανός. Μ.θ.Χ. παρ. 157, σημ. Α’).

Τα δε ρυθμικά σχήματα, χα οποία ανήκουν στα ως άνω γένη του ρυθμού, ονομάζονται είδη του ρυθμού (Μ.Θ.Χ. παρ. 177).

Εδώ ακριβώς, στα γένη του ρυθμού, παρατηρούμε ότι οι επί μέρους πόδες αυτών, που συνιστούν ένα συγκεκριμένο είδος ρυθμού, ανήκουν ως πρωτογενείς πόδες σε άλλο γένος, όπως για παράδειγμα στο είδος του ρυθμού που ανήκει στο γένος Ισον και που χαρακτηρίζεται ως εξάσημος, διτρόχαιος δακτυλικός πους. Τα πρωτογενή του μέτρα, οι τροχαίοι πόδες, ανήκουν στο γένος Διπλάσιο και όμως λόγω της συμπτύΕεως των χρονικών αξιών ανήκουν πλέον όχι στο γένος Διπλάσιο αλλά στο γένος Ίσον.

Ένα όιλλο θέμα το οποίο πρέπει να θίξουμε και το οποίο δημιούργησε κατά το παρελθόν έντονες και μακρόχρονες συζητήσεις, είναι το θέμα της χρονικής διάρκειας ενός απλού φθογγοσήμου του, βυζαντινού μέλους στον τονικό ρυθμό.

Κατά τον Χρύσανθο, κάθε φθογγόσημο της βυζαντινής μουσικής έχει αξία ενός μακρού χρόνου της προσωδίας, που ισοδυναμεί με δύο βραχείς, ήτοι με δύο σημεία, δεδομένου ότι στην Ελληνική μουσική, σημείο είναι ο βραχύς χρόνος, το όγδοον της Ευρωπαϊκής (Μελωδικαί ασκήσεις βυζαντινής μουσικής Κ. Παπαδημητρίου).

Αυτό φαίνεται κυρίως, στον επτάσημο, τον κατ’εξοχήν Ελληνικό χορευτικό ρυθμό, ο οποίος σημειώνεται στην Ευρωπαϊκή με 7/8. Αυτό ως προς τη χρονική διάρκεια του φθογγοσήμου και όχι ως προς τον τρόπο της καταμέτρησης αυτού, δηλ. σε δύο χρόνους. Διότι τότε θα είχαμε μόνο θέσεις στο μέλος και ουδεμία άρση.

Συνεπώς η παράγραφος 14 του τρίτου Κεφαλαίου του Θεωρητικού Δ. Παναγιωτόπουλου, κατά την οποία κάθε φθογγόσημο απαγγέλλεται στη θέση, έρχεται σε αντίθεση με το περί ρυθμού κεφάλαιο του ίδιου Θεωρητικού, σελ. 151, κατά το οποίο «Οι χρόνοι του ρυθμικού ποδός δεν καταμετρούνται εις έκαστος με θέση και άρση, όπως αναφέρεται στην ως άνω παράγραφο, αλλά άλλος μεν λαμβάνεται στη θέση και άλλος στην άρση». Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνει και ο Χρύσανθος λέγοντας, ότι «Ούτε εκ μόνων θέσεων γίνεται πους, ούτε εκ μόνων άρσεων» (Μ.Θ.Χ. παρ. 155).

Όπως ήδη έχουμε αναφέρει πιο πάνω, ο ρυθμός καίτοι δεν αποτελεί αυτοσκοπό στο Βυζαντινό μέλος, δεν παύει ωστόσο να κινεί και να μορφοποαι αυτό πολύ καθοριστικά.

Οι παλαιοί ονόμασαν τον μεν ρυθμό «άρρεν», το δε μέλος «θήλυ». Και επειδή το μέλος είναι ανενεργητο και ασχημάτιστο, ο ρυθμός πλάθει και κινεί αυτό «τίταγμενως» και επέχει θέση «ποιούντος προς το ποιούμενον» (Μ.Θ.Χ. παρ. 144, σημ. Β’)

Ο ρυθμός, ως χρόνω πρεσβύτερος, προηγείται του μέλους" κατά πολλές εκατοντάδες χρόνων,- καθότι Ό πρωτόγονος άνθρωπος πριν καν αρθρώσει λόγοΌ και ζώντας είτε μόνος είτε ως μέλος ομάδας, έβίωνε εΕ ενστίκτου την έννοια του ρυθμού π.χ. τρέχοντας η κάνοντας οποιαδήποτε κίνηση.

Ο Γερμανός μουσικολόγος Κάρολος Νεφ (Ιστορία της Μουσικής, ΚβγΙ Νθί, Έκδοσις «ΑΠΟΛΛΩΝ», Αθήνα, 1960, σελ. 17), καθηγητής της συγκριτικής μουσικολογίας του Πανεπιστημίου της Βασιλείας της Ελβετίας, γράφει: «Είναι βέβαιο, ότι το πρωταρχικό στοιχείο της μουσικής είναι ο ρυθμός». Εν αρχή ην ο ρυθμός. Ο Βάγκνερ στα μουσικά του Ι^άματα προβάλλει ανάγλυφα την εσωτερική σχέση που υπάρχει μεταξύ του σωματικού και του μουσικού ρυθμού.

Πολύ αργότερα, ο ρυθμός μπήκε στη ζωή του ανθρώπου ως κυρίαρχο πλέον στοιχείο και σημάδεψε αυτήν.

Ούτος στις πάσης φύσεως εργασίες του συνδύασε μέλος και ρυθμό και διαμόρφωσε μελωδίες, οι οποίες διευκόλυναν αυτές. Έτσι έχουμε τις μελωδίες των ψαράδων, όταν έσυραν τα δίχτυα, τα ποιμενιιοά και τα βουκολικά μέλη για τους βόσκοντας, τα μυλωθρικά ή επιμύλια για τους αλέθοντας, τα επιλήνια, τα πτιστικά και πλείστα όσα άλλα.

«Εν αρχή, λοιπόν, ην ο ρυθμός, ην η κίνησις»

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΠΕΠΕΜ ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑ

Την Κυριακή 25-06-2006 επισκέφθηκε την Αμφιλοχία ο Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Προασπιστών της Εθνικής Μουσικής «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» γνωστός Πρωτοψάλτης και Μουσικολόγος κ. Θεόδωρος Ακρίδας, συνοδευόμενος από τον εκλεκτό μαθητή του κ. Σπύρο Μπουτη, τον επίσης Πρωτοψάλτη κ. Αθανάσιο Σαίτη και τον γνωστό βιολιστή και τραγουδιστή κ. Πάνο Κουλουκουρα. Κατά τις ακολουθι-ε-ς του Ορθρου και της θ. Λειτουργίας στον Ι.Ναό Αγ. Αθανασίου, ο κ. Ακρίδας με τους συνεργάτες του και τους τοπικούς υμνωδούς χάρισαν στο εκκλησίασμα μια σπάνια βυζαντινή μουσική πανδαισία.

Σε αυτό συνετέλεσε ο λαμπρός και πανάξιος κληρικός, εφημέριος του Ι.Ν. π.Οδυσσέας Κυρόσιμος.

Στη συνέχεια ακολούθησε πολύωρη συζήτηση κατά την οποία ο κ. Ακρίδας -παρακληθείς προς τούτο-ενημέρωσε έναν ευρύ κύκλο για τη σύσταση της Ένωσης και τους σκοπούς της. Η Π.Ε.Π.Ε.Μ. ιδρύθηκε το 2000 από εμβριθείς γνώστες της μουσικής μας, πανεπιστημιακούς, μουσικολόγους, Αρχοντες μουσικοδιδάσκαλους, καθηγητές της μουσικής, διακεκριμένους πρωτοψάλτες και αξιόλογους εκφραστές της δημοτικής μας μουσικής. Οι σκοποί της Ένωσης είναι η διάσωση, προβολή και διάδοση των γνήσιων μουσικών μας παραδόσεων και η περιφρούρηση τους από κάθε «μοντέρνα» αλλοτριωτική τάση. Οι όλες προσπάθειες είναι ανιδιοτελείς και ανυστερόβουλες, είναι ιδεολογικές.

Ως βαθύς γνώστης της Θεωρίας, της πράξης και της ιστορίας των μουσικών μας παραδόσεων ο κ. Ακρίδας επισήμανε τους κινδύνους που αντιμετωπίζει τελευταίως αυτό το εθνικό μας κεφάλαιο, αναλύοντας λεπτομερώς και τεκμηριώνοντας επιστημονικώς την κάθε άποψη του με πλήρη σαφήνεια και πειστικότητα. Έκπληκτοι κάποιοι διαπίστωσαν ότι μια μερίδα υπηρετών αυτών των παραδόσεων, τις έχουν μετατρέψει σε εμπορεύσιμο είδος.

Και -το χειρότερο – τις αλλοιώνουν επικίνδυνα για να εξασφαλίσουν κατ’αποκλειστικότητα την εκμετάλλευση τους.

Ευχαριστώντας τον κ. Ακρίδα και τους εκλεκτούς συνοδούς του για τις στιγμές του άφθαστου βυζαντινού μεγαλείου που μας χάρισαν (- το πατριαρχικό ψάλσιμο τους (αλλα και για την πληρη ενημέρωση που μας έκανε γυρω απο τα τεκταινόμενα στις μουσικές μας παραδόσεις, του ευχόμεθα ολοθερμα τκαθως και σε ολα τα μέλη των «ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ», - υγεία και δύναμη για το καλο της Εθνικής μας Μουσικης.

Νικόλαος Μπαρκας Πρωτοψάλτης Αμιφιλοχιας

\

Σπύρος Ψάχος

Αρχων Υμνωδός του Οικουμενικού Πατριαρχείου

Πάτρα, 9 Ιουνίου 2006

Αξιότιμον κύριον

Χρηστον Χατζηνικολάου

Πρωτοψαλτην και Καθηγητήν της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής, Πρόεδρον χου ΠανεΛΛηνιου Συνδέσμου Ιεροψαλτών Αθηνών

Αγαπητέ κύριε Πρόεδρε,

Με την ευκαιρία της βράβευσης σας απο την Ιερά Συνοδό της Εκκλησίας της Ελλάδος, επιθυμώ να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια καθώς και την ευχή να έχετε πάντοτε υγεία, ώστε να συνεχίσετε να διακονείτε, τόσο το ιιρό αναλόγιο με τη σοβαρότητα που απαιτείται, και με την αυστηρότητα που επιβάλλεται από τη δομή της Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης, οσο και την τάΕη του συνόλου των υπηρετών αυτής.

Η βράβευση σας αφορά όλους μας και τιμά έναν έκαστο ιεροψάλτη και δάσκαλο αυτής της τέχνης, ξεχωριστά.

Είναι, πρέπον και κρίνεται εξαιρετικά ευαίσθητο, το να αποδίδονται οι αρμόζουσες τιμές στους εκφραστές και υπηρέτες μιας τέχνης και όχι μονό.

Τα Λεγόμενα «κίνητρα» (τα κάθε μορφής κίνητρα), πρέπει να είναι «νόμος» για κάθε δημιουργικό χώρο, ενώ χωρίς αυτά, θεωρείται αδύνατη η επιθυμητή πρόοδος. Αυτή είναι η ζωή.

Επίσης, με την ευκαιρία αυτής της επικοινωνίας μας, και με δεδομένο ότι η Εκκλησιαστική Βυζαντινή Μουσική, βάλλεται ποικιλοτρόπως, θέλω να σημειώσω ότι, μου είναι αδύνατον να κατανοήσω, πώς γίνεται από τον χώρο της Διοίκησης της Εκκλησίας, να παράγεται τόση αδιαφορία (που κατά τη γνώμη μου είναι αδικία) για Θέματα τόσο εξαιρετικά.

Βέβαια η αδυναμία μου αυτή οφείλεται και στο γεγονός ότι, εξακολουθώ να πιστεύω ότι η διοίκηση της Εκκλησίας, είναι ο θεματοφύλακας αυτής της τέχνης.

Θυμήθηκα και καταχωρώ τις εξαιρετικές σκέψεις του Πρωτοψάλτου Μανώλη Χατζημάρκου, που φιλοξενήθηκαν στο τεύχος 304 των Ιεροψαλτικών Νέων.

Μεταξύ άλλων τονίζει:

« ... Βλέπετε ότι τα φρούτο της παγκοσμιοποίησης χτυπά όλα τα προϊόντα της ανθρώπινης δημιουργίας, ακόμη και την παραδοσιακή Μουσική, που ορισμένοι «βαλτοί» αφού την κατάντησαν αγνώριστοι (με τις αιρετικές εξηγήσεις των), θα την προσφέρουν ως υποπροϊόν στην κρεατομηχανή της παγκοσμιοποίησης, όπως τραγουδούν πολύ επιτυχώς κάποιοι μοναχοί με τις κιθάρες τους! ...» ενώ παρακάτω προτείνει και συμβουλεύει« ... Να φύγουν από τη μέση οι σύμβουλοι και καθ’έξιν εργολάβοι της Μουσικής μας Παράδοσης, διότι την αγνοούν και την κακοποιούν με τις αιρετικές αναλύσεις τους και τα φάλτσα που διδάσκουν ...» Αυτά από το 2001! ...

Αγαπητέ φίλε Πρόεδρε,

Είναι γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή, που προβάλλονται οι δευτερότριτοι, που διαπρέπουν εκείνοι που επιπλέουν στον αφρό, που κυριαρχεί η προχειρότητα και ανευθυνότητα. Δηλαδή μ’αΛΛα Λογία, άπ<με σε μια κοινωνία που η ασέβεια προς κάθε κατεύθυνση ... κρίνεται ως «μαγκιά»!

Αυτό βέβαια όΛοι αναγνωρίζουμε πως είναι μεγάλο πρόβλημα, αλλά κάτι πρέπει να γίνει, κάποιοι (αρμόδιοι προφανώς), πρέπει να κάνουν τη διάφορα γιατί, όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, γνωρίζουμε πως, χωρίς «σύγκρουση» δυστυχώς, δεν μπορούμε να έχουμε «τα£η».

Με εκτίμηση

Σπύρος Ψαχος

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΠΡΟΑΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ «ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ

Την Κυριακή των Μυροφόρων, στην Ιερά Μονή Παναγίας Μπαλουκλή Κωνσταντινουπόλεως, ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος, απένειμε εις τον κ. Βασίλειον Θεοδ. Κατσιφήν, το οφφίκιον του Αρχοντος Μουσικοδιδάσκαλου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.

Οι Υπέρμαχοι συγχαίρουν και εύχονται μακροζωιαν.

Για τους Υπέρμαχους Θ. ΑΚΡΙΔΑΣ ΖΑΡΑΚΟΒΙΤΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ

Πρόεδρος Γεν. Γραμματέας

Κάθε ενυπόγραφο κείμενο, εκφράζει τις απόψεις του υπογράφοντος.

Συνδρομές, προαιρετικές

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Β - ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2006

ΚΛΕΩΝΙΔΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ

Κείμενο - Μετάφραση - Εισαγωγή - Σχόλια - Σχήματα Υπό π. Αθανασίου Γ. Σιαμάκη

Από το παρόν τεύχος εγκαινιάζουμε την δημοσίευση σε συνέχειες του παραπάνω περισπούδαστου έργου σε επεξεργασία-μετάφραση του εμβριθέστατου μουσικού-ερευνητού και εκδότου των αρχαίων μουσικών συγγραφέων, Αρχιμανδρίτου π. Αθανασίου Σιαμάκη. Ο μουσικολογιώτατος και φωτισμένος κληρικός αναδεικνύει με άρτια επιστημονική τεκμηρίωση τα περισπούδαστα έργα των αρχαίων αρμονικών συγγραφέων και αποδεικνύει με συγκριτικά σχήματα την αδιασάλευτη συνέχεια της Ελληνικής μουσικής από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, προσφέροντας έτσι μια μεγίστης στ\μασίας Εθνικοπολιτισμική υπηρεσία.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Εισαγωγή αρμονική είναι έργο του Β’μ.Χ. αιώνος, που εισάγει στην επιστήμη της αρμονίας και της μουσικής τον κάθε ενδιαφερόμενο, παλαιότερο κυρίως αλλά και νεώτερο. Αρμονική δε, όπως το ίδιο μας πληροφορεί, είναι επιστήμη θεωρητική και πρακτική, που εξετάζει τη φύσι της αρμονίας. (§ 1, 1). Είναι για τη εποχή του κάτι αντίστοιχο με τα σημερινά εγχειρίδια της θεωρίας της μουσικής, βυζαντινής ή ευρωπαϊκής στα οποία πρέπει να μαθητεύσει κανείς, για να μυηθεί στην τέχνη και επιστήμη της μουσικής. Ήταν δε και η τέχνη της μουσικής, παράλληλα προς τα γράμματα και τις άλλες καλές τέχνες, πολύ ανεπτυγμένη στην Αρχαία Ελλάδα. Ονομαστοί αρχαίοι λόγιοι, που διέπρεψαν και σε άλλες επιστήμες, διακρίθηκαν και στην επιστήμη της μουσικής και έγραψαν αξιόλογες μουσικές πραγματείες. Μία από αυτές είναι και η Εισαγωγή αρμονική του Κλεωνίδου.

Το έργο παραδίδεται το Λιγότερο σε 33 χειρόγραφα, τα εξής: Βατικανά ελληνικά 221·671·1341·1346· βατικανό βαρβερινιανό 86· βατικανό της βασιλίσσης 94· βατικανό του Ουρβίνου 77- μαρκιανό VI. 3· Νεαπόλεως 260· Εσκοριάλ Φ-2-5· Χ-1-12· Μαδρίτης 48· παρισινά ελληνικά 2448-2465· 2535· Λειψίας 25· Βερολίνου 1552. Στα χειρόγραφα φέρεται άλλοτε σαν έργο του αγνώστου απ’αλλού Κλεωνίδου )βατ. Ελλ. 221· βατ. βαρβ. 86· παρισ. ελλ. 2535), άλλοτε σαν έργο του περίφημου Αλεξανδρινού μαθηματικού του Δ’μ.Χ. αιώνος Πάππου (βατ. ελλ. 671· Νεαπόλ. 206· παρισ. ελλ. 2460), και άλλοτε με την ένδειξη Ανωνύμου (μαρκ. VI 3). Στα χειρόγραφα βατικανό της βασιλίσσης 94 (φ. 125^ν) και βατικανό του Ουρβίνου 77 (φ. 12), όπου φέρεται, μαζί με το μουσικό έργο Κατατομή κανόνος, και τα δύο σαν του Ευκλείδου, στο τέλος του κειμένου της Κατατομής κανόνος σημειώνεται και για τα δύο έργα· Ζώσιμος διώρθου εν Κωνσταντίνου πόλει ευτυχώς.

Της Εισαγωγής αρμονικής υπάρχουν τρεις εκδόσεις. 1) Του Τ.Α. &3ΠΙΘΓ (Οξφόρδη 1839) από το χειρόγραφο του ΙΣΤ’αιώνος παρισινό ελληνικό 2460 (φ. 52^ν-57^ν) στην οποία φέρεται σαν έργο του Πάππου. 2) Του Ο Ιβπυδ (Λειψία 1895), στην οποία φέρεται σαν έργο του Κλεωνίδου. 3) Του Η. Μθπ§θ (Λειψία 1916), στην οποία φέρεται σαν έργο του Ευκλείδου.

Ύστερα από τον Ο Ι3ηυ_δ, που υποστήριξε πρώτος με πειστικά επιχειρήματα ότι είναι έργο του Κλεωνίδου, θεωρείται πια από όλους ότι είναι του Κλεωνίδου, διότι το όνομα του, κοντά στα ονόματα του Ευκλείδου και του Πάππου, δεν λέει τίποτε. Ένα δε έργο, που αναφέρεται ως σύγγραμμα πολλών, το πιθανότερο είναι ν’ανήκει στον πιο άσημο απ’αυτούς.

Δυστυχώς όμως οι πληροφορίες που υπάρχουν για το πρόσωπο και το εν γένει έργο του Κλεωνίδου, είναι ελάχιστες. Γνωρίζουμε μόνο το όνομα του, ότι έζησε τον Β’μ.Χ. αιώνα, και ότι είναι θεωρητικός μουσικός και συγγραφέας της Εισαγωγής αρμονικής.

Η μετάφραση της εκδόσεως αυτής έγινε με βάση και τις τρεις ανωτέρω εκδόσεις, οι οποίες έγιναν από διαφορετικά η κάθε μία χειρόγραφα, οι δε εκδόσεις των Ι3πιΐδ και Μβη§ε, σαν κριτικές εκδόσεις, στηρίζονται σε πολλά χειρόγραφα. Από τις τρεις εκδόσεις επιλέγονται οι καλύτερες γραφές, ιδίως στο κεφάλαιο 12, όπου αναφέρονται στίχοι του Τερπάνδρου και του Ίωνος. Στους στίχους του δευτέρου, που παραδίδονται ελλιπώς, γίνεται προσθήκη της λέξεως ψάλλωσιν, τον δε επόμενο στίχο θεωρώ ακέφαλο κατά το πρώτο ήμισυ.

