Περι Πατριαρχικης Εγκυκλιου Π. Γ. Κηλτζανιδης, εκ Προυσης

Διατριβη Π. Γ. Κηλτζανιδη, εκ Προυσης

Διατριβη Ευστατιου Παπαδοπουλου

Διατριβη ΜΙΣΑΗΛ ΜΙΣΑΗΛΙΔΟΥ, 31/08/1879

Διατριβη Δ. Πασπαλλη

Πατριαρχικη Εγκυκλιος Α, 1890

Πατριαρχικη Εγκυκλιος Β, 1890

Ειδοποιησις περι προσεχους εκδοσεως Π. Γ. Κηλτζανιδη, εκ Προυσης

 

 

Περι Πατριαρχικης Εγκυκλιου
Π. Γ. Κηλτζανιδης, εκ Προυσης

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΙΑ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ
ΟΨΕΠΟΤΕ ΚΛΗΘΗΣΟΜΕΝΟΥΣ
ΥΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΕ1ΑΝ, ΕΙ ΔΥΝΑΤΟΝ,
της Α. Θ. Π. του ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ
ΠΡΟΣ ΛΥΣΙΝ
ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΤΗΣ
ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ.

Κυριοι,

Ζητημα σπουδαιον, ζητημα μεγα, ζητημα εκκλησιαστικον αμα και εθνικον επαπχηλει απο πολλου το δημοσιον και ιδια τους επιστημονας και τους περι τα κοινα μεριμνωντας, εν τω αιωνι τουτω της προοδου και της εθνικης ημων αναγεννησεως, ητοι το της εκκλησιαστικης ημων μουσικης.

Οι μεν προσπαθουσι να αποδειξωσιν οτι η κλιμαξ διαιρειται εις 72 τμηματα και oτι δεν υπαρχει ελασσων τονος. Οι δε, καιπερ υποστηριζοντες ελασσονα τονον κ.τ.λ. διϊσχυριζονται ομως και ουτοι οτι η κλιμαξ δεον να περιεχη 72 τμηματα. Αλλοι παλιν διατεινονται οτι, επειδη εν τη ημετερα μουσικη παρεισεφρησαν κατα καιρους ξενισμοι και βαρβαρισμοι, δεον αυτη να αλλαχθη και αντικαταστη δια της τετραφωνου. Αλλοι τελος φρονουσι μεν οτι ειναι δυνατον να εκκαθαρισθη η μουσικη αυτη και απαλλαγη των τοιουτων ξενισμων. και βαρβαρισμων, αναλαμβι-νουσα το αρχαιον καλλος και την αρ-χαιαν απλοτητα, αλλα διϊσχυριζονται, μεταξυ αλλων, οτι πασαι αι περιτριτημοριων, τεταρτημοριων, μειζονος και ελασσονος τονου συζητησεις, ως και η περι υπαρξεως εναρμονιου γενους διδασκαλια εισιν αποκυηματα φαντασιας, εναντιον εις τους κανονας αυτης της φυσεως.

Και περι μεν του σφαλερου και παραλογου των οπαδων της πρωτης και δευτερας κατηγοριας ειπομεν αρκετα εν τη διατριβη ημων, τη δημοσιευθειση εν τω υπ'αριθμον 3,162 φυλλω του Νεολο-γου, καθως και εν τη ανταπαντησει τη, δια λογους, ους παρακατιοντες αναφερομεν, εν τελει της παρουσης δημοσιευομενη.

ΙΙερι δε των οπαδων της τριτης κατη-γοριας περιττον νομιζομεν να ενδιατριψωμεν, καθοτι, εν τη ολετειρα αυτων γνωμη, εν τη προς τα πατρια αποστροφη και εν τη προς τα ξενα ανοητω στοργη, ουτοι δεικνυουσιν επιμεμπτον απειριαν περι την εκτιμησιν των πατρωων και παχυλων αγνοιαν της τεχνης και ιστοριας της εκκλησιαστικης ημων μουσικης.

Ουτοι, εαν εζων τον καιρον του αοιδιμου Κοραη και των αλλων των υπερ της διαρρυθμισεως της γλωσσης αποφανθεντων και εργασθεντων, θα διετεινοντο, ειμεθα υπερβεβαιοι, οτι, επειδη η ημετερα γλωσσα παρεφθαρη και παρεμορφωθη, δεον να εγκαταλειψωμεν αυτην και να παραδεχθωμεν αλλην.

Αλλ'ο σοφος Κοραης, αποφανθεις οτι η ημετερα εκκλησιαστικη μουσικη ειναι, ως η γλωσσα, πατροπαραδοτος και επαθε τα αυτα, και υπερ τη; διαρρυθμισεως και επανορθωσεως της γλωσσης τον βιον ολον αυτου καταναλωσας, απηντησε μεν εμμεσως προς τους τοιουτους καταφρονητας των πατρωων και εραστας των οθνειων, αφηκε δε τρανον υποδειγμα τοις ημετεροις μουσικοδιδασκαλοις.

Η εκκλησιαστικη ημων μουσικη εστιν αρχαια και εθνικη ως η γλωσσα. Καιτοι δε παρεφθαρη και παρεμορφωθη εις τινα μερη, εστιν ομως παντοτε εκεινη, ην εκληροδοτησαν ημιν οι πρωτοι της Εκκλησιας πατερες χαι διδασκαλοι παραλαβοντες αυτην τε και την γλωσσαν εκ των αρχαιων ημων προγονων, ως αποδεικνυται εκ των σωζομενων εκκλησιαστικων και ιστορικων μουσικων συγγραμματων.