Το έργο ήταν χωρισμένο σε 14 κεφάλαια. Στην παρούσα έκδοση διετήρησα μεν τα κεφάλαια, διήρεσα δε το καθένα απ’αυτά σε μικρότερες παραγράφους. Έτσι, όχι μόνο αποφεύχθηκε κάθε αναστάτωση, αλλά και έγινε ευκολότερη και πρακτικότερη η χρήση του κειμένου. Αντίστοιχη προς τη διαίρεση του κειμένου έγινε και η διαίρεση της μεταφράσεως.

Στα 14 κεφάλαια του έργου ο συγγραφέας αναπτύσσει ένα προς ένα τα επτά μέρη της αρμονικής πραγματείας, που είναι τα εξής:

Περί φθόγγων

Περί διαστημάτων

Περί γενών

Περί συστήματος

Περί τόνου

Περί μεταβολής

Περί μελοποιίας.

Πιο συγκεκριμένα: Στο πρώτο κεφάλαιο δίδεται σύντομος ορισμός των επτά ανωτέρω μερών του ηρμοσμένου.

Στο δεύτερο γίνεται λόγος για τους φθόγγους και τα διαστήματα, την οξύτητα και τη βαρύτητα της φωνής.

Στο τρίτο περιγράφονται τα τρία γένη και ο τρόπος με τον οποίο μελωδείταιτο καθένα.

Στο τέταρτο ονομάζονται ένας-ένας οι φθόγγοι του κάθε γένους και εξηγείται ο ρόλος που παίζουν (εστώτες, κινούμενοι, βαρύπυκνοι, οξύπυκνοι, κ.λπ.)

Στο πέμπτο επανέρχεται στα διαστήματα (ο πρώτος λόγος στο 2° κεφάλαιο) και γίνεται εκτενής λόγος για τις διαφορές τους κατά γένη.

Στο έκτο επανέρχεται στα γένη (ο πρώτος λόγος στο 3° κεφάλαιο) και επισημαίνονται οι διαφορές τους.

Στο έβδομο εκτίθενται τα σχετικά με τις 6 χρόες και το περιεχόμενο κάθε μιας σε δωδεκατημόρια.

Στο όγδοο προσδιορίζονται τα συστήματα και οι διαφορές τους.

Στο ένατο απαριθμούνται τα σχήματα των συστημάτων κατά γένος.

Στο δέκατο επισημαίνονται οι διαφορές των ρητών και των αλόγων συστημάτων, καθώς και τα τέλεια.

Στο ενδέκατο γίνεται λόγος για τα απλά, διπλά, τριπλά και πολλαπλά συστήματα.

Στο δωδέκατο εξηγείται τι είναι τόνος και με πόσους νοείται, πόσοι είναι και πώς ονομάζονται.

Στο δέκατο τρίτο διευκρινίζεται τι είναι μεταβολαί και με πόσους τρόπους γίνονται, και

Στο δέκατο τέταρτο εξηγείται τι είναι μελοποιία.

Το κείμενο του Κλεωνίδου είναι πυκνό, λακωνικό, καθαρά μουσικό, σε μερικά σημεία δυσνόητο και σε λίγα μέρη όχι καλά παραδεδομένο. Έχει σφιχτοδεμένη δομή, αρχιτεκτονική ανέλιξη, μαθηματική ακρίβεια και μουσική πληρότητα. Ο συγγραφέας του έργου ακολουθεί το πνεύμα της μουσικής σχολής του Αριστόξενου, του οποίου αναφέρει το όνομα με εκτίμηση (§ 12, 3), καθώς και το διάγραμμα της μελέτης του αρμονικά στοιχεία.

Η Εισαγωγή του Κλεωνίδου είναι έργο-πηγή για τους ασχολούμενους με τη μουσική. Οι αρχές που εκτίθενται σ" αυτήν είναι θεμελιώδεις. Η γνώση τους φέρνει τον μελετητή πιο κοντά στις ρίζες της μουσικής, μαρτυρεί δε τον βαθμό της προόδου της μουσικής διαμέσου των αιώνων, πράγμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους μουσικούς σήμερα. Η παρούσα έκδοση δίνει την ευχέρεια στους ενδιαφερομένους να έχουν στη βιβλιοθήκη τους το έργο αυτό σαν πνευματικό τους κτήμα στο πρωτότυπο, σε μετάφραση και με σχόλια. Η μετάφραση εκπονήθηκε στην απλή ομιλούμενη γλώσσα, όπου δε διαπιστώθηκε η ανάγκη περισσοτέρων επεξηγήσεων ή συμπληρώσεων, σημειώνονται μερικά σχόλια. Όσοι όροι διατηρήθηκαν αμετάφραστοι προς διευκόλυνση του μελετητού παρατίθενται εδώ κατ’αλφαβητική σειρά. (Συνέχεια στο επόμενο τεύγος)

ΟΙ ΥΜΝΟΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Του Γεωργίου Καραγιώργου

Με την εμφάνιση της μουσικής θεωρίας καθιερώνεται η μουσική ως επιστήμη. Στην ιδιάζουσα περίπτωση η μουσική θεωρία, ασχολείται με την αφηρημένη διάσταση του μουσικού ήχου και τον εντάσσει σε ένα αποδεκτό οργανωμένο σύστημα από εφαρμόσιμους μουσικούς νόμους. Ως προς αυτό θα μπορούσε η μουσική θεωρία να θεωρηθεί μια συστηματική επιστήμη της μουσικής με κοινά αποδεκτές επιστημονικές θέσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η Αρμονική επιστήμη των Ελλήνων.

Στις ημέρες μας έχουν σωθεί περίπου 14 συγγράμματα Ελλήνων θεωρητικών της Μουσικής της Αρχαίας Εποχής. Αυτά είναι των Αριστόξενου Ταραντίνου (4. π.Χ. αι.), Ευκλείδη (3. π.Χ. αι.), Φιλόδημου (1. π.Χ. αι.), Νικόμαχου Γερασηνού (1. μ.Χ. αι.), Αριστείδη Κοιντιλιανού (1. μ.Χ. αι.), Κλαύδιου Πτολεμαίου (2. μ.Χ. αι.), Κλεωνίδη (2.μ.Χ. αι.), Ανώνυμου (2. μ.Χ. αι.), Γαυδέντιου (2.-3. μ.Χ. αι.), Βάκχειου Γέροντος (3. μ.Χ. αι.), Πορφύριου (3. μ.Χ. αι.), Αλυπίου (4.μ.Χ. αι.), Πλούταρχου Αθηναίου (4. μ.Χ. αι.) και τα Σχόλια εις του Πτολεμαίου Αρμονικά. Σ’αυτά τα συγγράμματα υπάρχει πλήρης συμφωνία των συγγραφέων ως προς το περιεχόμενο τους. Στα Κεφάλαια των Αρμονικών εξετάζονται η φύσις της μουσικής αρμονίας, δηλαδή οι κανόνες που συντελούν στη σύμμετρη διάταξη των φθόγγων. Η Αρμονική αποτελείται δηλαδή απο φθόγγους και διαστήματα που έχουν κάποια τάξη. Τα μέρη της είναι επτά: περί φθόγγων, διαστημάτων, γενών, συστήματος, τόνου, μεταβολής και μελοποαας. Αυτή τη μουσική θεωρία παςιέλαβε η Εκκλησία του Χριστού, για να συνθέσει τους ύμνους της λεγομένης εκκλησιαστικής λατρευτικής μουσικής.

Συγκεκριμένα, στο Κεφάλαιο περί φθόγγων, η Αρμονική περιγράφει τους 18 φθόγγους κάθε γένους του τέλειου αμετάβολου συστήματος, τους οποίους μπορεί να μελωδήσει φυσιολογικά η ανθρώπινη φωνή. πρόκειται για 33 φθόγγους, που μελωδούνται στα 3 γένη.

Στο Κεφάλαιο περί διαστημάτων, περιγράφονται τα βασικά διαστήματα από τα οποία αποτελείται το τέλειο αμετάβολο σύστημα. Αυτά είναι η δίεση (3 μόρια), το ημιτόνιο (5,41 μόρια), ο τόνος (12,24 μόρια), το επίτριτο διάστημα - το λεγόμενο διατεσσάρων (29,88 μόρια), το ημιολία διάστημα - το λεγόμενο διαπέντε (42,12 μόρια) και αυτό που ονομάζεται διαπασών (72 μόρια).

Στο κεφάλαιο περί γενών παρουσιάζονται τα τρία γένη της μουσικής διατονικό, χρωματικό και εναρμόνιο, τα οποία περιγράφουν κάποια βαρύπυκνη διαίρεση 4 φθόγγων που εντάσσονται στο επίτριτο διάστημα (29,88 μόρια). Το διατονικό περιέχει από το βαρύ προς το οξύ τα διαστήματα ημιτόνιο-τόνο-τόνο, το χρωματικό αντίστοιχα τα διαστήματα ημιτονιο-ημιτόνιο-τριημιτόνιο (ασύνθετο διάστημα 3 ημιτονίων), το εναρμόνιο αντίστοιχα τα διαστήματα δίεση-δίεση-διτονο (ασύνθετο διάστημα δύο τόνων). Επίσης τονίζεται πως το εναρμόνιο γένος, μπορεί να επηρεάσει τη φύση των διατονικών διαστημάτων.

Το Κεφάλαιο περί συστήματος περιγράφει το μεγάλο και το μικρό τέλειο αμετάβολο σύστημα. Το μεγάλο τέλειο αμετάβολο σύστημα ονομάζεται και σύστημα των διεζευγμένων και αποτελείται από τα διαστήματα: τόνος-η μ ιτόν ιο-τόνος-τόνος-η μ ιτόν ιο-τόνος-τόνος-τόνος-η μιτόν ιο-τόνος-τόνος-ημιτόνιο-τόνος-τόνος. Το μικρό τέλειο αμετάβολο σύστημα ονομάζεται και σύστημα των συνημμένων και αποτελείται από τα διαστήματα: τόνος-ημιτόνιο-τόνος-τόνος-ημιτόνιο-τόνος-τόνος-ημιτόνιο-τόνος-τόνος. Μέσα στο τέλειο αμετάβολο σύστημα περιγράφονται 8 διαπασών σχήματα (σύστημα 8ηχίας).

Το κεφάλαιο περί τόνων περιγράφει τον αρμονικό κανόνα, ο οποίος αποτελείται στο διαπασών διάστημα από 12 ημιτόνια και 7 διέσεις, οι οποίες εντάσσονται σε συγκεκριμένες θέσεις. Συνολικά ο αρμονικός κανόνας αποτελείται είτε από 37 ημιτονικές τάσεις πάνω στις οποίες τοποθετούνται 13 τόνοι σύμφωνα με τον Αριστόξενο, είτε από 39 ημιτονικές τάσεις πάνω στις οποίες τοποθετούνται 15 τόνοι σύμφωνα με τον Αλύπιο. Κάθε τόνος εκφράζει το τέλειο αμετάβολο σύστημα, ο οποίος ανάλογα με τη θέση που κατέχει στον αρμονικό κανόνα αποκτά και διαφορετική ποιότητα ανάλογα προς τα εναρμόνια διαστήματα.

Το κεφάλαιο περί μεταβολής περιγράφει τους τρόπους μεταθέσεως κάποιας όμοιας θέσης του μέλους, προς κάποια ανόμοια, και το κεφάλαιο περί μελοποιίας περιγράφει τη χρήση των μερών που περιλαμβάνει η αρμονική πραγματεία.

Στοιχεία αυτής της μουσικής θεωρίας έχουν παραλάβει ανεξαιρέτως όλοι οι λαοί της Γης. Κανένας λαός όμως δεν παρέλαβε όλο το περιεχόμενο της Ελληνικής αρμονικής πραγματείας. Η λατινική μουσική και στη συνέχεια η Αγγλοσαξονική θεωρία παρέλαβαν μόνο 8 από τους συνολικά 33 φθόγγους του τέλειου αμετάβολου συστήματος, τους οποίους εντάσσει στο διαπασών σύστημα με την ακόλουθη τάξη διαστημάτων από το βαρύ προς το οξύ: τόνος-τονος-ημιτόνιο-τόνος-τόνος-τόνος-ημιτόνιο. Με βάση αυτούς τους 8 φθόγγους εκφράσανε από τον 9° αι. και ύστερα ένα πλήθος από μουσικές θεωρίες, οι οποίες ως προς το περιεχόμενο τους είναι ασύμφωνες μεταξύ τους. Από τη άλλη πλευρά, οι ισλαμικοί λαοί (κυρίως Άραβες και Τούρκοι) παρέλαβαν μόνο το επίτριτο (διατεσσάρων) και ημιόλιο (διαπέντε) διάστημα, πάνω στο οποίο συνθέσανε από τον 9° αι. και ύστερα μία σειρά από μουσικές θεωρίες, οι οποίες και αυτές είναι ασύμφωνες μεταξύ τους. Οι Τούρκοι συνθέσανε από τον 12° αι. και ύστερα.

Η Ιστορία της μουσικής θεωρίας της Ευρωπαϊκής Δύσης και του Ισλαμικού κόσμου δείχνει πως η μουσική θεωρία εμφανίζεται ουσιαστικά μεν άσχετη με την πράξη αφήνει δε να εισρέουν σ" αυτή ειδικές φιλοσοφικές-θρησκευτικές πεποιθήσεις άσχετες με τον Χριστιανισμό. Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Δύση χρησιμοποίησε βασικές αρχές του νεοπλατωνισμού, ο οποίος πιστεύει ότι ο υλικός κόσμος αποτελεί εικόνα του πνευματικού και πως το πνεύμα υπερέχει της ύλης. Μ’αυτήν την πεποίθηση συνθέσανε πολυφωνα μέλη θέλοντας να αποδείξουν πως το ανθρώπινο πνεύμα είναι σε θέση να οικοδομήσει ιδεώδεις κόσμους (στην ουσία όμως ιδεατούς) οι οποίοι είναι σε πλήρη αρμονία με το Σύμπαν (ιγηι8Ϊ03 ΠΗΐικΐ3η&), τον άνθρωπο (πηΐδίο» Ηιιπΐ3η3) και την εκτέλεση των μουσικών οργάνων (πιιΐ8Ϊ03 ϊηβΐηιιιίθηίβΐϊδ). Αυτήν την πεποίθηση (μάλλον περί φαντασίωσης πρόκειται) εκφράζουν τόσο ο Βοήθιος (ΒοθίΗήΐδ, 6. αι. μ.Χ.), όσο και ο ]. Μβτΐΐθδδοη (1681-1764), όσο και ο ΡβιιΙ ΗϊηάθπιϋΗ (1895-1963) και ο σύγχρονος ΚβΓίΙΐθϊηζ 3ϊοόάϊΆ\ΐ8Βΐι και σχεδόν όλοι οι μουσικοί της Ευρωπαϊκής Δύσης (ΚεϊπΚ3Γά Απιοη, Ι,βχϋςοη άθΓ ΗΗπηοηϊθΙθΙΐΓθ, \νίεη 2005, σ. 91).

Οι Αραβες και οι Τούρκοι στηρίζουν τη μουσική θεωρία τους & αυτή του Α1-Ρ3Γ3ΡΪ (875-950) και 53& 31-Ώϊη 3ΐ-υπτΐ3\νΐ (13. αι.). Αυτοί οι δύο περιγράφουν 4 είδη διαστημάτων καθώς και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συναρμοστούν στο επίτριτο (διατεσσάρων) και ημιολία (διαπέντε) διαστήματα. Τα διαστήματα χαρακτηρίζονται ως μικρά (περίπου 4-8 μόρια), μεσαία (περίπου 9-11 μόρια), μεγάλα (περίπου 11-14 μόρια) και μέγιστα (πε’ριπου 25-20 μόρια) (Η&Μ? Ηβδβη Τουπ\3, Όϊβ Μιΐδίκ άβτ ΑτβΛ}6τ, ννϊΙΚεΙιηδΙίΗνθη 1998, σσ. 62-63). Τα διαστήματα αυτά κρινόμενα με βάση την ΕΛληνική μουσική θεωρία είναι συνήθως άλογα, δηλαδή δεν παρουσιάζουν αμοιβαία κατ’αριθμό σχέση μεταξύ τους (λόγος) αλλά παραλλάσσουν το μέγεθος του σύμφωνου διαστήματος (διατεσσάρων ή διαπέντε) επί το μείζον ή το έλασσον. Αυτό δίνει ένα τραχύ άκουσμα, το οποίο είναι χαρακτηριστικό για την Αραβοτουρκική μουσική και φυσικά για κάθε μουσική που εκτελείται με τον μηχανισμό αυτής της μουσικής θεωρίας. Ο Α1-Ρ3Γ3υΐ επιδιώκει επίσης στις περιγραφές του μία μίξη της μεταφυσικής θεωρίας των νεοπλατωνικών (Πλωτίνος) και της αριστοτελικής θεωρίας περί του νου (αχν-Αίΐ3δ ζπγ ΡΜοδορΜβ, Μϋηοΐίθη 1995, σ. 77). Γενικά η Ισλαμική λατρευτική μουσική έχει μυστικιστικό χαρακτήρα (Η&1)ΐο Η3δ3η Τοτιπιβ, Όϊβ Μιΐδΐκ άβτ Αταββι·, ννϊΙΙίθΙιηδΗβνβη 1998, σ. 190). Οι μουσικοί τους (κοσμικοί και μη) αποδίδουν στα διαστήματα και στα μακάμια απόκρυφο και μυστικοπαθή χαρακτήρα. Μια τέτοια μουσική θεωρία περιγράφει στις μέρες μας και ο μουσικός Σίμων Καράς, ο οποίος ανεπιτυχώς την ονομάζει ελληνική. Δυστυχώς, οι δομές αυτής της μουσικής θεωρίας δεν δείχνουν ουδεμία σχέση με αυτή της ελληνικής Αρμονικής, αλλά τουναντίον μ’αυτή των ισλαμικών Αράβων και Τούρκων.

Η μουσική θεωρία που καταγράφουν ο Μητροπολίτης Χρύσανθος (18. -19. αι.) και αογότεοα η Πατριαρχική Επιτροπή του 1881 δανείζεται στοιχεία της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής θεωρίας (8 φθόγγοι στο διαπασών διάστημα) και της αραβοτουρκικής (καθιέρωση ειδικής τάξης διαστημάτων στο επίτριτο και ημιόλιο διάστημα), όμως αυτή η θεωρία δεν μπορεί να θεωρηθεί δυτικοευρωπαϊκή ή αραβοτουρκική, διότι έχει κοινά στοιχεία με αυτά της ελληνικής Αρμονικής. Συγκεκριμένα έχει κοινά το σύστημα της οκταηχίας και τη διαίρεση του διαπασών διαστήματος σε 72 μόρια. Αυτή η μουσική θεωρία καθιερώθηκε σε μια κρίσιμη εποχή για την Εκκλησία και το νεοσύστατο τότε νεοελληνικό κράτος. Μ’αυτή προσπάθησε η Εκκλησία να προστατεύσει τους ύμνους της που είχαν μελοποιηθεί με το σύστημα της οκταηχίας των αρμονικών από την επιρροή τους από τα μακαμάτ της αραβοτουρκικής μουσικής θεωρίας. Ας μην ξεχνάμε πως την εποχή της ανασύστασης του Ελληνικού κράτους η πρόσβαση και η μελέτη των Ελλήνων μουσικών θεωρητικών της αοχαίας εποχής ήταν απρόσιτη για τους γνωστούς λογούς.

Σήμερα (2006) στα ωδεία της Ελλάδας στο μάθημα της λεγόμενης Αρμονίας διδάσκεται η μουσική θεωρία του 163η ΡΚϊΙϊρρβ ΚβΐϊίθΗυ. (1683-1764) και στο μάθημα της λεγόμενης Αντίστιξης αυτή τους ^Ηαηη ΙοβερΗ Ριιχ (1660-1741). Οι ίδιες διδάσκονται και στα σύγχρονα ωδεία της Τουρκίας και των άλλων ισλαμικών κρατιδίων. Στον χώρο της λεγόμενης παραδοσιακής μουσικής ή και της ψευδοελληνικής του Σ. Καρά διδάσκεται η θεωρία του Μύ\Ά ‘ΐ1Μίδ3α3ί (1800-1889) και είναι η ίδια που διδάσκεται & όλο τον ισλαμικό κόσμο. Στον χώρο της εκκλησιαστικής λατρευτικής μουσικής διδάσκεται η μουσική θεωρία του Μητροπολίτη Χρύσανθου (1820) και της Πατριαρχικής Επιτροπής του 1881. Η ελληνική μουσική θεωρία των Αρμονικών δεν διδάσκεται δυστυχώς σε κανένα ωδείο, ούτε σε Πανεπιστήμια της Ελλάδας ή του εξωτερικού.

Τους τεχνικούς κανόνες της ελληνικής Αρμονικής δανείστηκε η Εκκλησία για να περιγράψει το σωτηριολογικό δόγμα της. Στόχος της Εκκλησίας είναι να σώσει τον άνθρωπο από την αμας)τία, όχι όμως να κάνει τέχνη. Εξάλλου και η μουσική Αρμονική δεν επιδιώκει να δώσει στοιχεία που θα διαμορφώσουν το ύφος ή την αισθητική του μουσικού καλλιτεχνήματος. Αυτό για την Αρμονική δεν αποτελεί το αντικείμενο της ερευνάς της. Ο Πλούταρχος Αθηναίος δηλώνει σχετικά μ’αυτό το θέμα [33, 1-3, Αθήνα 2005, μετάφραση Αρχιμ. Α. Σιαμάκη]: «Αν κανείς εξηταζε την κάθε επιστήμη ξεχωριστά, θα φαινόταν τι εξετάζει η κάθε μία. Θα φαινόταν λογον χάριν οτι η επιστήμη της αρμονικής μάς παρέχει γνώσεις σχετικά με τα γένη, τα διαστήματα, τα συστήματα, τους φθόγγους, τους τόνους, τις μεταβολές των συστημάτων. Πιο πέρα δεν της επιτρέπεται να προχωρήσει. Αρα δεν πρέπει να απαιτούμε από αυτήν να διαγνώσει αν καλώς ή κακώς ο ποιητής έθεσε στους Μυσούς λόγου χάριν τον υποδώριο τόνο στην αρχή η τον μιξολύδιο και το δώριο στο τέλος ή τον υποφρύγιο και το φρύγιο στη μέση. Διότι δεν επεκτείνεται η αρμονική πραγματεία προς αυτά, αλλά χρειάζεται συμπληρωματικώς πολλές άλλες παραπλήσιες επιστήμες, αφού αγνοεί τη δύναμη της αρεσκείας. Διότι ούτε το χρωματικό γένος ούτε το εναρμόνιο θα μπορέσουν ποτέ να έχουν τέλεια τη δύναμη της αρεσκείας, στην οποία φαίνεται το ήθος, του κατασκευασθέντος μέλους. Αλλ’αυτό είναι έργο του τεχνίτου».

Οι ύμνοι της Εκκλησίας έχουν μελοποιηθεί σύμφωνα με σύστημα οκτωηχίας της Αρμονικής των Ελλήνων. Ως προς αυτό η Εκκλησία αποτελεί την αποκλειστική θεραπαινίδα αυτής της θεωρίας. Γι’αυτό ο χριστιανός δεν θα έπρεπε να μελωδεί τα εκκλησιαστικά τροπάρια με άτεχνα υποκατάστατα. Ούτε βέβαια, να συνδυάζει κοσμικά μέλη μ’αυτά της Εκκλησίας, έστω αν και τα πρώτα έχουν μελοποιηθεί με το σύστημα της οκτωηχίας και έχουν ευχάριστο άκουσμα.

Προς το Περιοδικό

«Η Φωνή των Υπερμάχων» Αιτωλίας 2 Κύριοι Σας χαιρετώ

Έλαβα το υπ’αριθμ. 5 τεύχος Ιανουαρίου-Μαρτίου 2006 και σας ευχαριστώ.

Αφού κατ’αρχάς σάς εκφράσω την αμέριστη συμπαράσταση μου στον αγώνα που διεξάγετε εναντίον των νεόκοπων και εν πολλοίς επιζήμιων στον τομέα «Ερμηνεία της Βυζαντινής Μουσικής», επιθυμώ να σας καταθέσω μερικές σκέψεις μου επί του σοβαρού αυτού θέματος.

Έχετε αναλογισθεί ότι και ημείς οι Τπέρμαχοι είμαστε υπεύθυνοι για τη σημερινή κατάσταση στην οποία οδηγήθηκε η μουσική μας;

Διερωτώμαι ως υπηρέτης αυτής της υπέροχης και ανεπανάληπτης μουσικής ποιες ήσαν οι κινήσεις, οι προσπάθειες και οι πρωτοβουλίες που έπρεπε εγκαίρως να έχουν ληφθεί από όλους μας και ιδιαίτερα από τα μεγάλα ονόματα του αναλογίου, ούτως ώστε να έχουμε προλάβει το σημερινό κατάντημα στο οποίο οδηγήθηκε η μουσική μας; Τιμώ και σέβομαι αφάνταστα τους Δασκάλους της Βυζαντινής Μουσικής για το μεγάλο έργο που μας παρέδωσαν, αλλά μερικές αλήθειες πρέπει να λέγονται όσο δυσάρεστες και αν είναι.

Ο υπογράφων με άρθρο του στα «ΙΕΡΟΨΑΑΉΚΑ ΝΕΑ» κατά το έτος 1980 είχε επισημάνει τον κίνδυνο που ήρχετο προ των πυλών, υποβάλλοντας πρόταση προς τους τότε αλλά και σήμερα, άριστείς του αναλογίου (τα ονόματα είναι γνωστά) να καθίσουν σε ένα τραπέζι όλοι μαζί «συναδελφωμένοι, ενωμένοι» παραμερίζοντας τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα, για να προχωρήσουν στη σύνταξη ενός θεωρητικού επί τη βάσει των τριών διδασκάλων - το οποίο σημειωτέον παρουσιάζει αρκετές ατέλειες και ασάφειες -έχοντας δε ως οδηγό τα ακούσματα των Αρχόντων πρωτοψαλτών:

Ιακώβου, Πρίγγου, Στανίτσα,

το οποίο (Θεωρητικό) θα ετίθετο στην έγκριση τόσον του Οικουμενικού Πατριαρχείου όσον και της Ελλαδικής Εκκλησίας. Ουδεμία πρωτοβουλία ανελήφθη, τουναντίον αφέθησαν ελεύθεροι οι νεόκοποι να περνούν τα μηνύματα τους με τη διδασκαλία του συστήματος του Σίμωνος Καρά με αποτέλεσμα να έχουν πληρωθεί αρκετοί ναοί των Αθηνών αλλά και άλλων πόλεων της Ελλάδος με Ιεροψάλτες αυτής της νοοτροπίας.

Ευτυχώς ο Βόλος καλά κρατεί.

Πολύ φοβούμαι οτι μετά μία πενταετία θα εισερχομεθα στους Ιερούς Ναούς και δεν θα αντιλαμβανόμεθα τι είδους μουσική ακούμε.

Πάντως και τώρα δεν είναι τόσο αργά. Ερευνήστε να βρείτε αυτούς που έχουν τα απαραίτητα στοιχεία και προσόντα και προχωρήστε με αυτούς στην επίλυση του σοβαρού αυτού θέματος.

Η εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου δεν επιλύει το θέμα. Απλά λύνει τα χέρια μας για την επίλυση του.

«Οι καιροί ου μενετοί»

Με απεριόριστη εκτίμηση

Κυριαζής (Ζάχος) Νικολέρης

Εκλεκτέ καθηγητή της μουσικής και φίλε μας κ. Νικολέρη,

Ευχαριστούμε για τη στήριξη των -κοινών άλλωστε- προσπαθειών μας. Συμφωνούμε με τα γραφόμενά σας. Οι «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» συγκροτηθήκαμε επειδή ακριβώς διαπιστώσαμε την αδιαφορία όχι μόνο των «επώνυμων» αλλά και των αρμοδίων φορέων για τη Χαίλατια που μαστίζει τη μουσική μας. Με ικανοποίηση διαπιστώνουμε τώρα ότι το σύνολο των ασχολούμενων με τις μουσικές μας παραδόσεις καταδικάζει τις δοξασίες και την τεχνοτροπία των νεόκοπων «παλαιοεκσυγχρονιστών» της μουσικής μας, που μοναδική επιδίωξη τονς είναι η αποκλειστική εμπορική εκμετάλλευση της. Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει.

«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΠΟΙΑ. ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ

Του Σπύρου Μπούτη

Ως άνθρωπος της Εκκλησίας από τα νηπιακά μου χρόνια, άκουγα πάντα με προσοχή Ιερείς Λειτουργούς, Ιεροκήρυκες και Ψάλτες. Η επιθυμία μου να ιερωθώ, έμεινε απραγματοποίητη. Έτσι στράφηκα προς την ψαλτική μελετώντας εντατικά βυζαντινή μουσική εδώ και μια εικοσαετία περίπου. Σήμερα, έχω την τιμή να υπηρετώ ως δεξιός ψάλτης στο κεφαλοχώρι Γαλατάς του Μεσολογγίου. Για να αξιωθώ αυτής της τιμής, μαθήτευσα και θήτευσα κοντά στα αναλόγια σε κάποιον εκ των αξιολογότερων σήμερα (κατά κοινή ομολογία) δασκάλων-Πρωτοψαλτών. Με προτροπή του μελέτησα -και μελετώ- πολλά θεωρητικά (Χρύσανθου, Φωκαέως, Ψάχου, Παναγιωτόπουλου, Ευθυμιάδη κ.α.) για να έχω μια ευρύτερη παιδεία πάνω & αυτήν την επιστήμη και τέχνη. Έτσι αισθάνομαι πάντα μαθητής. Τπηρετώ και την Ευρωπαϊκή μουσική και χειρίζομαι ΕΝΡΟΝΙΟ στην Φιλαρμονική του Δήμου της Ι.Π. Μεσολογγίου. Στην ψυχή μου έχει την πρωτοκαθεδρία η Βυζαντινή μουσική και η ψαλτική.

Με τις όποιες γνώσεις μου και τη λίγη πείρα που διαθέτω, ομολογώ ειλικρινά ότι βρίσκομαι σε κάποια σύγχυση με τα όσα ακούω τα τελευταία 5-6 χρόνια γύρω από τη βυζαντινή εκκλησιαστική μας μουσική. Και εξηγούμαι: Κάθε Κυριακή κατά τη διαδρομή προς τον Ι. Ναό όπου ψάλλω, ακούω την εκπομπή του κ. Λυκούργου Αγγελόπουλου. Πολλές φορές ακούω κλασικούς παραδοσιακούς ψάλτες των οποίων το ψάλσιμο -πράγματι-μαγεύει, καθηλώνει και μετουσιώνει. Ακούω όμως και κάτι χορωδίες με έναν πρωτόγνωρο τρόπο έκφρασης, ας μου επιτραπεί να πω «παιχνιδιάρικο». Είναι οι χορωδίες του κ. Αγγελόπουλου και κάποιες άλλες ακόμα, που καλύπτουν και το μεγαλύτερο μέρος της εκπομπής και -σχεδόν- πάντα η εκπομπή κλείνει με αυτές τις χορωδίες. Επί πλέον ο κ.Αγγελόπουλος αναφέρει και κάποιους άγνωστους ήχους και ορολογίες πρωτάκουστες, σαν να μιλάει για κάποια άλλη μουσική.

Από τον Γαλατά -όπου ψάλλω- κατάγεται ο καθηγητής της μουσικής και συγγραφέας κ. Γ. Κωνσταντίνου, τον οποίο είχα την τιμή να γνωρίσω και ο οποίος μου κάνει την τιμή κατά την περίοδο της Μ. Εβδομάδας να έρχεται στο αναλόγιο και τον ευχαριστώ πολύ γι’αυτό. Αξιόλογος και ευγενέστατος κύριος. Κάποτε τον είχα ρωτήσει σαν καθηγητής της Μουσικής που είναι, αν υπάρχει ήχος Τέταρτος «Άγια» εκ του Πα, γιατί το είχα ακούσει σε κάποια εκπομπή του κ. Αγγελόπουλου. Η απάντηση του κ. Κωνσταντίνου ήταν: «Για να ασχοληθείς με αυτά θα πρέπει να έχεις άποψη». Μα ακριβώς για να ακούσω την άποψη του κ. Καθηγητή τον ρώτησα, όμως δεν την είπε. Δεν ξέρω γιατί. Πάντως από τον δάσκαλο μου διδάχθηκα τρία είδη μελωδίας του Τετάρτου ήχου: το στιχηραρικό είδος εκ του Πα, το ειρμολόγιο εκ του Βου (λέγετος) και το παπαδικό είδος εκ του Δι, που είναι και ο φθόγγος «Αγια», όπως μαρτυρείται στον τροχό και στα αρχαία απηχηματα. Αν και ξέρω τις απόψεις του, ρώτησα και τον δάσκαλο μου, ο οποίος μου απάντησε: «Ανέκαθεν οι θεωρητικοί επεξεργάζονταν και κατέγραφαν την πράξη, πειραματιζόμενοι και προς άλλες θεωρητικές κατευθύνσεις. Έτσι δοκίμαζαν αν ευσταθούσαν ήχοι παράγωγα κ.λπ. Διαπιστώνοντας όμως ότι κάποια από τα ερευνώμενα ήσαν περίπλοκα, ανεδαφικά και ανεφάρμοστα, τα απέρριπταν ως περιττά και ανωφελή για τη μουσική μας, κρατώντας πάντα ό,τι ωφέλιμο και εφαρμόσιμο. Βεβαίως, σε ήχο Τέταρτο «Αγια» ανήκει μόνο το παπαδικό είδος της μελωδίας, που ονομάζεται έτσι εκ του φθόγγου της τονικής βάσεως του, που είναι ο φθόγγος Δι. Λοιπόν συ μένε εις α έμαθες και εδιδάχθης». Οι απόψεις του δασκάλου μου βέβαια στηρίζονται σε όλα τα επίσημα και εγκεκριμένα θεωρητικά. Να όμως που ακούγονται και πράγματα που -αν μη τι άλλο- προβληματίζουν, δημιουργούν σύγχυση και αμφιβολίες πάνω στην Ελληνική μουσική. Ποια είναι λοιπόν η αλήθεια; Πότε θα διευκρινιστούν ορισμένα θεμελιώδη ζητήματα, ώστε και η μουσική μας να συνεχίσει την ομαλή πορεία της προς το μέλλον και οι μουσικοί μας να ηρεμήσουν και να εκφράζονται αυθορμήτως, όπως όλες οι προηγούμενες και μέχρι σήμερα γενεές; Νομίζω ότι -επιτέλους- θα πρέπει να παρέμβουν οι αρμόδιοι φορείς.

Αγαπητέ μας φίλε κ. Μπούτη,

Αντιλαμβανόμαστε την δικαιολογημένη σύγχυση και αγωνία σου. Ακράδαντη πεποίθηση μας είναι ότι για το μεν θεωρητικό μέρος της μουσικής μας η αλήθεια βρίσκεται σε όλα τα επιστημονικά, εγκεκριμένα και καθιερωμένα -επί δύο αιώνες- συγγράμματα, για δε το πρακτικό μέρος βρίσκεται στα ακούσματα που μας άφησαν οι αοίδιμοι μαϊστορες Ναυπλιώτη, Πρίγγος, Στανίτσας και τόσοι άλλοι, την πρακτική ερμηνεία των οποίων συνεχίζει το σύνολο των ψαλμωδών μας. Έτσι συμφωνούμε με τη συμβουλή του δασκάλου σου, «σο δε μένε εις α έμαθες και εδιδάχθης». Τα υπόλοιπα είναι τεχνάσματα που αποσκοπούν στην αλλοτρίωση της μουσικής μας για την αποκλειστική εμπορική εκμετάλλευση της.

ΟΙ «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΗΤΑ

του Γεωργίου Ορδουλίδη

Πρωτοψάλτου - Καθηγητού Β. Μουσικής

Δ/ντου Σχολής Βυζαντινής Μουσικής

Βυζαντινή Μουσική - Νεότητα: δύο έννοιες συγκοινωνούσες, δύο έννοιες σχετικές με τον Ορθόδοξο Χριστιανό, ο οποίος τρέφεται </ ένα μέρος της ψυχής του από την εκκλησιαστική μουσική και είναι γεμάτος οπωσδήποτε με φρόνημα νεότητος, διότι ο καθημερινός αγώνας της ζωής μας δεν μπορεί να είναι χριστιανικός εάν δεν χαρακτηρίζεται από δυναμισμό, αμφισβήτηση, πάλη, δημιουργία και χαρά, έννοιες που προσιδιάζουν στη νεότητα.

Οι ρίζες της Βυζαντινής μουσικής είναι Ελληνικές. Αυτό φαίνεται καθαρώς από τις θεωρητικές βάσεις της Βυζαντινής μουσικής οι οποίες είναι απαράλλακτες με της αρχαίας Ελληνικής μουσικής. Συνέβη δηλαδή και με τη μουσική αυτό ακριβώς που συνέβη και με τη γλώσσα των ας>χαίων Ελλήνων. Ο Χριστιανισμός υιοθέτησε και την Ελληνική γλώσσα και την Ελληνική μουσική για να εκφράσει με δύο κυρίαρχα ανθρώπινα μέσα, δηλαδή τον λόγο και τη μουσική, τον εσωτερικό πλούτο του χριστιανού πιστού. Κι αυτή η υιοθεσία αποδείχθηκε πως ήταν η καλύτερη δυνατή εφόσον, επί είκοσι έναν αιώνες, άλλοι τρόποι που ανέπτυξαν λεκτικώς με αρτιότερο τρόπο της αλήθειες του Χριστιανισμού και να έντυσαν με ομορφότερη μουσική επένδυση τα τραγούδια της Εκκλησίας δεν εμφανίστηκαν.

Επειδή λοιπόν η μουσική είναι τόσο ουσιώδες συστατικό της ζωής του ανθρώπου και επηρεάζει τόσο πολύ την κατάσταση της ψυχής, είναι αυτονόητο ότι επηρεάζει κατά ένα πολύ σοβαρότερο τρόπο τις νεανικές ψυχές. Στις ψυχές των νέων τα δύο μέρη της ψυχής, το θυμικό και το επιθυμητικό, που έχουν σχέση με τα συναισθήματα και επηρεάζονται συνεπώς πιο πολύ από τη μουσική, κυβερνούν τις πράξεις των νέων πολύ πιο έντονα από ό,τι το λογικό μέρος της ψυχής.

Διαπιστώνουμε σήμερα μία υπερπροβολή από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (τηλεόραση, κινηματογράφο, περιοδικά, Διαδίκτυο) μιας μουσικής σε συνδυασμό με τρόπο ντυσίματος, χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών και επίδοση σε ζωώδεις ενέργειες από τους πρωταγωνιστές των μουσικών συγκροτημάτων και των νέων που συμμετέχουν στις εκδηλώσεις αυτές. Ο σκοπός είναι ο κλονισμός κάθε αξίας της ζωής και κάθε θεμελίου αρετής και η επιδίωξη μονότονου και ίδιου τρόπου ζωής για μεγάλες νεανικές μάζες του πληθυσμού, ένας από τους στόχους της λεγόμενης παγκοσμιοποιήσεως.

Οι νέοι σήμερα χρειάζεται να αναπτύξουν μέσα στην ψυχή τους αντισώματα για να καταπολεμήσουν τον ιό του αποπροσανατολισμού, με την τεχνική αυτή έχουν αδρανοποιηθεί στις αντιδράσεις τους, αποδέχονται οτιδήποτε τους σερβίρει η μουσική βιομηχανία, αρκεί αυτό να είναι εύπεπτο, να μην απαιτεί κούραση από πλευρά τους και να μπορεί να αποκτηθεί με κάποιο προσιτό αντίτιμο. Είναι λίγοι εκείνοι που θα επιδιώξουν να ασχοληθούν με κάτι δύσκολο, εξειδικευμένο, κουραστικό, ανώτερο, που θα βάλουν στο παιχνίδι της καθημερινότητας και το λογικό μέρος της ψυχής τους, είναι κοντολογίς λίγοι εκείνοι οι νέοι που θα επιθυμήσουν να μιλήσουν με τον Θεό και όχι μόνο με τον διάβολο.