Εκ της ημετερας μουσικης πολλα οι Ευρωπαιοι παρελαβαν, εν οις ο ιερωτατος Αμβροσιος, ο σοφωτατος Βοετιος.

Ουτοι και αλλοι πολλοι πατερες της Δυτικης Εκκλησιας την ημετεραν μουσικην εθεραπευον και εμελετων˙ ο δε ρηθεις Βοετιος, ο πρωτος μουσικος συγγραφευς της αυτου πατριδος Ρωμης, την μουσικην ταυτην εμυηθη περι τας αρχας του ΣΤ αιωνος, μαλιστα δε τον εκκλησιαστικων χορον, τον Γρηγοριανον μελος μετεπειτα κληθεντα προς τιμην του παπα Γρηγοριου του μεγαλου, οστις εισηγαγεν αυτον εις πασας τας δυτικας εκκλησιας.

Ταυτα επι του παροντος προς τους τοιουτους λεγοντες, ελθωμεν εις τους οπαδους της τεταρτης κατηγοριας, ων πρωτευει ο κυριος Δημητριος Παοπαλλης.

Ουτος εν τη διατριβη αυτου, τη δημοσιευθειση εν τοις αριθμοις 3,209 και 3,214 του Νεολογου, λεγει πολλα, ημεις δε τα κυριωτερα συνοψιζοντες απαντωμεν δια των επομενων :

β) Ο κ. Πασπαλλης θεωρει το ζητημα υπο πρακτικην εποψιν˙εν συνολω ομως συγχεει το πρακτικον μετα του τεχνικου μερους.

Λεγει οτι ουδεν επηνεγκον αποτελεσμα και κατουδεν ωφελησαν το δημοσιον οι περι τονων, ημιτονιων, διαστηματων, γενων, ειδων κ.τ.λ. συζητησεις, και διϊσχυριζεται οτι τα ζητηματα ταυτα ελυσαν και διευκρινησαν Ευρωπαιοι μουσικοφιλοσοφοι.

Ημεις μη εχοντες γνωσιν ευρωπαικων γλωσσων, αγνοουμεν κατα ποσον βασιμος εστιν ο διϊσχυρισμος, οτι Ευρωπαιοι μουσικοφιλοσοφοι ελυσαν και διευκρινησαν τα ζητηματα ταυτα˙ νομιζομεν ομως αναμφισβητητον οτι ταυτα εισιν αι βασεις της μουσικης τεχνης, ως αι βασεις της φιλολογιας εισιν οι κανονες της Γραμματικης˙ και προς λυσιν του προκειμενου θεματος δεον πρωτον να συζητησωμεν και να προσδιορισωμεν επι τινων βασεων στηριζομεθα˙ αλλως πασα συζητησις αποβαινει αγονος.

6') Ο κ. Πασπαλλης λεγει οτι η ημετερα εκκλησιαστικη μουσικη ψαλλεται κατα την ιδιοτροπιαν, κατα την μουσικην μαθησιν και ιδιως κατα την ιδιοσυγκρασιαν και την στιγμιαιαν ευθυμον η δυσθυμον καταστασιν εκαστου ιεροψαλτου κ.τ.λ.

Ενταυθα προκειται περι του πρακτικου μερους, οπερ ειναι δευτερευον ζητημα. Αρκει η πνευματικη Αρχη να διαταξη να ψαλλωσιν ως ειναι γεγραμμενη η ασματογραφια κατα το αρχαιον μελος, και τοτε εαν ποτε ο αγιος Ιωαννης ο Δαμασκηνος κατελθη επι της γης και επισκεφθη ημας, εστω και εις καμμιαν εκκλησιαστικην παννυχιδα, δεν θα λαβη αναγκην να αποταθη μυστικω τω τροπω, ως διατεινεται ο κ. Πασπαλλης, εις τον κανδηλαπτην δια να τον ερωτηση ποιας φυλης ειναι οι ψαλται ουτοι και ποιαν μουσικην εχουσιν εν χρησει.

Περι τουτου ο κ. Πασπαλλης δυναται να μεινη ησυχος.

γ') Ο αγιος Ιωαννης ο Δαμασκηνος και οι λοιποι ασματογραφοι δεν εθηκαν τας πρωτας βασεις της εκκλησιαστικες ημων μουσικης˙ πολλοι προγενεστεροι πατερες, εν οις Διονυσιος ο Αρειοπαγιτης και Παυλος ο Αποστολος, παρελαβον αυτην εκ των αρχαιων Ελληνων.

Αλλα και ο ιερος Κοσμας, ο εξ Ιταλιας εις Συριαν απαχθεις, εδιδαξε τον μαθητην αυτου Ιωαννην τον Δαμασκηνον την ελληνικην μουσικην, καθοτι την Ιταλιαν κατωκουν τοτε Ελληνες και Μεγαλη Ελλας αυτη ωνομαζετο.

Ετερα αποδειξις ειναι οτι οι παλαιοι Ελληνες ειχον τους ουτους οκτω ηχους, ους εχομεν και ημεις, διαφεροντας μονον κατα την ονομασιαν, τουτεστι Δωριον, Λυδιον, Φρυγιον, Μιξολυδιον, Υποδωριον, Υπολυδιον, Υποφρυγιον, Υπομιξολυδιον, αντιστοιχουντας τοις ημετεροις α', β', γ', δ', πλα', πλ β', βαρει, πλ. δ'.

Τινες δε των αρχαιων της Εκκλησιας μουσικων διετηρησαν χαι τα αρχαια ονοματα των ηχων τουτων.