Είναι αλήθεια πως οι νέοι είναι αμφισβητίες, ψάχνουν το ανεξερεύνητο, αυτό που κρύβει μυστικά, αυτό που κρύβει χαρές. Ας είναι βέβαιοι πως στον τομέα της μουσικής και της ψυχαγωγίας η μοναδική μουσική που μπορεί να τους προσφέρει ικανοποιητικές απαντήσεις σε αυτές τους τις αναζητήσεις είναι η Βυζαντινή και όχι μόνο η Εκκλησιαστική Βυζαντινή αλλά και η κοσμική Βυζαντινή μουσική, συνθέσεις της οποίας τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να γίνονται περισσότερο γνωστές στους περισσοτέρους. Στη μουσική αυτή ο νέος δεν θα τραγουδήσει με τα χείλη και τον λάρυγγα αλλά με την καρδιά και τον νου ακόμη, με όλη του την ύπαρξη. Σε αυτήν θα βρει την παγκόσμια επικοινωνία που αναζητεί για να επικοινωνεί με όλους τους νέους, διότι θα επικοινωνεί μαζί τους με τον ανώτατο τρόπο επικοινωνίας που είναι η προσευχή, & αυτήν τη μουσική και τη μονοφωνική της χροιά που αποδίδεται καλύτερα από χορό, από ομάδα ψαλλόντων δηλαδή, θα μπορέσει ο νέος να καταλάβει την αναγκαιότητα της συνυπάρξεως με τους άλλους ανθρώπους, θα νιώσει αίσθημα της αλληλοβοήθειας και της στηρίξεως του αδελφού, θα ολοκληρωθεί μέσα στην κοινότητα που αναφέρεται στον Θεό, και αποδέχεται από Αυτόν την πλήρη βοήθεια σε όλα της τα λογικά αιτήματα. Αλλά και με τον μοναδικό πλούτο που διαθέτει αυτή η μουσική θα μπορεί να εκφράσει και μόνος του ο νέος, ο καλοφωνάρης ή μονοφωνάρης που ο Θεός τον έχει προικίσει με εξαιρετικό φωνητικό τάλαντο, τις μουσικές ακροβασίες που συμπληρώνουν άρτια και τεχνικά ένα Βυζαντινό μουσικό κείμενο. Ο ταλαντούχος μουσικός θα συνθέσει καινούργιες πλοκές στα υπάρχοντα, ή θα δώσει εντελώς νέες μελοποιήσεις, βασισμένες πάντοτε στους απαράμιλλης ορθότητας και μεστωμένους στους τόσους αιώνες κανόνες και ρυθμούς της Βυζαντινής μουσικής.

Πρόκειται για ένα πλούσιο μουσικό οπλοστάσιο στα χέρια καλοπροαίρετων στρατιωτών, οι οποίοι είναι οι μαθητές, μεθοδικών αξιωματούχων, που είναι οι ιεροψάλτες και χαρισματικών στρατηγών όπως είναι οι Διδάσκαλοι της Βυζαντινής Μουσικής. Πολλοί αναλώθηκαν στη σύγκριση Ευρωπαϊκής και Βυζαντινής μουσικής και προσπάθησαν να ταξινομήσουν δύο έννοιες που δεν συγκρίνονται εφόσον οι πρώτη περιέχει τη δεύτερη. Η Ευρωπαϊκή μουσική είναι ένα από τα διάφορα μουσικά είδη ενώ η Βυζαντινή είναι «η εύηχος αρμονία προς τιμή του Θεού και προς ευλαβή ανα^νχτ]» (ΒαοΗ), είναι ο εύφωνος τρόπος προσευχής και επικοινωνίας με τον Θεό. Ο διάσημος συνθέτης 53Ϊηί 53ΘΠ5) ένας από τους πρωτοπόρους και αξιόλογους συνθέτες της σύγχρονης κλασικής μουσικής που τα έργα του είναι παγκοσμίως γνωστά και εκτιμώμενα, βρέθηκε κάποτε στο Κάιρο, όπου επρόκειτο να παιχθεί η πολύ γνωστή όπερα που έχει γράψει ο ίδιος «Σαμψών και Δαλιδά». Ως γνωστό η όπερα είναι από τα περιεκτικότερα είδη κλασικής μουσικής, στην οποία μπορεί να βρει κανείς πολλά στοιχεία προς θαυμασμό της Ευρωπαϊκής μουσικής. Ένα απόγευμα μπήκε τυχαίως στον Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κάιρο, μαζί με κάποιους φίλους την ώρα του Εσπερινού και ακούγοντας το «Κύριε εκέκραξα...» που βαλλόταν την ώρα εκείνη, είπε στους γύρω του: «Ευχαρίστως θα θυσίαζα όλα μου τα έργα, αν μπορούσα να συνθέσω ό,τι ακούω αυτή τη στιγμή».

Δεν θα πρέπει να διστάσουν να δοκιμάσουν το αδοκίμαστο, να τολμήσουν το απορριπτέο, να ασχοληθούν με το σπάνιο, η γλυκύτητα και η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο σε ό,τι μας καθορίζουν πως είναι γλυκό και όμορφο, μα και σ" αυτό που μόνοι μας ανακαλύπτουμε ως τέτοιο. Η Βυζαντινή μουσική επειδή δεν είναι υπερπροβεβελημένη παραμένει για τον λόγο αυτό πιο συμπαθής, μοιάζει με μία φίλη που μας περιμένει να γνωριστούμε, που δεν μας αποκαλύπτεται από την αρχή, που κρύβει πολλά μυστικά, που έχει τόσα πολλά να μας πρόσφερε, αλλά δεν θα μας ανοιχθεί αν δεν κάνουμε τον κόπο να προσπαθήσουμε πολύ, να την πολιορκήσουμε, να θελήσουμε με όλη μας την ευχή να γίνουμε φίλοι της. Μοιάζει να ταιριάζει και για αυτή η φράση του Χριστού «Η βασιλεία των Ουρανών βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν (Ματ. 11,12)». πρέπει να την καταδιώξουμε για να μας ανοιχθεί σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια και να μας χαρίσει κατόπιν τον απερίγραπτο της πλούτο.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ

Στις 22 Αυγούστου έσβησε ένα επίλεκτο μέλος των «ΥΠΘΡΜΧΧίΟΝ», ένας διακεκριμένος Πρωτοψάλτης, τραγουδιστής και δάσκαλος της μουσικής μας, ο Ματθαίος Τζαμκιράνης. Μαθητής αξιόλογων δασκάλων, διέπρεψε σε όλα τα είδη των μουσικών μας παραδόσεων, κυρίως δε στη Βυζαντινή Εκκλησιαστική μας μουσική. Κατά τις 3-4 τελευταίες δεκαετίες, κυριάρχησε στα αναλόγια της Ανατολικής Μακεδονίας, και ιδιαίτερα της Καβάλας όπου ήταν εγκατεστημένος. Ανέδειξε πληθώρα μαθητών και έχαιρε εκτιμήσεως παρά πάντων, διότι παρά τις τεράστιες δυνατότητες του και τη μεγάλη αζία του, παρέμεινε ταπεινός και αθόρυβος. Αυτό είναι και το χαρακτηριστικό γνώρισμα των πραγματικά μεγάλων. Σε μια πληθώρα κασετών είναι αποτυπωμένη η σπάνια φωνή του και η απαράμιλλη τέχνη του.

Οι «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ», συλλυπούμεθα τους οικείους του και ευχόμαστε να είναι αναηαυμένχ] η αγνή ψυχή του, ελαφρό το χώμα που τον σκεπάζει και η μνήμη του αιώνια.

ΓΕΝΙΚΟ ΣΑΛΠΙΣΜΑ

Οι «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ» αγωνιούμε για τις αλλοτριωτικές τάσεις που μαστίζουν τις μουσικές παραδόσεις και αγωνιζόμαστε για τη διάσωση και τη διατήρηση τους στην επί αιώνες γνήσια μορφή τους. Δεν αποσκοπούμε σε κανένα προσωπικό ή συλλογικό όφελος. Οι προσπάθειες μας είναι καθαρώς ιδεολογικές.

Γι’αυτό παρακαλούμε όλους τους προσηλωμένους και με οποιοδήποτε τρόπο θεράποντες των γνήσιων μουσικών μας παραδόσεων -εκκλησιαστικής και δημοτικής -λαϊκής - να εγγραφούν στην Ένωση μας. Η οποιαδήποτε γνώμη και στήριξη τους είναι πολύτιμοι.

ΟΙ «ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Κάθε ενυπόγραφο κείμενο, εκφράζει τις απόψεις του υπογράφοντος.

Συνδρομές, προαιοετικές

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΤΟΣ Β’- ΤΕΥΧΟΣ Αριθμ. 8

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΑΔΗΡΙΤΗ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΑΝΤΙ¨ΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥΣ

του Προέδρου των «Υπερμάχων» Θεόδωρου Ακρίδα

Με την παρούσα εργασία επιχειρούμε μια συντομότατη προσέγγιση στην εξελικτική πορεία των δύο βασικών και αλληλένδετων στοιχείων της Εθνικής μας ταυτότητας: της γλώσσας και της μουσικής μας με την επιβαλλόμενη σχολαστική βάσανο για την αείποτε αντιμετώπιση τους. Είναι δε αλληλένδετα στοιχεία, διότι -όπως πληροφορούμαστε από την αρχαιότητα «οι Έλληνες δια του λόγου τραγουδούσαν και δια του άσματος ομιλούσαν». Η μουσική ήταν πάντα συμπληρωματικό στοιχείο της γλώσσας, βοηθώντας στην ανάδειξη του λόγου.

Στον τομέα της γλώσσας, από την αρχαιότητα υπήρχαν οι συντηρητικοί και οι προοδευτικοί που ακολουθούσαν τα εξελικτικά ρενματαΐ Έτσι η «αρχαΐζουσα» του Αισχύλου είχε την ακόλουθη εξελικτική πορεία: «Ευριπίδεια», «αττική διάλεκτο», «Ελληνιστική», (στην οποία είναι γραμμένη και η Καινή Διαθήκη), «δημώδης γλώσσα» του Βυζαντίου, (που εξοστράκισε την λατινική), «καθαρεύουσα» και τέλος τη σημερινή «δημοτική», που καθιερώθηκε με τον Νόμο 309, το 1976, μετά από αλλεπάλληλες συνεδριάσεις και πολύωρες συζητήσεις στην Ελληνική Βουλή.

Την ίδια εξελικτική πορεία ακολούθησε και η δίδυμη αδελφή της γλώσσας, η μουσική. Στηριζόμενοι στους 8 γνωστούς τρόπους άδειν, οι Αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποίησαν αρχικά την «προσωδία», που εξελίχθηκε σε «παρακαταλογή» και «εκφωνικόν σύστημα», ενώ ο «αριστοτελικός φιλόσοφος», υμνογράφος και μουσουργός Ιωάννης ο Δαμασκηνός (676-756) διατηρώντας όλα τα στοιχεία της αρχαίας Ελληνικής μουσικής, υπήρξε μέγας αναμορφωτής της. Με την αγκιστροειδή ιερογλυφική γραφή του δημιούργησε το μεγαλειώδες υμνογραφικό-μελοποιητικό έργο του «Οκτώηχος ή Παρακλητική». Κατά τον 12° αιώνα ο Ιωάννης Κουκουζέλης εμπλούτισε με περισσότερα στοιχεία την Ελληνική μουσική. «Σώματα» και «πνεύματα» ανηλθαν στα 56.

Μετά την άλωση της Πόλης το ενδιαφέρον ολοένα και περιοριζόταν ένεκα της πολυπλοκότητας και του χρονοβόρου της εκμάθησης της. Ο κίνδυνος να εκλείψει παντελώς ήταν πλέον ορατός κατά τον ΙΗ' αιώνα, οπότε ο τότε Πατριάρχης Κύριλλος ο Ε' αναθέτει στον Πρωτοψάλτη Ιωάννη τον Τραπεζούντιο την απλούστευση της μουσικής γραφής. Το έργο του Ιωάννου θα συνεχίσουν ο περιώνυμος Πέτρος ο Πελοποννήσιος και -αποτελεσματικότερα- ο ιδιοφυής Γεώργιος ο Κρης. Με βάση το σύστημα του τελευταίου και με εντολή του Πατριάρχου Κυρίλλου του ΣΤ' (1814-15) οι Τρεις Διδάσκαλοι, Χρύσανθος ο εκ Μαδύτου, Γρηγόριος ο Λευίτης και Χουρμούζιος ο Χαρτοφύλακας, ολοκλήρωσαν και κωδικοποίησαν τη νέα μέθοδο και γραφή της Ελληνικής μουσικής, περιορίζοντας τους χαρακτήρες από 56 σε 22. Με αυτή τη συμπύκνωση του γράμματος και του πνεύματος της μουσικής μας περιορίστηκε ο χρόνος εκμάθησης της από 10 χρόνια σε 10 μήνες για να γίνει πάλι και κτήμα των πολλών. Δικαίως λοιπόν το έργο των Τριών διδασκάλων χαρακτηρίστηκε «αληθώς μέγα», οι δε δημιουργοί του ανακϊ]ς)ΰχθΊ]σαν «εθνικοί ευεργέται». Ωστόσο, για να καθιερωθεί αυτό το μεγίστης εθνικοπολιτισμικής σημασίας έργο, βασανίστηκε σχολαστικώς από όλους τους ειδικούς και τέλος «ο κλεινός Πατριάρχης Κύριλλος συγκροτήσας συνέλευσιν εκ των αρχιερέων και των λογάδων του Γένους επήνεσε το νέον μουσικόν γραφικόν σύστημα ... και διέταξεν ομοθύμω αποφάσει την ίδρυσιν μουσικής σχολής». Έτσι διασώθηκε η Ελληνική μουσική ως επιστήμη και τέχνη και έφθασε μέχρι των ημερών μας.

Και ενώ η -σωτήρια για τη μουσική μας - μέθοδος των τριών διδασκάλων άγγιζε τους δύο αιώνες ομαλής, απρόσκοπτης και εύρυθμου λειτουργίας με απόλυτη συμφωνία θεωρίας και πράξης, όλως αιφνιδίως μέγα πρόβλημα προέκυψε, ένεκα των πρωτοφανών, εξωπραγματικών και -φυσικά- ακατανόητων δοξασιών του μακαριστού Σίμωνος Καρά, ο οποίος με το «Θεωρητικόν της Ελληνικής Μουσικής» (1982), προσπαθεί να ανατρέψει τους πάντες και τα πάντα. Αναιρεί ακόμα και τις δικές του απόψεις, που διατύπωνε στο φυλλάδιο «Η Βυζαντινή Μουσική Σημειογραφία» (1933) ως εξής: « ... οι τέλειον αναλνσαντες την πάλαιαν γραφήν Τρεις διδάσκαλοι, Γρηγόριος ο Πρωτοψάλτης, Χουρμούζιος ο Χαρτοφύλακας και Χρύσανθος Μητρόπολις Προύσσης, οι και θεμελιωταί του σημερινού μουσικού συστήματος ...». Αλλά και στο φυλλάδιο «Η Ορθή Ερμηνεία και Μεταγραφή των Βυζαντινών Μουσικών Χειρογράφων» που είναι «Ανάτυπο Ανακοινώσεως εις το εν Θεσσαλονίκη Βυζαντινολογικό Συνέδριο του 1953», ο Σ. Καράς διατυπώνει: « ... αι μουσικαί θέσεις και γραμμαί της εν χρήσει ψαλμωδίας ανταποκρίνονται προς τας μελικάς μορφάς και τα σχήματα των παλαιών μουσικών κειμένων. Συμπέρασμα: ούτω η ασματική παράδοσις της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, και δια της γραφής -συνεχώς συμπληρουμένης και απλοποιουμένης- και δια της διδασκαλίας και δια της συνεχούς πράξεως εν τη θεία λατρεία, δείκνυται διατηρηθείσα αδιάφθορος και γνησία κατά βάσιν από πάσης ξενικής επιδράσεως και επιρροής διαμέσου των αιώνων».

Όμως, με το δίτομο, ογκωδέστατο (21X28) και πολυσέλιδο {659 σελ. Θεωρητικό του (εκδ. 1982)} ο Σ. Καράς έρχεται να ανατρέψει τις παραπάνω σαφείς -και σωστές-απόψεις του και όλα τα επί αιώνες καθιερωμένα. Στο εν λόγω Θεωρητικό του επαναφέρει 7 σύμβολα γραφής, των οποίων η ενέργεια αγνοείται επί δύο σχεδόν αιώνες. Διασπά τους 8 ήχους και τους ανεβάζει σε 42, μιμούμενος -

προφανώς- τις θεωρίες της αραβοτουρκικής μουσικής, που υποδιαιρούν τα (7 αρχικά) 12 κύρια μακάμια σε σοχπέδες, μπεστέδες, νήμια, ασιράνια και τίζια, ανεβάζοντας τα στα 70. Για να δικαιολογήσει την πολυηχία του, επαναφέρει κάποια ονόματα ήχων (έσω, έξω, μέσος, παραμεσάζων κ.τ.λ.) που τους είχαν απορρίψει οι τρεις διδάσκαλοι -και όλοι οι θεωρητικοί επιστήμονες- ως τελείως περιττούς και επιβλαβείς για τη μουσική μας. Ανεβάζει τις 14 κλίμακες σε 183 (!) και καθορίζει μοριακά διαστήματα (3 και 1/4) εξωπραγματικά και ανεφάρμοστα. Χρησιμοποιεί κατά κόρον δίγραμμες και τρίγραμμες υφέσεις-διέσεις, σε βαθμό που ουδέποτε αφήνει συγκεκριμένο τονικό διάστημα. Εισηγείται ακραίες και τραχύτατες αναλύσεις ποιοτικών χαρακτήρων, ακόμα και ποσοτικο-ποιοτικών, όπως λ.χ. της πεταστής, που της δίνει 12 διαφορετικές αναλύσεις!

Επίσης, παρά την έκδηλη αντιπάθεια του προς την Ευρωπαϊκή Μουσική, το θεωρητικό του βρίθει ορολογιών της, χωρίς να είναι λιγότερες και εκείνες της αραβο-περσο-τουρκικής μουσικής. Γενικώς, ο Σ. Καράς δημιούργησε ένα συνοθυλευματικό μουσικό σύστημα, το οποίο είναι ασαφές στη δομή του και απροσδιόριστο στην οριοθέτηση του, ερμηνευόμενο κατά το δοκούν από κάποιους αυτοαποκαλούμενους μαθητές του. Μερικοί από αυτούς μάλιστα έχουν καθιερώσει τη μακαμολογία στις σχολές που διδάσκουν, εκτουρκίζοντας «επιστημονικώς» την Ελληνική Μουσική.

Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι: ο Σ. Καράς αποστασιοποιήθηκε από μια επιστήμη και τέχνη, τις οποίες επιδερμικώς είχε διεξέλθει. Έχοντας ασύγχρονες αντιλήψεις, δημιούργησε ένα πρωτοφανές μουσικό ιδίωμα, τρέφοντας την ψευδαίσθηση ότι έτσι εκφράζει το μεσαιωνικό μουσικό σύστημα των Ελλήνων, που όπως προαναφέρθηκε με την πάροδο του χρόνου ήταν δύσχρηστο, ανώφελο και είχε τεθεί στο περιθώριο. Η εμμονή του στην -ουσιαστικά άγνωστη του- μουσική παλαιογραφία, αντικατοπτρίζει εναργέστατα την αντίδραση του στην πρόοδο, τον μεμψίμοιρο σχολαστικισμό του και φυσικά- την άρνηση του στην ομαλή πορεία της μουσικής μας.

Οι μη σύγχρονες αντιλήψεις του επεκτείνονται και στη γλώσσα, αφού 6 χρόνια μετά την καθιέρωση της δημοτικής γράφει στα προλεγόμενα του θεωρητικού του για τους λόγους που επέβαλαν τη συγγραφή του: «Τέταρτον: Η κατά την 24ι^ν Δεκεμβρίου 1940, εκ τυχαίας χειρονομίας πτώσις του μουσικού παλαιογραφικού παραπετάσματος, ήτις επέτρεψε να φανή το μέχρι τότε αγνοούμενον και σήμερον ακόμη αμφισβητούμενον παρά των αγνοούντων αυτό σύστημα της παλαιοτέρας γραφής ...». Εδώ, εκτός της περίπτωσης της «τυχαίας χειρονομίας» -που είναι ζήτημα μελέτης και κρίσης άλλων-, είναι εμφανής και η επαναφορά της γλώσσας «εις το αρχαίον κάλλος». Και εάν όλα αυτά περιορίζονταν σε μια μελέτη, που -έστω να διδασκόταν στην ιδιωτική σχολή του Καρά- δεν θα ανέκυπτε ζήτημα. Δυστυχώς, αυτό το ακατανόητο θεωρητικό με τις προσωπικές δοξασίες ενός και μόνο ατόμου, παρεισέδυσε -ως λαθρεπιβάτης- στη Δημόσια Εκπαίδευση, επιφέροντας γενική αναστάτωση και σύγχυση στους πάντες.

Ευλόγως, λοιπόν, ανακύπτουν τα εξής αμείλικτα ερωτήματα:

α) Υπήρχε λόγος οπισθοδρόμησης της μουσικής μας;

β) Ποιος φορέας ή ποιο ίδρυμα ανέθεσε στον Σ. Καρά αυτήν την οπισθοδρόμηση;

γ) Με ποια τυπικά και ουσιαστικά προσόντα ο Σ. Καράς προέβη σε αυτήν την ενέργεια;

δ) Αφού η «τυχαία χειρονομία» του είχε αποκαλύψει την ερμηνεία του παλαιογραφικού μουσικού συστήματος το 1940, γιατί 13 ολόκληρα χρόνια αργότερα (1953) εξακολουθεί να εκθειάζει και να υπεραμύνεται με κάθε τρόπο την μέθοδο των τριών διδασκάλων και αποκαλύπτει το «μέγα θαύμα» 42 χρόνια αργότερα;

ε) Γιατί ο Σ. Καράς δεν καταχωρεί στο Θεωρητικό του την έγκριση κάποιου φορέα ή έστω απλή κριτική κάποιου ειδικού, όπως καταχωρούν όλα ανεξαιρέτως τα μέχρι σήμερα εκδοθέντα θεωρητικά και μελοποιητικά έργα;

στ) Εάν κάποιος -έστω πανεπιστημιακός γλωσσολόγος- επιχειρούσε αυθαιρέτως την επαναφορά -όχι της αττικής διαλέκτου αλλά -της μέχρι πρότινος χρησιμοποιούμενης καθαρεύουσας στη Δημόσια Εκπαίδευση, δεν θα αντιδρούσαν σύσσωμοι οι πανεπιστημιακοί, οι εκπαιδευτικοί και οι αρμόδιοι φορείς, απαγορεύοντας τη διδασκαλία της;

ζ) Γιατί οι αρμόδιοι μένουν αηαθείς μπροστά στην σταδιακή εισαγωγή στη Δημόσια Εκπαίδευση ενός θεωρητικού το οποίο ουδεμία σχέση έχει με την Ελληνική μουσική και μόνο αναστάτωση και σύγχυση δημιουργεί, οδηγώντας το Εθνικό μας αυτό κεφάλαιο στο παρελθόν, στο σκοτάδι και-μοιραίως-στην απώλεια;

η) Γιατί επιτρέπεται σε κάποιους να διδάσκουν σε επίσημα Ιδρύματα ως Ελληνική μουσική την αραβοτουρκική;

Ευελπιστούμε ότι -επιτέλους- θα ληφθεί σοβαρά υπ’όψη από όλους η υποθήκη του μεγάλου φιλοσόφου Πλάτωνα: «Πρέπει μετά μεγάλης ευλάβειας να αποφεύγωμεν πάσαν μεταβολήν εις το είδος της μουσικής, διότι διατρέχω μεν τον κίνδυνον να χάσω μεν το παν, διότι πουθενά δεν ημπορεί κανείς να κινήσει τους τρόπους της μουσικής, χωρίς συγχρόνως και διασεισθούν και αυτοί οι θεμελιώδεις νόμοι της πολιτείας».

Αδήριτη, λοιπόν, προβάλλει η ανάγκη για την υπεύθυνη αντιμετώπιση των βασικών Εθνικών μας κεφαλαίων από μέρους των φορέων-θεματοφυλάκων (Πολιτείας και Εκκλησίας), για τη διαιώνιση αυτών των ανεξίτηλων αξιών μας και -παράλληλα- τη διατήρηση της Εθνικής μας ταυτότητας.

ΚΛΕΩΝΙΔΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ

Αθανασίου Γ. Σιαμάκη, Αρχιμανδρίτου (Συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος Αρ. 7)

Κεφάλαιο 1

1 Η αρμονική είναι επιστήμη θεωρητική και πρακτική, που εξετάζει τη φύση της αρμονίας. Αρμονία δε είναι εκείνο που αποτελείται από φθόγγους και διαστήματα, που έχουν κάποια τάξη. Τα μέρη της αρμονικής είναι επτά:

το περί φθόγγων

το περί διαστημάτων

το περί γενών

το περί συστήματος

το περί τόνου

το περί μεταβολής

το περί μελοποιίας.

2 Φθόγγος είναι η μελωδική μεταβολή της φωνής επί μία νότα.

Διάστημα είναι εκείνο που περιέχεται ανάμεσα σε δύο φθόγγους ανόμοιους στην οξύτητα και στη βαρύτητα.

Γένος είναι κάποια διαίρεση τεσσάρων φθόγγων.

3 Σύστημα είναι εκείνο που αποτελείται από περισσότερα του ενός διαστήματα.

Τόνος είναι κάποια θέση της φωνής που δεν πλατύνεται, μπορεί δε να δεχθεί σύστημα.

Μεταβολή είναι η μετάθεση κάποιας όμοιας θέσης της φωνής σε κάποια ανόμοια.

Μελοποιία, τέλος, είναι η χρησιμοποίηση εκείνων των μερών που περιλαμβάνει η αρμονική πραγματεία, ανάλογα με την κάθε περίπτωση.

Κεφάλαιο 2

1 Αυτά εξετάζονται στην ποιότητα της φωνής, της οποίας υπάρχουν δύο κινήσεις· Η μεν μία ονομάζεται συνεχής και λογική, η δε άλλη διαστηματική και μελωδική. 2 Και η μεν συνεχής κίνηση της φωνής κάνει και τις οξύνσεις και τις χαλαρώσεις της φωνής αφανώς, και δεν σταματά πουθενά παρά μόνο στην σιωπή. 3 Η δε διαστηματική κίνηση της φωνής κινείται αντίθετα προς τη συνεχή, διότι χρησιμοποιεί και τις παραμονές και τις μεταξύ των παραμονών αποστάσεις, θέτοντας εναλλάξ πότε τη μία και πότε την άλλη απ’αυτές. 4 Και τις μεν παραμονές ονομάζουμε τάσεις, τις δε Μεταπέσεις από κάποιες τάσεις σε άλλες τάσεις ονομάζουμε διαστήματα. Εκείνα δε που συνιστούν τη διαφορά των τάσεων, είναι η όξυνση και η χαλάρωση της φωνής, αποτέλεσμα δε αυτών είναι η οξύτητα και η βαρύτητα της φωνής. 5 Διότι εκείνο μεν που γίνεται με όξυνση της φωνής, οδηγεί στην οξύτητα αυτής, εκείνο δε που γίνεται με χαλάρωση της φωνής, οδηγεί στη βαρύτατα της αυτής. Και οξύτητα μεν είναι το αποτέλεσμα που προέρχεται από την όξυνση της φωνής, Ραρύτττ\τα δε το αποτέλεσμα που προέρχεται από τη χαλάρωση της φωνής. [... έχει σχέση, λοιπόν, η όξυνση της φωνής και στις δύο περιπτώσεις]. Ονομάζονται δε οι τάσεις και φθόγγοι. Τάσεις μεν ονομάζονται από τα μουσικά όργανα αφής, λόγω του ό,τι τεντώνονται, φθόγγοι δε ονομάζονται επειδή ενεργούνται από τη φωνή. Φθόγγοι υπάρχουν ως προς με την τάση άπειροι στον αριθμό, ως προς δε τη δύναμη δέκα οκτώ για κάθε γένος.

Κεφάλαιο 3

1 Γένη υπάρχουν τρία· το διατονικό, το χρωματικό και το εναρμόνιο. Και το μεν διατονικό γένος, κατεβαίνοντας προς το βαρύ, μελωδέίται κατά τόνο και τόνο και ημιτόνιο· ανεβαίνοντας δε προς το οξύ, μελωδείται αντιθέτως, ήτοι κατά ημιτόνιο και τόνο και τόνο. 2 Το δε χρωματικό γένος, κατεβαίνοντας προς το βαρύ, μελωδείται κατά τριημητόνιο και ημιτόνιο και ημιτόνιο· ανεβαίνοντας δε προς το οξύ, μελωδείται αντιθέτως, ήτοι κατά ημιτόνιο και ημιτόνιο και τριημιτόνιο. 3 Το δε εναρμόνιο γένος, κατεβαίνοντας προς το βαρύ, μελωδείται κατά δίτονο και δίεση και δίεση· ανεβαίνοντας δε προς το οξύ, μελωδείται αντιθέτως, ήτοι κατά δίεση και δίεση και δίτονο.

Κεφάλαιο 4

1 Στο διατονικό γένος υπάρχουν οι εξής φθόγγοι·

προσλαμβανόμενος

υπάτη υπάτων

παρυπάτη υπάτων

λιχανός υπάτων διατονική

υπάτη μέσων

παρυπάτη μέσων

λιχανός μέσων διατονική

μέση

τρίτη συνημμένων

παραντ\ττ] συνημμένων διατονική

νήτη συνημμένων

παραμέστ]

τρίτη διεζευγμένων

παρανττ\ττ] διεζευγμένων διατονική

νήτη διεζευγμένων

τρίτη υπερβολαίων

παρανττ\ττι υπερβολαίων διατονική

νήτη υπερβολαίων

2 Στο χρωματικό γένος υπάρχουν οι εξής φθόγγοι

προσλαμβανόμενος

υπάτη υπάτων

παρυπάτη υπάτων

λιχανός υπάτων χρωματική

υπάτη μέσων

παρυπάτη μέσων

λιχανός μέσων χρωματική

μέση

Τρίτη συνημμένων

Παρανήτη συνημμένων χρωματική

Νήτη συνημμένων

Παραμέση

Τρίτη διεζευγμένων

Παρανήτη διεζευγμένων χρωματική

Νήτη διεζευγμένων

Τρίτη υπερβολαίων

Παρανήτη υπερβολαίων χρωματική

Νήτη υπερβολαίων

3 Στο εναρμόνιο γένος υπάρχουν οι εξής φθόγγοι

προσλαμβανόμενος

υπάτη υπάτων

παρυπάτη υπάτων

λιχανός υπάτων εναρμόνιος

υπάτη μέσων

παρυπάτη μέσων

λιχανός μέσων εναρμόνιος

μέση

Τρίτη συνημμένων

Παρανήτη συνημμένων εναρμόνιος

Νήτη συνημμένων

Παραμέση

Τρίτη διεζευγμένων

Παρανήτη διεζευγμένων εναρμόνιος

Νήτη διεζευγμένων

Τρίτη υπερβολαίων

Παρανήτη υπερβολαίων εναρμόνιος

Νήτη υπερβολαίων

4 Στην ανάμιξη των γενών υπάρχουν οι εξής φθόγγοι

προσλαμβανόμενος

υπάτη υπάτων

παρυπάτη υπάτων

λιχανός υπάτων εναρμόνιος

λιχανός υπάτων χρωματική

λιχανός υπάτων διατονική

υπάτη μέσων

παρυπάτη μέσων

λιχανός μέσων εναρμόνιος

λιχανός μέσων χρωματική

λιχανός μέσων διατονική

μέση

Τρίτη συνημμένων

παρανήτη συνημμένων εναρμόνιος

παρανήτη συνημμένων χρωματική

παρανήτη συνημμένων διατονική

νήτη συνημμένων

παραμέση

τρίτη διεζευγμένων

παρανήτη διεζευγμένων εναρμόνιος

παρανήτη διεζευγμένων χρωματική

παρανήτη διεζευγμένων διατονική

νήτη διεζευγμένων

τρίτη υπερβολαίων

παρανήτη υπερβολαίων εναρμόνιος

παρανήτη υπερβολαίων χρωματική

παρανήτη υπερβολαίων διατονική

νήτη υπερβολαίων.

5 Απ’αυτούς τους φθόγγους που απαριθμήσαμε πιο πάνω, άλλοι μεν είναι εστώτες, άλλοι δε κινούμενοι. Εστώτες μεν είναι όσοι στις εναλλαγές των γενών από γένος σε γένος δεν αλλάζουν, αλλά παραμένουν σταθεροί σε μία τάση. Κινούμενοι δε είναι όσοι παθαίνουν το αντίθετο· στις εναλλαγές δηλαδή των γενών από γένος σε γένος, αλλάζουν και δεν παραμένουν σταθεροί σε μία τάση.

6 Οι εστώτες φθόγγοι είναι οκτώ, οι εξής

προσλαμβανόμενος

υπάτη υπάτων

υπάτη μέσων

μέση

νήτη συνημμένων

παραμέση

νήτη διεζευγμένων

νήτη υπερβολαίων.

Κινούμενοι δε φθόγγοι είναι όλοι οι άλλοι, που βρίσκονται ανάμεσα σ’αυτούς.

7 Από τους εστώτες φθόγγους άλλοι μεν είναι βαρύπυκνοι, άλλοι δε άπυκνοι και περιέχοντας τα τέλεια συστήματα. Οι βαρύπυκνοι λοιπόν είναι πέντε, οι εξής·

υπάτη υπάτων

υπάτη μέσων

μέση

παραμέση

νήτη διεζευγμένων.

8 Άπυκνοι και περιέχοντας τα τέλεια συστήματα είναι οι υπόλοιποι τρεις, οι εξής·

Προσλαμβανόμενος

νήτη συνημμένων

νήτη υπερβολαίων.

9 Από τους κινούμενους φθόγγους, άλλοι μεν είναι μεσόπυκνοι, άλλοι δε οξύπυκνοι, άλλοι δε διατονικοί. Οι μεσόπυκνοι είναι πέντε, οι εξής·

παρυπάτη υπάτων

παρυπάτη μέσων

τρίτη συνημμένων

τρίτη διεζευγμένων

τρίτη υπερβολαίων.

10 Οι οξύπυκνοι φθόγγοι ομοίως είναι πέντε σε κάθε γένος· στο μεν εναρμόνιο γένος είναι οι εναρμόνιοι, στο δε χρωματικό οι χρωματικοί- 11 Το διατονικό γένος δεν συμμετέχει στο πυκνό. Στο εναρμόνιο λοιπόν γένος οξύπυκνοι φθόγγοι είναι οι εξής·

λιχανός υπάτων εναρμόνιος

λιχανός μέσων εναρμόνιος

παρανήτη συνημμένων εναρμόνιος

παρανήτη διεζευγμένων εναρμόνιος

παρανήτη υπερβολαίων εναρμόνιος.

12 στο χρωματικό γένος οξύπυκνοι φθόγγοι είναι οι έξης·

λιχανός υπάτων χρωματική

λιχανός μέσων χρωματική

παρανήτη συνημμένων χρωματική

παρανήτη διεζευγμένων χρωματική

παρανήτη υπερβολαίων χρωματική.

13 <Οι διατονικοί φθόγγοι> είναι οι εξής·

λιχανός υπάτων διατονική

λιχανός μέσων διατονική

παρανήτη μέσων διατονική

παρανήτη διεζευγμένων διατονική

παρανήτη υπερβολαίων διατονική.

Κεφάλαιο 5

1 Οι διαφορές των διαστημάτων είναι πέντε. Και αλλού μεν διαφέρουν τα διαστήματα μεταξύ τους ως προς το μέγεθος, αλλού δε ως προς το γένος, αλλού δε διαφέρουν τα σύμφωνα από τα διάφωνα διαστήματα, αλλού δε τα σύνθετα από τα ασύνθετα διαστήματα, αλλού δε τα ρητά από τα άλογα διαστήματα. 2 Και η μεν διαφορά των διαστημάτων ως προς το μέγεθος είναι εκείνη κατά την οποία άλλα μεν διαστήματα είναι μεγαλύτερα άλλα δε μικρότερα, όπως λ.χ. το δίτονο, ο τόνος, το ημιτόνιο, το δια τεσσάρων, το δια πέντε, το δια πασών κ.ο.κ. 3 Η δε διαφορά ως προς το γένος είναι εκείνη κατά την οποία άλλα μεν από τα διαστήματα είναι διατονικά, άλλα δε χρωματικά, άλλα δε εναρμόνια. 4 Η δε διαφορά του συμφώνου διαστήματος από το διάφωνο είναι εκείνη κατά την οποία άλλα μεν από τα διαστήματα είναι σύμφωνα και άλλα διάφωνα. Και σύμφωνα μεν είναι το δια τεσσάρων, το διά πέντε, το δια πασών κ.ο.κ. Διάφωνα δε είναι όλα τα μικρότερα από το δια τεσσάρων διάστημα, και όλα όσα είναι ανάμεσα στα σύμφωνα. 5 Και μικρότερα μεν του δια τεσσάρων διαστήματος είναι η δίεση, το ημιτόνιο, ο τόνος, το δίτονο, ανάμεσα δε στα σύμφωνα είναι το τρίτονο, το τετράτονο, το πεντάτομο κ.ο.κ. Είναι δε συμφωνία μεν η μίξη δύο φθόγγων, ενός οξύτερου και ενός βαρύτερου· [διαφωνία δε το αντίθετο, ήτοι η αμιξία δύο φθόγγων], ώστε να μη αναμιχθούν, αλλά να είναι τρέχεις στην ακοή. 6 Η δε διαφορά του συνθέτου από το ασύνθετο είναι εκείνη κατά την οποία άλλα μεν από τα διαστήματα είναι ασύνθετα, άλλα δε σύνθετα. Και ασύνθετα μεν είναι τα διαστήματα που περιέχονται από τους συνεχείς φθόγγους, όπως λ.χ. της υπάτης και της παρυπάτης, της λιχανού και της μέσης. Αυτή η αναλογία υπάρχει και στα υπόλοιπα διαστήματα. 7 Σύνθετα δε διαστήματα είναι εκείνα που περιέχονται από τους μη συνεχείς φθόγγους, όπως λ.χ. της μέσης και της παρυπάτης, της μέσης και της νήτης, της παραμέσης και της υπάτης. Υπάρχουν δε και μερικά κοινά διαστήματα του σύνθετου και του ασύνθετου, αυτά που εκτείνονται από το ημιτόνιο μέχρι το δίτονο. 8 Διότι το μεν ημιτόνιο είναι στο εναρμόνιο γένος σύνθετο, στο δε χρωματικό και διατονικό ασύνθετο· ο τόνος στο μεν χρωματικό γένος είναι σύνθετος, στο δε διατονικό ασύνθετος· το τριημιτόνιο στο μεν χρωματικό γένος είναι ασύνθετο, στο δε διατονικό σύνθετο· το δίτονο στο μεν εναρμόνιο γένος είναι ασύνθετο στο δε χρωματικό και διατονικό είναι σύνθετο. 9 Τα δε μικρότερα από το ημιτόνιο διαστήματα είναι όλα ασύνθετα. Ομοίως και τα μεγαλύτερα από το δίτονο διάστημα είναι όλα σύνθετα. 10 Η δε διαφορά του ρητού και του αλόγου διαστήματος είναι εκείνη κατά την οποία άλλα μεν από τα διαστήματα είναι ρητά, άλλα δε άλογα. Και ρητά μεν διαστήματα είναι εκείνα των οποίων είναι δυνατόν να αποδίδουν τα μεγέθη, όπως λ.χ. ο τόνος, το ημιτόνιο, το δίτονο, το τρίτονο κ,ο.κ. Αλογα δε διαστήματα είναι εκείνα που παραλλάσσουν τα μεγέθη αυτά επί το μείζον ή επί το έλασσον σε κάποιο ακανόνιστο μέγεθος.

Κεφάλαιο 6

1 Τα γένη δε είναι τρία, αυτά που είπαμε προηγουμένως. Κάθε μέλος λοιπόν θα είναι ή διατονικό ή χρωματικό ή εναρμόνιο ή κοινό ή ανάμικτο από αυτά. Και διατονικό μέλος είναι εκείνο που χρησιμοποιεί διατονική διαίρεση, χρωματικό δε μέλος είναι εκείνο που χρησιμοποιεί διαίρεση, εναρμόνιο δε μέλος είναι εκείνο που χρησιμοποιεί εναρμόνια διαίρεση. 2 κοινό δε μέλος είναι εκείνο που αποτελείται από τους εστώτες φθόγγους, ανάμικτο δε μέλος δύο ή τρεις χαρακτήρες γενών εμφανίζονται γενικοί, όπως λ.χ. ο του διατονικού και χρωματικού, ή ο του διατονικού και εναρμονίου, ή ο του χρωματικού και εναρμονίου, ή ο του διατονικού και χρωματικού και εναρμονίου. 3 Οι διαφορές δε των γενών προέρχονται από τους κινούμενους φθόγγους. Κινείται δε η μεν λιχανός σε τόπον τόνου, η δε παρυπάτη σε τόπον διέσεως. Και η μεν λιχανός είναι οξυτάτη, όταν απέχει ένα τόνο από τον άλλο εκείνο φθόγγο, που περιέχει το τετράχορδο, βαρύτατη δε όταν απέχει ένα δίτονο. 4 Ομοίως και η παρυπάτη λέγεται βαρύτατη, όταν απέχει μία δίεση από τον βαρύτερο φθόγγο που περιέχει το τετράχορδο, ενώ οξύτατη λέγεται όταν απέχει ένα ημιτόνιο.