Ολοι δε οι πατερες της Εκκλησιας, και αυτος ο αοιδιμος Μιχαηλ ο Ψελλος, ο κατα τον ΙΑ' αιωνα περι μουσικης ελληνικης συγγραψας, μαρτυρουσιν οτι η εκκλησιαστικη ημων μουσικη δεν διαφερει της αρχαιας των Ελληνων.

δ') Απαταται ο κ. Πασπαλλης λεγων οτι η ευρωπαικη μουσικη γραφη παραγεται εκ της πρωτης ημων σημαδογραφιας.

Η ευρωπαικη μουσικη ειχε παντοτε ιδιαν γραφην, ην οι Ευρωπαιοι καλλιεργησαντες εφερον εις το σημερινον σημειον.

Απαταται προς τουτοις λεγων οτι η γραφη αυτη ειναι η εντελεστερα και μεθοδικωτερα πασων.

Η ευρωπαικη γραφη δεν ειναι δυνατον να εφαρμοσθη επι των ημετερων εκκλησιαστικων ασματων, μη παραδεχομενων ουτε οργανα, ουτε πολυφωνιαν.

ε') Απο Δαμασκηνου μεχρις Ιωαννου, πρωτοψαλτου της Μεγαλης Εκκλησιας εν ετει αψνς' επι της πατριαρχειας του φιλομουσου Κυριλλου η σημαδογραφια και τα εκκλησιαστικα μελη δεν παρηλλαξαν, καθοτι δεν ητο δυνατον να γραφωσι δια της σημαδογραφιας εκεινης εξωτερικα μελη, ουτε τα εκκλησιαστικα μελη να γραφωσι δι'αλλης σημαδογραφιας.

Απο της εποχης εκεινης δια του επεξηγηματικου τροπου, επινοηθεντος και εισαχθεντος υπο του ρηθεντος Ιωαννου προτροπη του πατριαρχου Κυριλλου προς ευκολιαν της διδαξεως και μεταδοσεως της ψαλμωδιας, παρεισεφρησαν ξενισμοι τινες ιδια εις τα παπαδικα, ητοι τα χερουβικα και κοινωνικα προηλθε δε τουτο, διοτι ο διαδοχος του μνησθεντος πρωτο-ψαλτου, Δανιηλ, τον εξηγηματικον τροπον του προκατοχου του μιμουμενος, εχων δε στενας σχεσεις μετα Ζαχαριου του χανενδε (μελωδου), εισηγαγεν εις τα εκκλησιαστικα μελη και εξωτερικα.

ς-') Αγνοουμεν που βασιζομενος δ κ. Πασπαλλης λεγει οτι οι τρεις διδασκαλοι Χρυσανθος, Γρηγοριος και Χουρμουζιος δεν ανελυσαν αρκουντως τα σημαδοφωνα μεγαλα τε και μικρα.

Ημεις βεβαιουμεν οτι οι διδασκαλοι ουτοι ανελυσαν αυτα εντελως μελοποιησαντες κατα την νεαν αναλυτικην αυτων γραφην απαντα τα εκκλησιαστικα ασματα, ως φαινεται εις τα διαφορα αυτων συγγραμματα, αφεντες ξενισμους τινας μονον εις τα παπαδικα μελη.

Αποδεικνυεται δε τουτο ουχι μονον εκ των σωζομενων χειρογραφων των αρχαιων διδασκαλων, αλλα και εκ των ευρειων γνωσεων, ας εκεκτηντο οι αοιδιμοι τρεις διδασκαλοι περι τε την εκκλησιαστικην ημων μουσικην και το αρχαιον γνησιον μελος (παντοτε αλλως τε διατηρηθεν εν τη Μεγαλη του Χριστου Εκκλησια), ως ακμασαντες πολυ πλησιον της εποχες των ρηθεντων Ιωαννου και Δανιηλ πρωτοψαλτων, οποτε εγενετο, ως ειπομεν, το πρωτον προς την αναλυσιν βημα.

Ο δε κ. Πασπαλλης, ουδεν εκ των προσοντων τον τριων διδασκαλων κτωμενος και μη ακμασας βεβαιως κατα τας; εποχας εκεινας, πως ειναι δυνατον να κρινη και κατακρινη τα εργα αυτων;

Εκ των παρ'αυτου λεγομενων δηλον γινεται οτι αγνοει την νεαν μουσικην, καθως και την αρχαιαν, συγχεων τα εκκλησιαστικα βιβλια μετα των εξωτερικων.

Τα Αναστασιματαρια, Ειρμολογια και η Πανδεκτη εισι τονισμενα εις γνησιον εκκλησιαστικων μελος.

Η Αρμονια και η Ευτερπη εισιν ολως διολου εξωτερικα.

ζ') Ο διϊσχυρισμος οτι ουδεν εκ των εν τοις βιβλιοις τουτοις ασματων δυναται να ψαλη επακριβως οπως εστι γεγραμμενον, πειθει ημας ετι πλεον οτι ο κ. Πασπαλλης αγνοει πανταπασι την ημετεραν γραφην και την ημετεραν μουσικην.

Ημεις τουναντιον δυναμεθα ν'αποδειξωμεν εν καιρω τω δεοντι, οτι η γραφη αυτη εστιν εντελεστατη και παριστανει ακριβως παν μελος, αρκει, ως ειπομεν ανωτερω, η πνευματικη Αρχη να επιβαλη εις τους ψχλτας να ψαλλωσιν ως ειναι γεγραμμενη η ασματογραφια.