Κεφάλαιο 7

1 Χρόα είναι μια ειδική διαίρεση του γένους. Χρόες οι καθορισμένες και γνωστές είναι εξ, ήτοι μία του εναρμονίου γένους, τρεις του χρωματικού και δύο του διατονικού. Και η μεν χρόα του εναρμονίου γένους χρησιμοποιεί την διαίρεση του γένους της, διότι μελωδείται κατά δίεση και δίεση "ιση και δίτονο.2 Η δε χρόα του μαλακού χρωματικού γένους είναι μεν η βαρύτατη από τις χρωματικές διαιρέσεις, μελωδείται δε κατά δίεση τριτημόριο του τόνου και δίεση ίση και διάστημα ίσο με τόνο και ένα δεύτερο και ένα τρίτο του τόνου. Το δε ημιόλιο χρωματικό γένος μελωδείται κατά δίεση ημιόλιο της εναρμονίου διέσεως και δίεση ίση και ασύνθετο διάστημα επτά τεταρτημορίων διέσεων. Το δε τονιαίο χρωματικό γένος χρησιμοποιεί τη χρόα του χρωματικού γένους, διότι μελωδείται κα’τα ημιτόνιο και ημιτόνιο και τριημιτόνιο. 3 Έχουν δε ονομαστεί τα χρωματικά γένη που είπαμε, μαλακό και τονιαίο από τα πυκνά, που ενυπάρχουν σ’αυτά. Διότι και το τονιαίο χρωματικό γένος έχει ονομαστεί έτσι από τον τόνο που

ενυπάρχει & αυτό κατά σύνθεση και το ημιόλιο έχει ονομαστεί από τις ενυπάρχουσες & αυτό διέσεις, τις ημιόλιες και τις εναρμόνιες διέσεις. Επίσης, μαλακό χρωματικό γένος έχει ονομαστεί το χρωματικό εκείνο γένος, που περιέχει το Λιγότερο πυκνό, επειδή το πυκνό που υπάρχει μέσα & αυτό εξασθενεί και χάνεται. 4 Από τις διατονικές διαιρέσεις, η μία μεν ονομάζεται μαλακό διατονικό γένος, η άλλη δε σύντονο διατονικό γένος. Η μεν λοιπόν χρόα του μαλακού διατονικού γένους μελωδείτε κατά ημιτόνιο και ασύνθετο διάστημα τριών διέσεων, μελωδείται και με ασύνθετο πάλι διάστημα πέντε διέσεων. Η δε χρόα του συντόνου διατονικού γένους έχει σχέση με τη διαίρεση του διατονικού γένους, διότι μελωδείται κατά ημιτόνιο και τόνο και τόνο. 5 Οι χρόες τη λειτουργία τους αυτή της δείχνουν και με αριθμούς. Διότι μπαίνει από κάτω ως βάση ο τόνος ο οποίος διαιρείται σε δώδεκα ελάχιστα μόρια, που το καθένα από αυτά ονομάζεται δωδεκατημόριο του τόνου. Κατά την ίδια αλογία με τον τόνο διαιρούνται και τα υπόλοιπα διαστήματα. Δι’ότι το μεν ημιτόνιο διαιρείται σε έξι δωδεκατημόρια, η δε δίεση, η μεν τέταρτημόριος σε τρία δωδεκατημόρια η δε τρίτημόριος σε τέσσερα δωδεκατημόρια, όλο δε το διά τεσσάρων διάστημα σε τριάντα δωδεκατημόρια. 6 Το μεν λοιπόν εναρμόνιο γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των τριών δωδεκατημορίων και τριών και εικοσιτεσσάρων δωδεκατημορίων (τρία + τρία + εικοσιτέσσαρα) το δε μαλακό χρωματικό γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των τεσσάρων και τεσσάρων και είκοσι δύο δωδεκατημορίων (τέσσαρα + τέσσαρα + είκοσι δύο), το δε ημιόλιο χρωματικό γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των τεσσεράμισι και τεσσεράμισι και εικοσιενός δωδεκατημορίων (τέσσερα και ένα τέταρτο + τέσσερα και ένα τέταρτο + εικοσιένα), το δε τονιαίο χρωματικό γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των εξ και εξ και δεκαοχτώ δωδεκατημορίων (έξι _ έξι _ δεκαοχτώ), το δε μαλακό διατονικό γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των εξ και εννέα και δεκαπέντε δωδεκατημορίων (έξι + εννέα + δεκαπέντε), το δε σύντονο διατονικό γένος θα μελωδηθεί κατά το μέγεθος των εξ και δώδεκα και δώδεκα δωδεκατημορίων (έξι + δώδεκα + δώδεκα).

Κεφάλαιο 8

1 Των δε συστημάτων οι διαφορές είναι επτά. Τέσσερις μεν είναι οι ίδιες με εκείνες των διαστημάτων, ήτοι η διαφορά ως προς το μέγεθος, ως προς το γένος, η διαφορά του συμφώνου και διαφώνου, και η διαφορά του ρητού και αλόγου, τρεις δε είναι οι ιδιαίτερες διαφορές των συστημάτων, ήτοι η διαφορά του συνεχούς και υπερβατού, η διαφορά του συνημμένου και διεζευγμένου και η διαφορά του αμεταβόλου και ευμεταβόλου. 2 Και ως προς το μέγεθος μεν διαφέρουν τα μεγαλύτερα συστήματα από τα μικρότερα, καθ’όν τρόπο διαφέρει το διαπασών από το τρίτονο ή το διά πέντε ή το διά τεσσάρων κ.ο.κ. 3 Ως προς δε το γένος διαφέρουν τα διατονικά συστήματα από τα εναρμόνια ή χρωματικά· ή τα χρωματικά ή εναρμόνια από τα υπόλοιπα. 4 Ως προς τη διαφορά του συμφώνου από το διάφωνο θα διαφέρουν όσα περιέχονται από τους σύμφωνους φθόγγους από εκείνα που περιέχονται από τους διαφώνους φθόγγους. 5 Σύμφωνα δε στο αμετάβολο σύστημα υπάρχουν έξ· το πιο μικρό μεν είναι το διά τεσσάρων σύμφωνο, ου αποτελείται από δυόμισι τόνους π.χ. από την υπάτη των υπάτων μέχρι την υπάτη των μέσων. 6 Δεύτερο δε είναι το διά πέντε, που αποτελείται από τρισήμιση τόνους, π.χ. από τον προσλαμβανόμενο μέχρι την υπάτη των μέσων. 7 Τρίτο είναι το διαπασών, που αποτελείται από εξ τόνους, π.χ. από τον προσλαμβανόμενο μέχρι τη μέση. 8 Τέταρτο είναι το διά πασών και διά τεσσάρων που αποτελείται από οχτώμιση τόνους, π.χ. από τον προσλαμβανόμενο μέχρι την νήτη των συνημμένων, ή την ηαρανητη των διεζευγμένων διατονική. 9 Πέμπτο είναι το διά πασών και διά πέντε, που αποτελείται από εννιάμιση τόνους, π.χ. από τον προσλαμβανόμενο μέχρι την νήτη των διαζευγμένων. 10 Έκτο είναι το δις δια πασών, που αποτελείται από δώδεκα τόνους, π.χ. απόν προσλαμβανόμενο μέχρι την νήτη των υπερβολαίων. 11 [Το συνημμένο σύστημα προχωρεί μέχρι το τέταρτο σύμφωνο. Διότι πρώτο σ’αυτό είναι το δια τεσσάρων, δεύτερο το δια πέντε, τ’ριτο το δια πασών, τέταρτο το δια πασών και δια τεσσάρων]. 12 Το δε ύψος της φωνής αυξάνει μ"εχρι το όγδοο σύμφωνο που είναι δις διά πασών και διά τεσσάρων, και δις διά πα’σων και διά πέντε. Διάφωνα δε είναι και τα μικρότερ;α των διά τεσσάρων και όλα τα μεταξύ των συμφώνων που είπαμε.

(Συνέχεια στο επόμενο τεύχος)

Μουσικα θεάματα

Γιάννη Αλεξάνδρου Μουσικοδιδάσκαλου και Πρωτοψάλτου

Εγκαινιάζοντας αυτή τη στήλη που το περιοδικό «Η φωνή των Υπερμάχων» μου έκανε την τιμή να μου παραχωρήσει, θα μου επιτρέψετε να ξεκινήσω με μια μικρή εισαγωγή στην έννοια της μουσικής και μια όσο γίνεται σύντομη αναδρομή στην πορεία που ακολούθησε αυτή η τέχνη από την εμφάνιση της μέχρι σήμερα. Φυσικά δεν πρωτοτυπώ, αφού λίγο πολύ όλοι μας, όσοι τουλάχιστον φοιτήσαμε σε ωδεία και σε μουσικές σχολές έχουμε διδαχθεί συν τοις άλλοις και ιστορία της μουσικής. Το επιχειρώ όμως αυτό για να φρεσκάρω τις γνώσεις μας και για να τονίσω το ενιαίο της μουσικής, όποια κατεύθυνση αυτή κι αν πήρε ή όποια προέλευση και αν έχει.

Με πολύ σημαντικό σταθμό τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, που η μουσική ανυψώθηκε σε θεία τέχνη καταπλήσσοντας τον κόσμο και αποτέλεσε και αποτελεί για μας τους ορθοδόξους χριστιανούς το προσφορότερο μέσο για να προσεγγίσουμε το θείο, πρέπει ωστόσο να σταθούμε με αντικειμενικότητα και χωρίς πάθος (δΐηβ ϊγ& 6ί δίυάΐο) όπως έλεγε και ο ιστορικός Τάκιτος και στη μουσική άλλων λαών, οι οποίοι έβαλαν ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στην εξέλιξη της μουσικής αλληλοεπηρεάζοντας ο ένας λαός τον άλλο.

Έννοια της Μουσικής: Λέγοντας οι Αρχαίοι Έλληνες μουσική, υπονοούσαν πολύμορφη τέχνη, που περιελάμβανε συγχρόνως την ποίηση, τη μουσική αυτήν καθ’εαυτήν και την όρχηση. Για την τέχνη των ήχων ειδικά, χρησιμοποιούσαν τον όρο «αρμονική».

Από τους πολλούς ορισμούς της μουσικής, του Αριστοτέλη ήταν ο πιο συγκεκριμένος: «Ενώ», γράφει στην Ποιητική του «η ζωγραφική και η γλυπτική, απευθυνόμενες στην όραση μιμούνται τα εξωτερικά πράγματα και πρόσωπα, με τη βοήθεια των χρωμάτων και των σχημάτων, οι μουσικές τέχνες οι οποίες ενεργούν μέσω της ακοής, μιμούνται τα ψυχικά συναισθήματα διά του ρυθμού, του λόγου και των μελωδικών διαδοχών. Η μουσική επομένως δεν είναι τίποτε άλλο παρά εντονότερη απόλαυση της ποίησης, έχει δε σκοπό να διεγείρει στην ψυχή του ακροατή το αίσθτ\μα και εκείνες τις ιδέες που είναι κατάλληλες να διευκολύνουν την πλήρη κατανόηση του ποιητικού έργου, κι αν αυτό αποτελεί το κεντρικό σημείο γύρω από το οποίο οφείλουν να ταχθούν όλα τα στοιχεία της εκτελέσεως».

Από τους ορισμούς των συγχρόνων, αυτός του Ρουσσώ, κατά τον οποίο η μουσική είναι τέχνη που συναρμολογεί τους ήχους κατά τέτοιο τρόπο, ώστε αυτοί να είναι γλυκείς στην ακοή, δεν ικανοποιεί πια γιατί ηχητικοί συνδυασμοί που αρέσουν στους μεν δεν ικανοποιούν τους δε. Οι Κινέζοι π.χ. θεωρούν βάρβαρη τη μουσική των Ευρωπαίων ενώ οι τελευταίοι δεν ανέχονται τη μουσική των πρώτων. Κατά τον Μεσαίωνα, η συνήχηση της 5ι^ς και της 4ι^ς είναι απολύτως απαράδεκτη για τα αυτιά των συγχρόνων επειδή θεωρείται πρωτόγονη αρμονία, ενώ από την άλλη, οι αρμονικοί συνδυασμοί των υπερνεωτεριστών προκαλούν δυσάρεστο συναίσθημα στους συντηρητικούς.

Από τους σύγχρονους, πληρέστερος είναι ο ορισμός του Καίστλιν (Köstlin): «Η μουσική τέχνη είναι η παράσταση του καλού, η οποία πραγματοποιείται διά τόνων ή σχημάτων της λεγομένης διαστηματικής, δηλ. μελωδικής κίνησης της φωνής. Ο φυσικός της τύπος είναι η κίνηση η οποία είναι μεν ακατανόητη, χωρίς ορισμένο χρονικό μέτρο και ακατανόητη επίσης ως προς το σχήμα -σαν ιδιαίτερης μορφής κίνηση - χωρίς κανονική επανάληψη των μορίων της. Τα πρωταρχικά στοιχεία της μουσικής, ως τέχνης μελωδικής κίνησης, είναι: το μέτρο, ο ρυθμός και η συμμετρία».

Ο Ρίμαν (Riemann) δίνει τον εξής ορισμό: « Η μουσική είναι ταυτόχρονα τέχνη και επιστήμη. Σαν τέχνη είναι η εκδήλωση του κοίλον διά των ήχων, αλλά η εκδήλωση αυτή βασίζεται επί ακριβούς επιστήμης, η οποία αποτελείται από το σύνολο των νόμων, οι οποίοι αφενός μεν διέπουν την παραγωγή των ήχων και αφετέρου εξετάζουν τις σχέσεις οξύτητας και διάρκειας.

Στοιχεία της Μουσικής: κύρια συστατικά της μουσικής είναι:

1) ο ήχος, που χωρίς αυτόν μουσική δεν νοείται. Ο ήχος περιλαμβάνει και άλλα διακριτικά στοιχεία: α) τη χροιά, το ιδιαίτερο δηλ. εκείνο χρώμα που επιτρέπει να διακρίνεται μια φωνή από μια άλλη ή ένα όργανο από άλλο, β) την εκπομπή, με την οποία ο ήχος παίρνει την επιθυμητή οξύτητα ή βαρύτητα, γ) την ένταση, δια της οποίας ο ήχος αυξάνεται ή μειώνεται σε δύναμη, και δ) τη διάρκεια, η οποία εξαρτάται από την παράταση ή την παύση των παλμικών δονήσεων του ήχου.

2) Ο ρυθμός, διά του οποίου καθορίζεται ο τρόπος διαδοχής των χρονικών αξιών μέσω μετρικών μονάδων που εύκολα διακρίνονται.

3) Η μελωδία, η οποία παρουσιάζει τη διαδοχή ήχων που προχωρούν μεμονωμένα και κατά λογική τάξη, και τέλος

4) η αρμονία, που είναι η ταυτόχρονη συνήχηση περισσότερων φθόγγων.

(Η συνέχεια στο επόμενο τεύχος)

Η ΕΚΔΟΣΗ - ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ

Κάνουμε γνωστό ότι «Οι Υπθρμαχοι» ως ιδεολογικός φορέας δεν καθορίζουμε χρηματικές συνδρομές για το περιοδικό μας. Το ξεκινήσαμε «ιδίαις δαπάναις». Όμως πολλοί φίλοι συνδρομητές, αντιλαμβανόμενοι την ανάγκη για ευρεία ενημέρωση των μουσικοφίλων, αυθορμήτως προσφέρουν χς>τ)ματα για την απρόσκοπτη έκδοση του. Είναι συγκινητικές οι προσφορές τους και τους ευχαριστούμε ολόθερμα.

Επίσης, βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε ότι από 250 τεύχη της αρχικής κυκλοφορίας, σήμερα εγγίζουμε τα 1.000, ενώ προβλέπουμε ότι το 2007 θα ξεπεράσουμε τα 1.600. Έτσι αντλούμε δυνάμεις να συνεχίσουμε τις προσπάθειες μας.

ΓΕΝΙΚΟ ΣΑΛΠΙΣΜΑ

«Οι Υπθρμαχοι» αγωνιούμε και αγωνιζόμαστε για τη διάσωση και διατήρηση των γνήσιων μουσικών μας παραδόσεων. Οι προσπάθειες μας είναι καθαρώς ιδεολογικές. Γι’αυτό παρακαλούμε όλους τους προσηλωμένους στις μουσικές μας παραδόσεις, ερευνητές, μουσικολόγους, ψάλτες, τραγουδιστές, οργανοπαίχτες και φιλόμουσους να εγγραφούν στην Ένωση μας. Η όποια βοήθεια τους θα είναι πολύτιμη.

«Οι ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

Κάθε ενυπόγραφο κεψενο, εκφράζει τις απόψεις του υπογράφοντος - Συνδρομές, προαιρετικές

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΑΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΠΡΟΑΣΙΓΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
«ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ»

«Ἀείδω ξυνετοίσι, θύρας δ’ἐπίθεσθε βέβηλοι»

(Ὀρφικόν)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ετος Γ - ΤΕΥΧΟΣ 9

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2007

ΤΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ

Του Αθανασίου Γ. Σιαμάκη Αρχιμανδρίτη

Η μουσική που ακούγεται σήμερα στους ναούς κατά την τέλεση της θείας λειτουργίας και των άλλων ακολουθιών μάς έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια. Και επειδή η ηλικία της είναι μακρά, πολλές είναι και οι ταλαιπωρίες που πέρασε. Η ιστορική της διαδρομή μέσα στη χριστιανική δισχιλιετία κρύβει ερμητικά πολλά μυστικά, που δεν μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε όλες τις εκφάνσεις της. Ερωτήματα, όπως ποια είναι η μουσική αυτή και ποιοι οι κανόνες που την διέπουν, ποια είναι η γεωπολιτική της πορεία στους δέκα πρώτους αιώνες της εκκλησίας, πόσες και ποιες είναι οι επιρροές που δέχθηκε σήμερα και σε τι βαθμό, τι κινδύνους διέτρεξε μέχρι τις μέρες μας και τι διατρέχει σήμερα, και άλλα πολλά πρέπει να λάβουν υπεύθυνες απαντήσεις, που θα προκύψουν από την έρευνα, όσο αυτή βεβαίως είναι εφικτή. Έως ότου παραμένουν αναπάντητα δεν θα παύσουν να μας απασχολούν.

Ό, τι η αρχέγονη εκκλησία υιοθέτησε τη μουσική ή ακριβέστερα μέρος της μουσικής των Ελλήνων, όπως αυτή ήταν διαμορφωμένη ήδη από τον Δ’π.χ. αι. στην Ελλάδα, είναι γνωστό. 0 Χριστός δεν δίδαξε μουσική. Ύμνησε με τους μαθητές του στο δείπνο, όπως υμνούσαν όλοι οι Εβραίοι στο πασχάλιο τραπέζι αλλά με τη μουσική δεν ασχολήθηκε. Άφησε σιωπηρώς στους οπαδούς του, καθώς με τον καιρό θα οργανώνεται η εκκλησία, να επιλέξουν αυτοί τη μουσική για τις εϋχαριστηριακές τους συνάξεις. Και επέλεξαν εκείνοι την ελληνική μουσική, αφού και η γλώσσα τότε σε όλο τον παραμεσόγειο δακτύλιο ήταν η ελληνική, όπως είχε επικρατήσει από τα χρόνια του μεγάλου Αλεξάνδρου. Όλα τότε ήσαν ελληνικά, όπως σήμερα είναι αμερικανικά. Δειλά δειλά μπήκε λοιπόν η ελληνική μουσική και με τον καιρό πήρε την προσαρμογή της στο νέο καθεστώς. Αλλά, ενώ βρισκόταν ακόμη στον καιρό της κυήσεως της η εκκλησιαστική μουσική, ενέσκηψαν οι φονικοί διωγμοί των Ρωμαίων αυτοκρατόρων με αποτέλεσμα η μουσική να παραμείνει στάσιμη και σχεδόν αμάρτυρη, αφού οι Χριστιανοί αντιμετώπιζαν την καθημερινή πρόκληση του θανάτου και δεν είχαν την άνεση να ασχοληθούν με τα δευτερεύοντα ζητήματα ανάμεσα στα οποία και η λατρευτική μουσική. Η ιστορία της εκκλησίας τότε γραφόταν όχι με μελάνι αλλά με αίμα και η αναγωγή στα χρόνια εκείνα γίνεται με το ανάλογο δέος.

Οι διωγμοί κατά της εκκλησίας κόπασαν τον Δ’αι. με την παρέμβαση του οξυδερκούς αυτοκράτορος Κωνσταντίνου. Το χριστιανικό κήρυγμα τώρα ανεμπόδιστα ακουγόταν σε πολλές γλώσσες και γινόταν ευπρόσδεκτο σε πολλά έθνη. Παλαιστίνη, Συρία, Κύπρος, Αραβία, Ασία, Ελλάδα, Ρώμη έγιναν λήπτες του ευαγγελίου της ειρήνης. Όλα αυτά τα έθνη τελούσαν τη θεία λειτουργία στα χρόνια του Θεοδοσίου, του Ιουστινιανού, του Βασιλείου του Μακεδόνος στα πρώιμα και μέσα βυζαντινά χρόνια. Ο Ρωμανός ελληνόγλωσσος Εβραίος, ο Εφραίμ ο Σύρος, ο Δαμασκηνός ελληνόγλωσσος Άραβας, ο Κουκουζέλης Ιλλυριός είναι τα μεγάλα ονόματα της μουσικής και της υμνολογίας στα χρόνια εκείνα. Εθνότητες διαφορετικές, αλλά γλώσσα και πίστη κοινή. Μουσικά συγγράμματα όμως δεν μας παρέδωσαν (μαρτυρούνται μόνο λίγα μουσικά κείμενα του Κουκουζέλη) και για τον λόγο αυτό οι γνώσεις μας στους εφτά πρώτους αιώνες μετά την κατάπαυση των διωγμών είναι πενιχρές και εν πολλοίς κατά συμπερασμό.