η') Ο κ. Πασπαλλης διηγειται μετ'απελπισιας οτι συνεβη αυτω ποτε εισερχομενα εις την εκκλησιαν ν' ακουση δεξιονν ψαλτην ψαλλοντα καταβασιας, και ορκιζεται ενωπιον Θεου οτι εταραχθη υπερμετρα, νομισας οτι φλεγεται η εκκλησια και οι πυρο σβεσται αναγχαζονται να κραυγαζωσι τοσον αγριω ς.

Επιτραπητω να ειπωμεν τω κ. Πασπαλλη οτι ταυτα εισιν ολως πλαστα και απιθανα.

Καθοτι πως ειναι δυνατον ποτε να ενομισεν οτι φλεγεται η εκκλησια και οτι οι πυροσβεσται αναγκαζονται να κραυγαζωσιν, αφου, ως ο ιδιος ομολογει, εισηρχετο ηδη εις την εκκλησιαν και ειδε τον μεν ψαλτην εις την δεξιαν θεαιν του ψαλλοντα η κραυγαζοντα (αδιαφορον τουτο) καταβασιας, παντας δε εν τη συνηθει ταξει και ησοχια;

Το τοιουτο πιθανον να συνεβαινε τω κ. Πασπαλλη, πριν η εισελθη εις την εκκληοιαν και πριν η ιδη τον ψαλτην εις την δεξιαν θεσιν του.

Επομενως ο κ. Πασπαλλης αμαρτανει ορχιζομενος ματαιως ενωπιον θεοδ.

Ποιουμεν αυτω εν παροδω την παρατηρησιν ταυτην προς νουθεσιαν του δια το μελλον, και παρακαλουμεν, προς ψυχικην αυτου σωτηριαν, να ενθυμηται την τριτην εντολην. Ου ληψη το ονομα Κυριου του Θεου σου επι ματαιω˙ ου γαρ μη καθαριση Κυριος τον λαμβανοντα το ονομα αυτου επι ματαιω. (Εξοδ. κεφ. Κ'. εδαφιον 7.)

θ') Ο κ. Πασπαλλιις διϊσχυριζεται οτι δυο εισι τα μονα υπαρχοντα εν φυσικη καταστασει γενη, διατονικον και χρωματικον, και οτι ουδεν αλλου παρχει, διοτι κατ'αυτον παντα τα λοιπα, ητοι εναρμονιον γενος, μειζων, ελασσων και ελαχιστος τονος, τριτημοριον, τεταρτημοριον κ.τ.λ. ειναι ονειρα μη υγιους φαντασιας, αποκυηματα αμαθια ς κ.τ.λ.

Ενταυθα καταφαινεται η της ημετερας μουσικες αγνοια του ανδρος.

Ημεις επιφολαττομεθα να αποδειξω μεν ενωπιον ειδημονων μουσικων και παρρησια και αυτου του κ. Πασπχλλη, οτι εν τη ημετερα μουσικη υπαρχουσι τρια γενη το διατονικον, το χρωματικον και το εναρμονιον.

Και το μεν διατονικον συγκειται απο μειζονα, ελασσονα και ελαχιστον.

Το δε χρωματικον απο μειζονα, τεταρτημοριον, ημιολιον, ο εστι τριημιτονιον και ημιτονιον, ο εστιν ελαχιστος τονος.

Το δε εναρμονιον γενος συγκειται απο μειζονα, μειζονα και τεταρτημοριον.

Δια τουτο, οταν λειψωσιν αι υποδιαιρεσεις αυται, ουδεν γενος ειναι δυνατον να υπαρξη.

Αλλα ταυτα επιφυλαττομεθα, ως ειπομεν, ν'αποδειξωμεν εν καιρω τω δεοντι ενωπιον ειδημονων μουσικων, καθοτι τα στενοτατα ορια της διατριβης ταυτης ουκ επιτρεπουσι να εκτανθωμεν περι την λυσιν τοιουτων φωνητικων ζητηματων, χρηζοντων μαλλον πειραματικων αποδειξεων.

Ταυτα εν συντομω εκριναμεν αναγκαιον να γραψωμεν περι της διατριβης του κ. Πασπαλλη, διοτι ηκουσαμεν τινας απο φανθεντας οτι τα εν αυτη εισιν αναντιρρητα και απεναντι αυτων περιττη πλεον αποβαινει πασα αλλη περι του θεματος διατριβη.

Και κατα δυστυχιαν μετ'αυτων συγκαταλεγονται και οι κυριοι συντακται τον Νεολογου.

Ουτοι οι επι φιλογενεια και αμεροληψια αειποτε διακρινομενοι κατεδειξαν εν τη περιπτωσει ταυτη οτι παραβλεπουσιν ενιοτε την ιεραν αυτων αποστολην, ητις εστι να ευνοωσι και ευκολυνωσι τοιαυτας οντως επιστημονικας και εθνωφελεις συζητησεις, ουχι δε ν'αναστελλωσι και κατα πνιγωσιν αυτας αμα γεννηθεισας.

Κατοπιν των διατριβων των κυριων Παππαδοπουλου και Μισαηλιδου, δημοσιευθεισων εν τω Νεολογω εις απαντησιν της εν τω αριθμω 3162 ημετερας, απεστειλαμεν τοις κυριοις συντακταις την εν τω τελει του παροντος φυλλου δημοσιευομενην ανταπαντησιν, αλλ'απερριφθη επι τω λογω οτι απεβαινε περιττη απεναντι της διατριβης του κ. Πασπαλλη.

Προς εζακριβωσιν μετεβημεν αυτοπροσωπως παρα τοις κυριοις συντακταις.

Μετα μικραν συζητησιν επι της αιτιας της αποποιητεως ταυτης, οι κυριοι συντακται του Νεολογου ωμολογησαν μεν οτι εισιν ολιος αδαεις της μουσικης, δι'ϊσχυρισθησαν ομως εν πληρει αφελεια οτι περιττη καθισταται η δημοσιευσις της ημετερας διατριβης, επειδη το περιεχομενον αυτης ουδεις υπαρχει εν τω κοσμω ανθρωπος οστις δυναται να εννοηση, και επειδη υπαρχει ηδη η του κ. Πασπαλλη, ητις λυει το ζητημα.

Αφινομεν εκαστον να κρινη και χαρακτηριση την περιφημον ταυτην αιτιολογιαν.

Επι τελους οι κυριοι συντακται εκρατησαν την διατριβην, υποσχεθεντες οτι μετ'ολιγας ημερας θα εδημοσιευον αυτην.

Αλλα μετα παρελευσιν αρκετου καιρου επεστρεψαν αυτην, επαναλαβοντες οτι απεναντι της διατριβης του κ. Πασπαλλη περιττη αποβαινει η δημοσιευσις της ημετερας.

Αλλ' ο ομολογησας οτι ειναι αδαης της μουσικης, πως ειναι δυνατον να κρινη εαν η διατριβη ημων ειναι ακαταληπτος, η εαν αποβαινη περιττη απεναντι αλλης;

Πως ειναι δυνατον ο τοιουτος να διϊσχυριζηται, ως οι Νεολογισται εν τη επικεφαλιδι της διατριβης του κ. Πασπαλλη, οτι η μουσικη ημων εξεπεσεν εις την ενεστωσαν κακοφωνιαν, οτι απεβη συμμιχτον ειδος καποφωλιον τερας, και οτι ο κ. Πασπαλλης ειναι εγκρατεστατος της εκκλησιαστικης μουσικης;

Εν τουτοις ημεις δημοσιευομεν σημερον μετα την παρουσαν την διατριβην εκεινην ανευ ουδεμιας τροποποιησεως, οπως ιδη εκαστος και κρινη εαν ειχον βασιμον αιτιολογιαν οι κκ. συντακται του Νεολογου οπως απορριψωσιν αυτην.

Αλλ' επι το ουσιωδεστατων.

Επειδη το περι μουσικης ζητημα κατηντησε σημερον εις τοιουτο σπουδαιον σημειον, οιον καταφαινεται εκ των ανωτερω, ημεις φρονουμεν και επαναλαμβανομεν και ενταυθα οτι η ανωτατη πνευματικη Αρχη δεον να λαβη ταχεως την πρωτοβουλιαν και συγκαλεση δι'εγκυκλιου αρμοδιους οπως αποφανθωσι και λυσωσιν αυτο.

Επειδη δε η γλωσσα και η μουσικη εισι τα δυο διακριτικα στοιχεια πασης εθνοτητος, αναγκη οι κληθησομενοι να ωσι φιλογενεις και αληθεις μουσικοι επιστημονες, εφωδιασμενοι, ουτως ειπειν, δι' ολων των αναγκαιων γνωσεων, να επιστανται δηλαδη κατα βαθος την αρχαιαν και την σημερινην ημων μουσικην και γραφην, την ιστοριαν αυτης, παντα τα συγγριμματα των αρχαιων Ελληνων, των αρχαιων και νεωτερων εκκλησιαστικων πατερων και διδασκαλων, των περι μουσικης διαπραγματευομενων, ινα ουτω εν πληρεστατη γνωσει και ευσυνειδησια επιληφθωσι της συζητησεως και λυσεως του σπουδαιου εκκλησιαστικου και εθνικου θεματος τουτου˙ καθοτι πασα αλλη διαφορος συζητησις και λυσις, γενησομενη υπο ανδρων προκατειλημμενων και μη εχοντων ολα ταυτα τα προσοντα, ουκ αποβησεται αποτελεσματικη, αλλα μαλλον θελει βλαψει το ζητημα, επιφερει ισως καινοτομιας, αποδιοπομπησει ισως τα εθνικα, καταστρεψει ισως τα πατροπαραδοτα και επιστημονικα, χαριν θεραπειας της ακοης, ητις δεν πρεπει να ηναι ο πρωτιστος οδηγος και συμβουλος εν τη ημετερα κατ'εξοχην επι στημονικη μουσικη.

Εν αλλοις λογοις, δεον να λαβοοσιν υπ'οψιν οι κληθησομενοι οτι επιστημονικοι και τεχνιχαι τινες αποχρωσεις, επιστημονικοι και τεχνικοι τινες συνδυασμοι και κανονες εν τη ημετερα μουσικη, δεν ευαρεστουσι τας ακοας εκεινων, οσοι αγνοουσιν αυτην.

Επι παραδειγματι, ο αδαης της ευρωπαικης μουσικης, ακουων τεμαχιον τι μελοδραματος κοινον, ευκολον και ευφραινον την ατεχνον ακοην αυτου, χειροκροτει, προσπαθει ν'ακουση αυτο πολλακις και επι τελους επιτυγχανει να μαθη αυτο, ενω οταν ακουη ετερον τεμαχιον οντως τεχνικον, αλλα μη ευα ρεστουν την ακοην αυτου, στενοχωρειται και απορει πως και διατι ο παρακαθημενος εκθειαζει αυτο και αποφαινεται οτι εν τουτω δεικνυται η τεχνη του διδασκαλου.