Η Ελλάδα καλλιεργούσε ήδη τη μουσική κατά τον Ζ’π.Χ. αι. (Τέρπανδρος). Χρησιμοποιούσε τη μουσική όχι μόνο προφορικά αλλά και γραπτά. Υπαινιγμός της γραπτής μουσικής γίνεται σε συγγράμματα από τον Ζ’-Δ’αι. π.Χ., αλλά μουσικά κείμενα και μουσικές θεωρίες στο διάστημα αυτό δεν διασώθηκαν. 0 μαθητής του Αριστοτέλους Αριστόξενος, ο και πατέρας της ελληνικής, μας διασώζει για πρώτη φορά ελάχιστο δειγματολόγιο μουσικής γραφής, με τη διευκρίνιση ότι η γραφή δεν είναι μουσική αλλά θεραπαινίδα της μουσικής. Οι μαθητές της αριστοξένιας μουσικής νοοτροπίας μέχρι τον Ε’αι. μ.Χ. μάς διασώζουν ιστορία και θεωρία της ελληνικής μουσικής, μουσική γραφή και μελοποιημένα κείμενα (Αριστείδης Κοιντιλιανός, Κλεωνίδης, Αλύπιος, Πλούταρχος Αθηναίος και δεκαπενταριά άλλοι).

Αυτή η μουσική κατά τεκμήριο εισήχθη στα παραπάνω έθνη μαζί με την ελληνική γλώσσα στα χριστιανικά χρόνια. Και αυτή χρησιμοποιήθηκε στη χριστιανική λατρεία.

Η μουσική παράδοση των άλλων χριστιανικών εθνών (Παλαιστίνης, Συρίας, Αραβίας, Περσίας, Ιταλίας) δεν είναι τόσο προσβάσιμη σήμερα στην έρευνα για λόγους ευνόητους, αν και θα ήταν εξαιρετικά πολύτιμη, αφού οι πρωτογενείς ύλες αποτέλεσαν το μουσικό αμάλγαμα και στα έθνη αυτά είναι βασικά δύο, η μουσική των Ελλήνων και η χριστιανική διδασκαλία, όπως και σ’εμάς. Στον ελληνικό χώρο (Βυζάντιο) από τον ΙΑ’αι. όταν εγκαθίστανται οι Μογγόλοι Τούρκοι στη μικρασιατική χερσόνησο μέχρι τον Ιθ’αι. οι πληροφορίες για τη μουσική είναι λίγες λόγω της μακράς τουρκοκρατίας. Υπάρχουν βέβαια μουσικά χειρόγραφα στα μοναστήρια από τον ΙΑ’αι., τα οποία πληθαίνουν στους μετέπειτα αιώνες με μέγιστη παραγωγή τους τελευταίος τρεις αιώνες ΙΖ’-Ιθ’αι. κυρίως στο Άθω. Είναι αξιέπαινη η πρωτοβουλία του Γρ. Στάθη να καταλογογράψει τα σωζόμενα μουσικά χειρόγραφα όλων των μονών του Αγίου Όρους, στα οποία βρίσκει ο ενδιαφερόμενος τα πρώτα απαραίτητα χαρακτηριστικά (ιερά μονή, χρονολογία, περιεχόμενο, γραφή, ύλη, κ.λπ.) των μουσικών χειρογράφων.

Η λήψη όλων των ζητούμενων στοιχείων βεβαίως από τα μουσικά χειρόγραφα, που θα δώσουν ολοκληρωμένη εικόνα της φυσιογνωμίας της χριστιανικής μουσικής, σκοντάφτει σε εγγενείς δυσκολίες (ανάγνωση των κατά καιρούς εν χρήσει μουσικών γραφών), οι οποίες σήμερα δεν έχουν ξεκλειδωθεί σε ευρεία κλίμακα, αφού, παρ’όλους τους εναβρυνομένους κατά καιρούς ως κλειδευρέτας, η κλείδα ακόμη αναζητείται. Κι όταν η μεν ανάγνωση είναι απροσπέλαστη, η δε φωνητική μελωδία των ιεροφαντών έχει εκλυθεί και έχει περάσει στην απώλεια και δεν πρόκειται μάλλον να ξαναδεσμευθεί, η δε γραφή έχει γίνει μη αναγνώσιμο μουσειακό στοιχείο, το υπόλοιπο είναι ανεπαρκές για να μας δώσει απάντηση στα ερωτήματα μας. Η νέα αναλυτική γραφή των Τριών Διδασκάλων θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν μια νέα γέννηση της μουσικής, παρ’όλο που η μετάφραση δεν αντικαθιστά το πρωτότυπο κείμενο. Έτσι και αλλιώς η βαθιά κρίση τηςχριστιανικήςπίστεως στη δύση (Γαλλία) που έφθασε τα χρόνια εκείνα και στην ανατολή σ«ν πεγαρό κύμα είχε πλήξει πρωτίστως και το ενδιαφέρον και τον ζήλο των ψαλτών και οι μέχρι τότε γραφές ή μελωδείες ή θέσεις της μουσικής είχαν περάσει ήδη στο ξεψύχισμα. Το κίνημα των Τριών ήταν απεγνωσμένο και αναπόδραστο. Εν πολλοίς ευεργετικό.

Αξίζει να λεχθεί εδώ ότι στο ίδιο χρονικό διάστημα και στον ίδιο χώρο, τον ελληνικό ή ελληνόγλωσσο, δεν υπάρχουν θεωρίες της λατρευτικής μουσικής. Πέρα από τις ελάχιστες πληροφορίες που παρέχουν κάποιες προΟεωρείες ολιγίστων εγκρατών ψαλτών και που διασώζονται στα μουσικά βιβλία τους σαν είδος εισαγωγής ή προλόγου, συστηματική και πλήρης έκθεση της γραμματικής της μουσικής δεν υπάρχει. Αποτελούν έκρηξη ανάγκης η Κρηπίς του Φωκαέως και το Θεωρητικόν του Χρύσανθου, τα οποία όμως ως πρώτα συγγράμματα του είδους έχουν πολλές ελλείψεις και σκοτεινά και αδιευκρίνιστα κεφάλαια, τα οποία δυσχεραίνουν και πάλι την κατάσταση. Οι μετά Χρύσανθον γραφείσες θεωρίες αναφέρονται στη νέα γραφή και έχουν δεχθεί περισσότερες ή λιγότερες επιρροές από τη λατινική μουσική (πεντάγραμμο) που είχε κατακλύσει σαν άλλος Νιαγάρας την Ανατολία. Έτσι οι κλίμακες της λατρευτικής μουσικής που εμφανίζονται στα συγγράμματα αυτά, τα μετά Χρύσανθον, παρουσιάζουν ποικιλότητα από καιρού εις καιρόν και η ιστορία πολλών μουσικών όρων είναι αγνώστου προελεύσεως και η θολούρα τη γνώση της μουσικής εξακολουθεί να είναι εμπόδιο της θείας μουσικής του περικαλούς προσώπου.

Έτσι έχει η μουσική μας ως προς το σκέλος της εκκλησιαστικής παραδόσεως σε αδρές γραμμές. Υπάρχει βεβαίως και το άλλο σκέλος της αυτής μουσικής, όπως μας παραδίδεται από τα σωζόμενα μουσικά βιβλία των Ελλήνων. Λίγα τινά γιά τήν όψη της μουσικής δε, θα ήταν χρήσιμα. Από τον Αριστόξενο τον Ταραντίνο (Δ’αι. π.Χ.) μέχρι τον Πλούταρχο τον Αθηναίο (Ε’αι. μ.Χ.) σώζονται περίπου δύο δεκάδες μουσικά συγγράμματα, είτε σε χειρόγραφη είτε σε έντυπη μορφή που έγιναν τους τελευταίους 3-4 αιώνες από Ευρωπαίους επιστήμονες της μουσικής. Ο υπογραφόμενος έχει εκδώσει εκείνα των Κλεωνίδου, Αλυπίου και Πλουτάρχου του Αθηναίου. Μέσα από αυτά αντλούνται αρκετές και σίγουρες γνώσεις για την αρμονική της μουσικής των Ελλήνων, τη μητρική της εκκλησιαστικής, όπως προελέχθη. Οι πραγματείες αυτές πέρα από τις προσωπικές αντιλήψεις και τάσεις των συγγραφέων, όλες σχεδόν δομούνται πάνω στις βασικές μουσικές έννοιες (φθόγγος, διάστημα, γένος, σύστημα, τόνος, μεταβολή και μελοποιία) που βρίσκονται έγγιστα προς τις αντίστοιχες έννοιες της εκκλησιαστικής μουσικής και ρίχνουν ικανό φως μέσα στον γκρίζο ορίζοντα.

Οι γνώσεις που προκύπτουν από τη μελέτη των συγγραφών αυτών είναι αρκούντως συγκεκριμένες, χωρίς να λείπει όμως και εδώ η ποικιλότητα της ερμηνείας των "διδασκομένων, η οποία εν πολλοίς επιδρά στο να συναντώνται δυσκολίες στον κατά βήμα συσχετισμό τους με την εκκλησιαστική, δυσκολίες που γίνονται πολυπλοκότερες όταν ληφθούν υπ’όψη και τα σκοτεινά της πλευράς αυτής, όπως τα προεκθέσαμε. Και για μεν τις δυσκολίες της λήψεως της ελληνικής μουσικής, ελπίζεται ότι πολύ σύντομα θα βρεθεί κοινός τόπος των ερμηνευτών, θα αρθούν από τη μέση οι δυσκολίες, θα ανοιχθεί ο δρόμος και θα γίνουν εγγύτατοι συσχετισμοί με την εκκλησιαστική. Αλλ’ως προς τη λήψη της εκκλησιαστικής μουσικής μέσα από την μαιάνδρια παράδοση της ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς και απαιτείται εγγύηση χρόνου και κόπου.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

Προς την Πανελλήνια Ένωση Υπερασπιστών Εθνικής Μουσικής

ΟΙ ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ Αιτωλίας 2 16341 Ηλιούπολη Αθήνα, Ελλάδα

24 Φεβρουαρίου 2007-04-26

Αξιότιμα μέλη της Ένωσης,

Το 1997 λόγω επαγγέλματος αποφάσισα να μεταναστεύσω στις ΗΠΑ και συγκεκριμένα στην πόλη του Πιτσβούργου της πολιτείας Πενσυλβανίας. Εκεί βρέθηκα προ πολλών μουσικών εκπλήξεων και προκλήσεων. Συν θεώ, η αγάπη πολλών Ελληνοαμερικανών της περιοχής μαζί με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Γέροντα Μητροπολίτου Πιτσβούργου κ.κ. Μάξιμου για την παράδοση, προώθησε τη δημιουργία Σπουδαστηρίου βυζαντινής μουσικής, του βυζαντινού χορού και την δημιουργία εστίας βυζαντινής μουσικής στο Πανεπιστήμιο του Πιτσβούργου.

Τα τελευταία χρόνια, νέα παιδιά τέταρτης γενιάς Ελλήνων μεταναστών και Αμερικανών μη Ελλήνων έχουν ενσωματωθεί στον χορό.

Τη στιγμή που προσπαθούμε να επαναφέρουμε τη βυζαντινή μουσική για να απαλλάξουμε τους πιστούςαπό την προτεσταντίζουσα τετραφωνία στις ορθόδοξες εκκλησίες των ΗΠΑ, αντιληφθήκαμε την γένεση μίας νέας καταστροφικής απειλής, προερχόμενης από την μητέρα πατρίδα: το κίνημα Καρά.

Δεν θα ασχοληθώ με μουσικολογικά ή ιστορικά θέματα που περιπλέκονται στο όλο θέμα. Ήδη έχουν παρουσιαστεί πολλά και τεκμηριωμένα από σώφρονες ανθρώπους που υπηρετούν το αναλόγιο σε περιοδικά, βιβλία, εγχειρίδια, τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές συνεντεύξεις κ.τ.λ. Θα ήθελα όμως, από τη θέση του επιστήμονα/ ερευνητή της ιατρικής επιστήμης να σχολιάσω ποιες είναι οι μέθοδοι έρευνας στον τομέα μας και τι μπορούν να διδάξουν στους ερευνητές των μη θετικών επιστημών, όπως λ.χ. της μουσικολογίας και γενικά όλου του φάσματος των ερευνών στον τομέα των καλών τεχνών. Βάσει αυτών των σκέψεων, ίσως να επωφεληθούν όλοι οι ακαδημαϊκοί και μη, μουσικολόγοι και ιδιαιτέρως αυτοί που ασχολούνται με το κίνημα Καρά.

Για να αρχίσει κάποια έρευνα χρειάζεται η φαντασία και η προϋπόθεση. Φαντασία διότι η ανθρωπότητα μόνο έτσι έκανε τα μεγάλα άλματα. Ας θυμηθούμε τους αρχαίους Έλληνες στον τομέα των μαθηματικών, τους Νεύτωνα, Μπορ και Άινσταϊν στον τομέα της φυσικής, τον Παστέρ, τον Χάλντεϊν και τον Έρλιχ στην ιατρική. Μεγάλες φυσιογνωμίες διότι τόλμησαν να φανταστούν τα μεγάλα και τα καινούργια. Όμως η φαντασία βασίστηκε σε δεδομένα, στοιχεία ΥΠΑΡΚΤΑ και ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΑ από τους προγενέστερους των και την συστηματική και ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ και ΔΟΚΙΜΗ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ.

Εφ’όσον η φαντασία συνάπτει προεργασίες και στοιχεία, τότε προχωρεί ο ερευνητής στην τεκμηρίωση μιας συγκεκριμένης ΥΠΟΘΕΣΗΣ η οποία θα δοκιμαστεί από ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων ή θα υποστηρίξουν σταδιακά την ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ θετικότητας της υπόθεσης ή θα την ελαττώσουν και ίσως να την αρνηθούν.

Μέχρι το πρώτο ήμισυ του προηγούμενου αιώνα¹, έτσι λίγο πολύ γινόταν η έρευνα. Δυστυχώς σημερα, διαπιστώνεται μια τάση να προωθούνται υποθέσεις με πλαστά τα στοιχεία (ιτ,χ. η ψυχρή σύντηξη, η κλωνοποίηση ανθρώπινων βλαστοκυττάρων κ.α.) με τον μοναδικό στόχο την μονιμοποίηση των "ερευνητών" στις ακαδημαϊκές θέσεις και το χρήμα. Το αποτέλεσμα; Η αμφισβήτηση των νέων θεραπειών, μηχανισμών και η γένεση "σχετικότητας" στην επιστήμη που κάποτε, όταν γινόταν από ανιδιοτελείς λάτρες της επιστήμης και της ανακάλυψης των μεγαλείων της φύσης, ήταν απόλυτη και καταλυτική.

Η πλαστοποίηση των στοιχείων όμως συναντάται πιο συχνά στην εποχή μας στον τομέα των πολιτικών και ανθρώπινων επιστημών και δη στον τομέα των καλών τεχνών, όπου η έρευνα συνήθως δεν βασίζεται σε πειράματα αλλά σε θεωρίες και τα "γούστα" των ειδημόνων.

Βάσειαυτώντωνσκέψεων,πώςμπορείοσημερινόςμουσικολόγος να κάνει μια αντικειμενική, επιστημονική και τεκμηριωμένη έρευνα που ακόμα και ο δύσπιστος βιοχημικός του 19°" αι., ο Χάλντειν θα την δεχόταν; Και ας πιάσουμε το θέμα του κινήματος Καρά ως παράδειγμα. Εάν καταλαβαίνω καλά το θέμα, το κίνημα Καρά προτείνει τα εξής ως υποθέσεις προς αντικειμενική έρευνα:

1. Πως η εξήγηση των Τριών Διδασκάλων του 1832 ήταν ελλιπής και λανθασμένη.

2. Πως τα "μεταβυζαντινά" μέλη δεν ανταποκρίνονται στα μέλη της εποχής πριν το 1600.

3. Πως τα τονικά διαστήματα δεν ανταποκρίνονται στους ήχους και τους τρόπους της προ του 1600 εποχής.

Και η λύση, για το κίνημα Καρά, για τα περισσότερα αυτά θέματα βρίσκεται στο δίτομο έργο του Σίμωνα Καρά και στις νέες θεωρίες που προβάλλονται από πανεπιστημιακούς μουσικολόγους.

Κατ’αρχάς, ας κάνουμε, σαν σοβαροί και λογικοί επιστήμονες μια άλλη εξ ίσου υπόθεση:

Κατά πόσο ανταποκρίνεται η μέθοδος Καρά στην γραπτή και φωνητικά διαδομένη ιστορική συνέχεια της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής και ψαλτικής τέχνης;

Εφ’όσον υπάρχει και η άλλη άποψη από τους ιεροψάλτες του εκκλησιαστικού αναλογίου, που αμφισβητεί την όλη μέθοδο και την ιστορικομουσικολογική βάση του συστήματος Καρά, πρέπει να βρεθούν ΑΛΛΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ και ΗΧΗΤΙΚΕΣ πηγές που να υποστηρίζουν τις υποθέσεις 1-2 άνωθι των κινηματιών του Καρά.

Η αμφισβήτηση έγινε από αυτό το κίνημα και όχι από τους επ’αναλογίου ιεροψάλτες. Άρα, υποχρεούται το κίνημα να αποδείξει, με ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ και αντικειμενική έρευνα, γραπτή και ηχητική, την αυθεντία των δοξασιών τους.

Άρα, το κίνημα Καρά θα πρέπει να κάνει τα εξής πράγματα για να στηριχθούν οι υποθέσεις τους και να ενδυναμωθεί η θεωρία του Σ. Καρά.

Α. να βρει μια ΚΛΕΙΔΑ της μεταβυζαντινής ή της εποχής αναμεταξύ του 1600-1800, η οποία λεπτομερώς να καταγράφει, εξηγεί και αναλύει τα παλαιά σημαδόφωνα.

Β. να βρει ηχητικά δείγματα τα οποία αποδεικνύουν πως οι εκτελέσεις του Ιάκωβου Ναυπλιώτη δεν ανταποκρίνονται στην προ του 1700 εποχή.

Γ. να εξηγήσει με στοιχεία, γραπτά και παλαιογραφικά, την εξέλιξη και διαμόρφωση της φωνητικής εκτέλεσης και ποιες επιρροές ίσως "άλλαξαν" τον τρόπο και το ύφος του ψάλλει από το 1600-1900.

Χωρίς αυτές τις βασικές και ΣΟΒΑΡΕΣ μελέτες, αποκλείεται κάποιος καχύποπτος επιστήμονας των θετικών και φυσικών επιστημών να λάβει την θεωρία Καρά ως κάτι περισσότερο από μια άλλη προσωπική δοξασία με αμφίβολα στοιχεία, πλασμένα να σώσουν μια σειρά περίεργων υποθέσεων άνευ της σοβαρής πειραματικής και αντικειμενικής έρευνας.

Όπως έλεγε ο μέγας Χέλντεϊν στους φοιτητές του: "Μη με ενοχλείτε με θεωρίες εάν δεν μου παρουσιάσετε τα αποτελέσματα των μετρήσεων, γραπτά και τεκμηριωμένα".

Ίσως η οικογένεια των μουσικολόγων σήμερα χρειάζεται κάποιον Χέλντεϊν να επαναφέρει την σοβαρότητα και την πραγματική επιστήμη στον κλάδο τους.

Με εκτίμηση

Νικόλαος Γιαννουκάκης

Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Πιτσβούργου Κέντρο Βιοϊατρικής και Γενετικής θεραπείας Πρωτοψάλτης, Ιερά Μητρόπολης Πιτσβούργου Συντονιστής του Σπουδαστηρίου Β. Μουσικής Χοράρχης Β. Χορού της Ι.Μ. Πιτσβούργου

ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΨΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΥ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ

(Αναδημοσίευση από τα ΨΑΛΤΙΚΑ ΝΕΑ)

Του ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΕΡΣΟΤΕΛΟΥ Πρωτοψάλτου, Γενικού Γραμματέα της ΟΜ.Σ.Ι.Ε.