Ταυτα υπομιμνησκομεν τοις κληθησομενοις, καθοτι, εαν υπο αλλο πνευμα επιχειρησωσι την συζητησιν και την εξετασιν, ου γενησεται λυσις, αλλα καταστροφη.

Εστω υπογραμμος αυτοι; η διαρρυθμησις της ημετερας γλωσσης, ητις σημερον κατεστη οια λαλειται και γραφεται αρυομενη παντοτε εκ της μητρος αυτης το πνευμα, τας ριζας και τους κανονας, και αποβαλλουσα παν ξενον και βαρβαρον.

Ουτω ας πραξωσι και εν τη ημετερα μουσικη, εν η δυνηθησονται ευκολως να κατορθωσωσι πλειονα, ητοι ου μονον ν'αποβαλωσι τα δανεια, αλλα και να επαναφερωσιν αυιην εις την γνησιαν και αρχαιαν τελειοτητα, αρκει να συζητησωσιν υπο επιστημονικον, ιστορικον και εθνικον πνευμα.

Του ζητηματος λοιπον τουτου, τοσου τω σπουδαιου οντος και θιγοντος την επιστημην, την τεχνην, την Εκκλησιαν και την εθνικην παραδοσιν, δεον, ως ειπομεν και ου παυομεν επαναλαμβανοντες, ινα οι κληθησομενοι ωσι τελειοι περι την ημετεραν μουσικην, αρχαιαν και νεωτεραν, εφωδιασμενοι δι'ολων των γνωσεων, ων ανωτερω εμνησθημεν, μη ομοιαζωσι δε ποσως εκεινου;, παρα των οποιων ο Γαλλος κ. Ducoudray ελαβε τον ειρμον της Ζ' ωδης Ουκ ελατρευσαν τη κτισει οι θεοφρονες παρα τον κτισαττα κ.τ.λ.

Ημεις εγραψαμεν ηδη τω σοφω κ. Ducoudray τα δεοντα, υποδειξαντες αυτω παντα τα σφαλματα, εις α περιεπεσεν εν τω ρηθεντι ειρμω ενεκα της αμαθεια; η αβελτηριας των δοντων αυτον.

Και επειτα καταφερονται τινες κατα της ημετερας μουσικης λεγοντες οτι ομογενεις τε και ξενοι περιφρονουσιν αυτην!!!

Αιτια τουτου δεν ειναι η μουσικη ημων, αλλ' εκεινοι, ιτινες καυχωνται οτι επιστανται α πανταπασιν αγνοουσιν, ο'τινες λεγουσιν εαυτους διδασκαλους, ενω δεονται διδασκαλιας.

Η κληθησομενη λοιπον δια πατριαρχικης εγκυκλιου συνελευσις, ητιςεξει την εντολην να ενασχοληθη εις τα περι της εκκλησιαστικης ημων μουσικης, δεν πρεπει να εχη εις τους κολπους αυτης τοιουτους αμαθεις και αδεξιους μουσικοδιδασκαλους. Η ανωτατη πνευματικη Αρχη δεον να συστηση αυτην απα ανδρας, οιους ειπομεν και επανελαβομεν, οιτινες μετα συνειδησεως, εθνικης φιλοτιμιας και προς τα πατρια ευλαβειας, να εξετασωσι και συζητησωσι το θεμα και μεθ' υπομονης ν'ακουσωσι, πριν η παταξωσι, παντα οστις ηθελε καθυποβαλει αυτοις την αυταυ γνωμην η θεωριαν.

Η συνελευσις αυτη δεον να εχη εν απασαις αυτης ταις συζητησεσιν επισημους και αρμοδιους γραμματεις και στενογραφους προς συνταξιν τακτικων πρακτικων πασων ανεξαιρετως των συνεδριασεων.

Ου τω δε εξομεν αφευκτως επι εδραιαις βασεσι το ποθουμενον αποτελεσμα.

Και αυτη εσται εκ μερους ημων η τελευταια περι του ζητηματος διατριβη.

Η ημετερα διατριβη, ης την δημοσιευσιν απεποιηθησαν οι κκ. συντακται του Νεολογου, εχει ωδε:

Κυριοι συνταχται του Νεολογου.

Ο μεν κυριος Ευστρατιος Παππαδοπουλος εν τοις αριθ. 3190, 3196 και 3197, ο δε κυριος Μισαηλ Μισαηλιδης εν τω αριθ. 3191 της εξοχου υμων εφημεριδος εδημοσιευσαν ιδιαν εκατερος απαντηοιν εις τα περι εκκλησιαστικης Μουσικης εν τω αριθ. 3162 παρ'ημων γραφεντα.

Ο πρωτος εν τη σχοινοτενει αυτου απαντησει, φασκων και αντιφασκων, αφ'ενος μεν δεν παραδεχεται τον ελασσονα τονον, αφ' ετερου δε ομολογει οτι ο ελασσων τονος ην ανεγνωρισμενος παρα τοις αρχαιοις Ελλησι μετα μονης της διαφορας οτι ουτοι δεν εποιουν χρησιν αυτου.

Διϊσχυριζομενες δε οτι εν τω τροχω και εν τη διαπασων δεν ψαλλουσιν ελασσονα, αλλα τονον, και θελων να πειση περι τουτου τους ετεροφρονουντας, προσεκαλεσεν αυτους να ελθωσιν επι τουτω εις τον Φιλολογιων Συλλογον, οπου εμελλε να περιμεινη αυτους την κυριακην, 7 Οκτωβριου, εις τας 3 ωρας μετα μεσημβριαν.