Πολύς ο θόρυβος και κωδωνοκρουσίες για τα διεθνή συνέδρια που διοργανώνει το Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας και πολλά τα χρήματα που διατίθενται κάθε φορά για την πραγματοποίηση τους. Το ερώτημα όμως είναι αν τα αποτελέσματα αυτών των συνεδρίων είναι ανάλογα προς την λαμπρότητα τους και ανάλογα προς τους στόχους τους, του Ι.Β.Μ. και αν σε τελική μορφή, βοηθούν στο να γίνει η μουσική μας απλούστερη ή το αντίθετο δυσκολότερη και δαιδαλώδης. Αν οι διοργανωτές και οι σύνεδροι τους, επιλύουν ασάφειες της και παίρνουν θέση σαφή, τεκμηριωμένη και ανάλογη των μεγάλων τίτλων τους, σε μουσικολογικά ερωτήματα της εποχής

Αν λοιπόν ο ρόλος του εκάστοτε συνεδρίου είναι κατά το πλείστον να παρουσιάζει διδακτορικές εργασίες Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, τότε το συνέδριο είναι επιτυχές. Αν όμως ο σκοπός ιδρύσεως του ορίζει άλλα, τότε θα έπρεπε να ασχοληθεί με τα καυτά προβλήματα της μουσικής μας, προβλήματα που ταλανίζουν εδώ και πολύ καιρό την Τάξη μας και που έχουν γίνει αιτία, συνάδελφοι σημερινοί ογκόλιθοι της βυζαντινής τέχνης να χλευάζονται και να σύρονται στα δικαστήρια. Το χειρότερο όμως είναι ότι τα μουσικολογικά αυτά προβλήματα έχουν διαχωρίσει τους ιεροψάλτες σε φατρίες όπως Καραικοί, Πατριαρχικοί, Νόμιμοι και Παράνομοι. Βλέπεις συναδέλφους που πριν λίγο καιρό ήσαν αγαπημένοι να αποφεύγει ο ένας τον άλλο λες και έχουν προσωπικές έχθρες, για όλα αυτά λοιπόν ο ιεροψαλτικός κόσμος έχει δίκιο να διερωτάται ποιος τελικά είναι ο ρόλος του Ι.Β.Μ.

Όποιος όμως και αν είναι ο σκοπός ιδρύσεως του, τι το σοφότερο, το τελευταίο συνέδριο να αφιερωνόταν στην επίλυση έστω ολίγων από τις δεκάδες των υπαρκτών μουσικολογικών ιεροψαλτικών προβλημάτων. Οι διδακτορικές διατριβές, μάλλον ακαταλαβίστικες για τους περισσότερους, μπορούν να παρουσιάζονται στους φυσικούς τους χώρους, που είναι τα Πανεπιστήμια και με τις δαπάνες των Πανεπιστημίων. Προςτο παρόν οι επιστήμονες του Ι.Β.Μ. προτίμησαν να σχοληθούν και στο τελευταίο συνέδριο με διδακτορικές διατριβές (που τα αποτελέσματα τους θα δείξουν μακροπρόθεσμα βέβαια, πόσο ουσιαστικά θα ωφελήσουν τη μουσική μας), και όχι με τα ανοικτά και φλέγοντα προβλήματα της μουσικής μας. Μήπως δείλιασαν;

Επειδή η ιεροψαλτική τάξη πρέπει να δώσει άμεσα λύση στα σοβαρά αυτά μουσικολογικά προβλήματα που τη διχάζουν και τη δυσφημούν, παρακαλούμε την Ιερά Σύνοδο να διαθέσει και στην Ομοσπονδία μας τα απαραίτητα χρήματα για να διοργανώσει ένα λιτό αλλά ουσιαστικό Πανελλήνιο Μουσικολογικό Συνέδριο όσο έχουμε ακόμα κοντά μας τους υπέργηρους σοφούς μουσικοδιδάσκαλους μας, το οποίο θα ασχοληθεί αποκλειστικά με την επίλυση των προβλημάτων αυτών. Τα αποτελέσματα του Συνεδρίου αυτού, μπορούν να ξαναφέρουν την ομόνοια μεταξύ των συναδέλφων και θα βοηθήσουν στη σωστή απόδοση των ι%Υ(^ν κ«ι #Την κοινή από όλους διδασκαλία της λατρευτικής ζωής της. Εκκλησίας μας.

Στο συνέδριο αυτό δεν θα παραλείψουμε να προσκαλέσουμε και όλους τους καθηγητές του Ι.Β.Μ. γατί εμείς αναγνωρίζουμε την αξία τους και τις πολύτιμες γνώσεις τους, πράγμα που εκείνοι δεν αναγνωρίζουν σε εμάς, αφού στο Συνέδριο του περασμένου Οκτωβρίου θεώρησαν ότι η παρουσία της Ομοσπονδίας Ιεροψαλτών Συλλόγων Ελλάδος με τα δέκα χιλιάδες μέλη ήταν περιττή ... Ίσως να μας ξέχασαν γιατί δεν είναι οι ίδιοι ψάλτες ή γιατί δεν διακατέχονται από ιεροψαλτική συνείδηση. Εν τούτοις έχουν συμπεριληφθεί στον νεοψηφισθέντα κανονισμό Ιεροψαλτών Ελλάδος, για την υλοποίηση του οποίου, τόσο σκληρά δούλεψε η ΟΜ.Σ.Ι.Ε. χωρίς καμία απολύτως βοήθεια ή συμπαράσταση εκ μέρους τους. Ας ελπίσουμε ότι και στο μέλλον θα μας αποδείξουν ότι δίκαια η σεπτή Ιεραρχία τους κατάταξε μόνους τους, στην πρώτη κατηγορία ιεροψαλτών, παρουσιάζοντας μας εκτός από επιστημονικό και έργο ιεροψαλτικό, ανάλογο με εκείνο των μεγάλων μας μουσικοδιδάσκαλων που η Ιεραρχία τους κατάταξε σε ψάλτες Β’κατηγορίας. Οψόμεθα ...

ΜΟΥΣΙΚΑΘΕΜΑΤΑ.

(Συνέχεια από το Τεύχος 8°)

Του Γιάννη Αλεξάνδρου, Μουσικοδιδάσκαλου - Πρωτοψάλτου

Εμφάνιση της Μουσικής:

Το να καθορισθεί η ηλικία της μουσικής θα ήταν τόσο ακατόρθωτο, όσο αδύνατο είναι να ζητηθεί η ακριβής εποχή, κατά την οποία εμφανίστηκε ο έναρθρος λόγος στη γη. Πάντως, είναι ασφαλές, ότι ο άνθρωπος από τη στιγμή που αντιλήφθηκε την δυνατότητα του να εκπέμπει ήχους διά του λάρυγγος, επιζήτησε και τη λογική τους συναρμογή. Αρχικά της προσέδωσε μυστηριώδη στ\μασία, γι’αυτό και στους αρχαίους λαούς αλλά και σήμερα ακόμα, μεταξύ των πρωτόγονων φυλών, η μουσική αποτελεί μαγγανεία. Πολύ πριν οργανωθούν οι θρησκείες, οι προγονοί μας προσπαθούσαν με μαγικά τραγούδια να δώσουν ζωή στους νεκρούς τους, να απομακρύνουν τις ασθένειες, να προκαλέσουν βροχή ή να αποφύγουν την καταιγίδα. Η παράδοση του Ορφέα, που συναντάται επίσης στους Ινδούς με το όνομα Κρίσνα-Γκοβίντα και στους Κινέζους ως αυτοκράτορας Φου-Χι είναι αρκετά δηλωτική της μυστηριώδους δύναμης, που ανέκαθεν απέδωσαν οι άνθρωποι στη μουσική. Τι είδους ήταν τα άσματα αυτά, δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε, αφού κανένα γραπτό μνημείο με μουσικά σημεία εκείνης της εποχής δεν έχει φθάσει ως εμάς. Ένα πράγμα μόνο είναι βέβαιο· σε όλους, σχεδόν, τους αρχαίους λαούς, Κινέζους, Ινδούς, Έλληνες, προγενέστερους του ραψωδού Ολύμπου, Χετταίους, Γαλάτες κ.λπ. ως βάση της μουσικής χρησιμοποιήθηκε η πεντάτομη ανημιτόνια κλίματα: ντο-ρε-μι-σολ-λα.

Αλλά, αν ελάχιστα γνωρίζουμε για την αρχαία μουσική, το πλήθος των αναπαραστάσεων αοιδών και μουσικών οργάνων, που έχουν διασωθεί, μάς δίνει μια ιδέα τού πόσο αυτή η τέχνη καλλιεργήθηκε και ποια θέση κατείχε στη δημόσια και ιδιωτική ζωή των πρωτόγονων λαών.

Τα αρχαιότερα δείγματα μουσικού πολιτισμού θα τα αναζητήσουμε τους Αυγυπτίους της προϊστορικής εποχής, (5.000-4.000 π.Χ.) οι οποίοι, χάρη στη συνήθεια τους να τοποθετούν μέσα στους τάφους αντικείμενα οικιακής χρήσεως, μας κληροδότησαν πάρα πολλά αγγεία με αναπαραστάσεις κρουστών οργάνων. Τα όργανα αυτά ήταν τα πρώτα που εμφανίστηκαν στη γη, επειδή χρησίμευαν στο κράτημα του ρυθμού, του βασικού αυτού στοιχείου της μουσικής, απαραίτητου στον άνθρωπο, που αισθάνθηκε γρήγορα την ανάγκη της όρχησης κι από την οποία γεννήθηκε αργότερα ο χορός. Τα κρουστά όργανα των Αιγυπτίων (κρόταλα, κύμβαλα, σείστρα, τύμπανα κ.ά.) κοινά σχεδόν σε όλους τους αρχαίους λαούς, αποτελούν και σήμερα τα πρότυπα πάνω στα οποία στηρίζεται η κατηγορία αυτή.

Η δεύτερη κατηγορία οργάνων είναι αυτή των αυλών, απλοί, διπλοί ή σε σχήμα τριγώνου, ήταν πολλές φορές από μέταλλο. Μερικοί από αυτούς βρέθηκαν σε Αιγυπτιακούς τάφους και όταν μελετήθηκαν, μας έδωσαν μια ιδέα των κλιμάκων της εποχής εκείνης.

Τα έγχορδα όργανα έρχονται αργότερα και σε άπειρες παραλλαγές της άρπας, της κιθάρας κ.λπ.

Τον ίδιο πλούτο οργάνων και τα αυτά δείγματα αγάπης προς τη μουσική θα βρούμε και σε άλλους λαούς της Ανατολής. Χετταίοι, Ασσύριοι, Σύροι, Φοίνικες καλλιέργησαν με πάθος την τέχνη των ήχων, με τους Εβραίους όμως να υπερέχουν. Τα ιερά βιβλία των Εβραίων και ορισμένοι ψαλμοί δίνουν την ιδέα του πόση στ\μασία έδιναν στη μουσική και τη θέση που κατείχε αυτή στις θρησκευτικές τους τελετές και θυσίες. Για πρώτη φορά, ιδίως από τον Δαβίδ και μετά, βρισκόμαστε μπροστά σε οργάνωνες μουσικές σχολές και εκτελέσεις ύμνων, στις οποίες παίρνουν μέρος εκατοντάδες υμνωδοί και οργανοπαίχτες.

Στην Κίνα η μουσική καλλιεργείται από τους αυτοκράτορες, τους ποιητές, τους φιλοσόφους και τους ιερείς· παραμένει, ωστόσο, σχολαστική τέχνη που στερείται κάθε φαντασίας και έκφρασης. Οι νόμοι της ακουστικής, που θεσπίστηκαν από τους Κινέζους, βασιζόμενοι στον κύκλο των πέμπτων (ντο-σολ, ρε-λα, μι-σΓκΛπ.), σχετική προς τις θεωρίες του Πυθαγόρα είναι, ίσως, οι αρχαιότεροι μουσικοί ορισμοί (κανόνες). Η πρωτογενής κλίμα που χρησιμοποιούν είναι η πεντάτονη ανημιτόνια, που συμπληρώθηκε αργότερα και έγινε επτάτονη και τελικά χρωματική, από δώδεκα βαθμίδες (φθόγγους).

Περισσότερο μουσικοί οι Ινδοί από τους Κινέζους, δημιουργούν μουσική διάλεκτο που προσεγγίζει τη δική μας από την οποία δεν είναι ξένη ούτε η έκφραση ούτε το πάθος. Η φαντασία τους, επινοεί πρότυπες μελωδίες (ραγκά), οι οποίες, με τη νωχελική τους γραμμή, αποπνέουν ξεχωριστό ανατολικό άρωμα. Η διαίρεση της οδγόης σε εικοσιδύο σρούτι (μόρια) απομακρύνει εν τούτοις κατά τι τη μουσική θεωρία των Ινδών από αυτή των Ευρωπαίων. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για τους Άραβες, οι οποίοι υποδιαιρούν την ογδόη τους σε δεκαεφτά βαθμίδες.

(Συνεχίζεται)

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ ΡΥΘΜΟ

Του Βασίλη Κατσιφή

Αν παρακολουθήσουμε σήμερα την πορεία και εξέλιξη της εκκλησιαστικής μας μουσικής (και του δημοτικού τραγουδιού) και κάνουμε αμερόληπτη κρίση, είμαι βέβαιος ότι θα καταλήξουμε στο θλιβερό αποτέλεσμα-συμπέρασμα, ότι αυτή (στην γενική της μορφή) έχει υποστεί μιαν αφύσικη μείωση και αλλαγή τόσο στην ουσία, στις ιδιαιτερότητες αλλά και στην εν γένει φυσιογνωμία της.

Όμως, επειδή στη σημερινή αναφορά μας κάνουμε λόγο για ειδικό θέμα, θα περιοριστούμε στην μελέτη-αναφορά σε ακριβώς τούτο το θέμα. θα αναφερθούμε σε έναν ρυθμό που υπήρχε, που παλαιότερα ακούγονταν και που σήμερα τείνει σιγά σιγά να χαθεί. Θα αναφερθούμε στον υποσκάζοντα ρυθμό ή κουτσόν.

Προτού όμως εισέλθουμε στην ανάταξη του θέματος μας, πρέπει να επαναλάβουμε σαν γενική παρατήρηση, ότι η μουσική των Ελλήνων (ως γενική έννοια) έχει σήμερα σοβαρό έλλειμμα, τόσο στο χρώμα όσο και στο άκουσμα, τα οποία έχουν αλλάξει και διαφοροποιηθεί πολύ από το χθες.

Βέβαια, για το έλλειμμα αυτό, δεν έχει απόλυτη ευθύνη ο ιερός υμνωδός και ο τραγουδιστής. Μεγάλο μέρος της ευθύνης ανήκει στην παράδοξη εποχή μας, η οποία στο σύνολο της εκφράζεται (με κάθε μέσο και τρόπο) με τη συγκερασμένη κλίμακα της Ευρωπαϊκής μουσικής και η οποία ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ έχει επιφέρει αλλαγές τόσο στα διαστήματα (από φθόγγο σε φθόγγο) αλλά και στην εν γένει υπόσταση της.

Μέσα λοιπόν σε αυτήν την σύγχυση που υπάρχει, πολλά στοιχεία από εκείνα που την συνιστούσαν και διαμόρφωναν την ελληνική μουσική έχουν αλλοιωθεί ή τείνουν να ξεχασθούν παντελώς και ως εκ τούτου κρίνεται αναγκαίο να γίνει μια ανάλογη αναφορά σε αυτά, βεβαίως όχι σαν μνημόσυνο, αλλά σαν υπόμνηση του χθες προς το σήμερα.

Έχοντας τα παραπάνω υπόψιν μας, κρίνεται αναγκαία η αναφορά σε έναν ρυθμό που τείνει να ξεχασθεί, που έχει ήδη περάσει στα άγνωστα και τα αζήτητα, παρότι μέχρι πριν από 50 χρόνους ήταν ζωντανός και τον χειρίζονταν μεγάλοι δάσκαλοι τηςεκκλησιαστικής μουσικής και μεγάλα αναστήματα της ψαλτικής τέχνης.

Θα αναφερθούμε λοιπόν στο ρυθμό που έφερε την ονομασία "ΥΠΟΣΚΑΖΩΝ" αλλά και "κουτσός", δεδομένου ότι τα συνεχή παρεστιγμένα έδιναν την αίσθηση όχι ενός πλήρους ήχου, με θέση και άρση, αλλά ενός ήχου που αναπτυσσόταν κουτσαίνοντας ρυθμικά εξαιτίας των συνεχών παρεστιγμένων γοργών, διγόργων κ.λπ.

Τον εν λόγω ρυθμό, ο εξαίρετος δάσκαλος και βαθύς γνώστης της μουσικής των Ελλήνων, αείμνηστος Σπύρος Ψάχος, στο περισπούδαστο Θεωρητικό του, τον ονομάζει σύμφωνα με την αρχαία ορολογία εξάσημο διτρόχαιο και τον επισημειώνει με τα μαθηματικά στοιχεία ΟΟΙΙ δακτυλικόν.

Αυτόν τον ρυθμό, προσωπικώς δεν τον διδάχθηκα από τους αείμνηστους διδασκάλους μου. Όμως τον άκουσα αμέτρητες φορές από το 1945 (που ήλθα στην Αθήνα) δεδομένου ότι κανένας Εσπερινός Εορτάζοντος Αγίου δεν τελείωνε χωρίς το ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ του Μπερεκέτου μετά κρατημάτων!!

Εξαίρετοι γνώστες και εκτελεστές του ήσαν εδώ στην Αθήνα, οι μακαριστοί Τάκης Γεωργακόπουλος, Στελλακάτος, Μεταξάς, Μανέας, Σπύρος Παναγόπουλος, Παναγιώτης Καμπανίτης, Πέτρος Καραγιάννης, παιζα-θανάοχ\ς Τσούμαρης, Αντώνης και Γιώργος Σύρκας, Μητσάκος, Αλέκος Μουτάογλου, Πάτροκλος Πανανίδης, εις δε τον Πειραιά μεσουρανούσαν οι Ελωσίτης, Νίκος Βλαχόπουλος (γαμβρός του Ν. Καμαράδου), Ρουσινόπουλος, Αμφιλοχιάδης, Σταυρίδης, Σ. Σαβινόπουλος και ο ιερωμένος παπα-Σφήνας.

Βέβαια, πρέπει να τονίσω ότι ο κάθε δάσκαλος από τους προαναφερθέντες εκτελούσε τα κρατήματα με τον δικό του τρόπο! Έτσι, άλλοι μεν στο ριρί ή ρφέ έβαζαν απλό γοργό, άλλοι δε παρεστιγμένο. Όμως αυτό δεν δημιουργούσε καμία δυσκολία στην εκτέλεση δεδομένου ότι όλοι ακολουθούσαν πιστά τον χοράρχη.

Τον ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ τον είδα γραπτώς για πρώτη φορά στο ΜΟΥΣΙΚΟ ΕΓΚΟΛΠΙΟ (έκδοση Κων/λεως) που διατύπωνε την πρώτη ωδή των καταβασιών "Ανοίξω το στόμα μου". Αργότερα ασχολήθηκα με αυτόν, μέσω των εξαίρετων βιβλίων του Εμμ. Φαρλέκα (Τριώδιο, Μ. Εβδομάδα και Πεντηκοστάριο) που υπήρξε καθηγητής μου του Τυπικού στο Ωδείο Αθηνών, αλλά που υπήρξε σύμβουλος και βοηθός όλων των παιδιών που είχαν έλθει από την επαρχία και ζητούσαν κάποια ψαλτική θέση. Πρέπει να πω ότι ο Σμυρνιός Πρωτονοτάριος της Αρχιεπισκοπής Αθηνών είχε μέριμνα και διάθεση βοήθειας προς όλους.

0 Εμμ. Φαρλέκας λοιπόν, διατύπωσε τον ΥΠΟΣΚΑΖΟΝΤΑ σε όλες τις καταβασίες του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου (έστω και για μια ωδή) και τούτο το έκανε για να δείξει κατά την άποψη του ότι ο εν λόγω ρυθμός, ήταν σε χρήση τόσο στην κυρίως Ελλάδα όσο και στη Σμύρνη.

Βεβαίως, πρέπει να προστεθεί ότι στη γραπτή διατύπωση του εν λόγω ρυθμού αποφεύγει τις δυσκολίες που συναντάμε στα κρατήματα του Μπερεκέτου, χρησιμοποιώντας μόνο παρεστιγμένα γοργά αλλά και απλά δίγοργα. Δηλαδή, μπορούμε να πούμε ότι κράτησε τα βασικά στοιχεία του εν λόγω ρυθμού αλλά κατά τα άλλα τον αποδίδει με απλοποιημένη γραφή.

Δείγμα του υποσκάζοντος, καθώς τον διατύπωσε ο αείμνηστος Εμμαν. Φαρλέκας είναι η παρακάτω αναγραφόμενη καταβασία και κρίνεται αναγκαίο να επισημειωθεί ότι χαρακτηρίζεται με την ονομασία διπλούς χρόνος σε αναλελυμένη γραφή.