Κατοπιν της προσκλησεως ταυτης παρεστημεν μετ' αλλων εις τον Φιλολογικον Συλλογον, ενθα πραγματι ευρομεν τον κ. Παππαδοπουλον και συν αυτω τον αξιοτιμον κ. Χατζη Χρηστον, μελος του Συλλογου, ενα Ευρωπαιον μουσικον, ενα πανδουριδιστην και αλλους φιλομουσους.

Μετα τινα συνδιαλεξιν, ο κ. Παππαδοπουλος επεχειρησε ν'αποδειξη δια πανδουριδος και αρμονικου τον τροχον ανευ ελασσονος, και τουτο παρουσια μουσικων επιστημονων!!!

Εξεπλαγημεν επι τω ατεχνω τουτω επιχειρηματι του κ. Παππαιοπουλου και παρετηρησαμεν αυτω οτι ειναι ολως παρατολμοι να θελη τις ν'αποδειξη την μη υπαρξιν ελασσονος εν τη ημετερα εκκλησιαστικη Μουσικη δια μεσου δυο οργανων, ουδεποτε ομοφωνουντων, ως εχοντος εκατερου αυτων ιδιας διαιρεσεις και ιδιους κανονας, εκτος εαν τις παραβιαση το ετερον τουθ'οπερ εξηκριβωσαμεν δειξαντες τοις παρευρισκομενοις οτι η πανδουρις εκεινη ην παραβεβιασμενη.

Απεναντι των παρατηρησεων τουτων, υποστηριχθεισων υπο των παρευρεθεντων εκ των ειδημονων, ο κ. Παππαδοπουλος, εγχαταλιπων το πρωτον τουτο πειραμα, εψαλε μαθημα, ενθα υπηρχε τροχος˙ ηναγκασθη ομως να εγκαταλιπη και τουτο εις το ημισυ, ως κακως ηχουν. Τελος, κατα προτασιν ενος εκ των συναδελφων, εγενετο δοκιμη της κλιμακος, αλλα και η δοκιμη αυτη απετυχε καθ'ολοκληριαν.

Επειδη δε εκ τουτων ολων ουδεν προϋκυπτεν ουσιωδες, συνεφωνηθη και απεφασισθη, προτασει ημων, να προσκαλεση ο προεδρευσας κυριος Χατζη Χρηστου την προσεχη κυριακην, 14 του αυτου μηνος, δι'επισημου ειδοποιησεως, καταχωρηθησομενης εν τω Νεολογω, απαντας τους περι την μουσικην ειδημονας οπως ενωπιον αυτων γενηται αποτελεσματικη συζητησις.

Περιεμενομεν ανυπομονως την ειδοποιησιν ταυτην, εν η θα ωριζετο και η ωρα της συνεδριασεως, οτε εν τω υπ'αριθ. 3204 φυλλω ανεγνωμεν μετ'εκπληξεως την ακολουθον κοινοποιησιν του κ. Ευστρατιου Παππαδοπουλου.

Κατοπιν της κατα την παρελθουσανκυριακην εν τη αιθουση του Φιλολογικου Συλλογου μουσικης συνδιαλεξεως μεταξυ του υποφαινομενου, του κ. Κηλτζανιδου και λοιπων αξιοτιμων συναδελφων, θεωρω περιττην και ασκοπον πασαν αλλην επι του θεματος συζητησιν ανευ της παρουσιας τριτων.... .παρακαλω δια τουτο παντας τους λοιπους συναδελφους μου οπως εκ συμφωνου ε νεργησαντες αποταθωμεν εις την πνευματικην Αρχην ινα διοριση πραγματογνωμονας, οιτινες να κρινωσι και επιδοκιμαζωσιν η ου τας εκατερωθεν εκφερομενας γνωμας διοτι αλλως κ.τ.λ.

Συνεπεια της κοινοποιησεως ταυτης δεν ελαβε χωρα η εν τη αιθουση του Φιλολογικου Συλλογου ενωπιον ειδημονων συμφωνηθεισα και αποφασισθεισα επισημος συνεδριασις, και ουτω ο κ. Παππαδοπουλος, προφασιζομενος την ελλειψιν τριτων (ενω αυτος ο ιδιος ομολογει οτι η μουσικη συνδιαλεςις εγενετο μεταξυ αυτου, ημων και λοιπων αξιοτιμων συναδελφων) υπεξεφυγε και ανεβαλεν εις τας ελληνικας καλενδας την μεθ'ημων συζητησιν.

Ταυτα μεν περι του κ. Παππαδοπουλου, ειπωμεν δε νυν ολιγα τω κ. Μισαηλιδη.

Εν πρωτοις δεν δυναμεθα να μη εκφρασωμεν την οικτραν εντυπωσιν, ην η περιεργος τουτου απαντησις ενεποιησεν ημιν˙ διοτι εν αυτη διαστρεφονται ανηλεως τα ημετερα και αποδιδονται ημιν διϊσχυρισμοι, ους πασαις δυναμεσιν εν τη διατριβη ημων χατεπολεμησαμεν.

Αρχομενος ο κ. Μισαηλιδης λεγει οτι ο κ. Κηλτσανιδης, απευθυνομενος προς ανωνυμον ιεροψαλτην, δεν αποδεχεται τον ελασσονα τονον, το τριτημοριονκαι τεταρτημοριον.

Πραγμα παραδοξον!!

Ημεις εν τη διατριβη ημων καταφερομεθα ισα ισα κατ εκεινου εκ των παρευρεθεντων εν τη συνεδριασει, τη γενομενη εν τη αιθουση της Μ. του Γ. σχολης, του αποφηναμενου οτι ο ελαασων τονος, το τριτημοριον και τεταρτημοριον εισι περιττα, και απεδειξαμεν δια πολλων μαθηματων οτι ταυτα εν τη εκκλησιαστικη ημων Μουσικη ειαιν απαραιτητα.

Πως λοιπον ο απαντων λεγει οτι δεν αποδεχομεθα αυτα;

Τους διϊσχυρισμους τουτους, παραλογως ημιν αποδιδομενους, θελων ο κ. Μισαηλιδης να δειξη αβασιμους, αποφαινεται εν τη απαντησει οτι, οταν ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και τεταρτημοριον αφαιρεθωσι, τοτε η εκκλησιαστικη ημων Μουσικη.... περιοριζεται εις το διατονον γενος και μεταβαλλεται εις ευρωπαικην, οποτε απολλυσι τον πλουτον και το μεγαλειον αυτης.

Προς ποιον αρα γε ο κ. Μισαηλιδης απευθυνει τα τοιαυτα;

Εαν προς ημας, επισυρει γελωτα, καθοτι ημεις ειπομεν εν τη διατριβη ημων, και επαναλεγομεν και σημερον οτι ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον εισιν ουσιωδεστατα εν τη κλιμακι.

Προβαινων ο κ. Μισαηλιδης λεγει ταυταεπομενως ο κ. Κηλτσανιδης αποτεινεται προς ημας, μη παραδεχομενος την κατα 72 τμηματα αξιαν της διαπασων.

Ενταυθα γνωτω εν παροδω ο κ. Μισαηλιδης οτι ημεις δεν παραδεχομεθα τα 72 τμηματα, διοτι παραδεχομεθα τον ελασσονα τονον, το τριτημοριον και τεταρτημοριον, ως ειπομεν εν τη πρωτη διατριβη ημων και ως λεγομεν παρακατιοντες.

Διϊσχυριζεται ο κ. Μισαηλιδης οτι τον παρελθοντα ιουνιον εντηΛεσχη Μνημοσυνη και εν τη του Γενους Σχολη απεδειξε δηθεν παρρησια δια της χορδης μετρων δια διαβητου αυτην κατα γεωμετρικην και αριθμητικην αναλογιαν.... επι παρουσια τοσουτων επισημων ιεροψαλτων και μουσικοδιδασκαλων της Κωνσταντινουπολεως την εις 72 τμηματα διαιρεσιν της διαπασων και οτι παντες παρεδεχθησαν την γνωμην αυτου αμα ειδον πραγματικως την επιστημονικην διαιρεσιντης χορδης και ηκουσαν την χορδην ηχουσαν καθαρωτατα διαπασων επι των 72, παραφωνουσαν δε κακοηχως επι των 68 τμηματων.

Ως ειπομεν |εν τη προηγουμενη ημων διατριβη, παρευρεθημεν εν τη Λεσχη Μνημοσυνη, και ναι μεν ηκουσαμεν χορδην ηχουσαν, δεν ειδομεν ομως αυτην δια διαβητου μετρουμενην˙ ειδομεν μονον οτι ο κ. Μισαηλιδης ειχε μιαν απλην και συνηθη κιθαραν, ητις, ως πασαι αι κιθαρας ην διηρημενη κατα Ευρωπαιους εις 72 τμηματα, και επ' αυτης ηθελησε να δειξη δια της φωνης τας διαιρεσεις της κλιμακες της ημετερας εκκλησιαστικης Μουσικης.

Ως δε επληροφορηθημεν παρα τινων παρευρεθεντων εν τη συνεδριασει, τη γενομενη εν τη αιθουση της Μ. του Γενους Σχολης, και εκει δεν μετεχειρισθη χορδην, αλλα κιθαραν, ως εν τη Μνημοσυνη.

Ο κ. Μισαηλιδης, ως φιλος των αντιφασεων και των παραλογισμων, ου μονον εν ταις διατριβαις, αλλα και εν τοις πειραμασιν αυτου, ηθελησε ν'αποδειξη επι της κιθαρας το ορθον των 72 και το ε σφαλμενον των 68 τμηματων˙ αλλ' η κιθαρα, εχουσα τας διαιρεσεις αυτης ωρισμενας, δεν επιδεχεται αλλην διαιρεσιν προς συγκρισιν.

Ο κ. Μισαηλιδη; ωφειλε να ποιηση το πειραμα αυτου επι μονοχορδου μη εχοντος διαιρεσεις και επομενως κατα επιστημονικην καταμετρησιν διαιρεσιμου, ως επραξαν και πραττουσι παντες οι αμεροληπτως επιθυμουντες την αληθειαν και την λυσιν τοιουτων σπουδαιων ζητηματων.

Αλλα παραδεχομενου του κ. Μισαηλιδου τον ελασσονα τονον, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον, πως ειναι δυνατον ν'αποδειξη την κατα 72 τμηματα διαιρεσιν της διαπασων;

Τουτο ειναι αδυνατον˙ ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον υπαρχουσι μονον εν τη διαιρεσει εις 66 τμηματα, ως αποδεικνυεται πληρεστατα επι του μονοχορδου, οπερ ο Ευκλειδης ονομαζει κανονα.

Η δε αντιφωνια δεν παραλλασσει ουτε ενεκα αριθμων ουτε ενεκα οιασδηποτε διαιρεσεως.

Φυσικωτατον ειναι ν'αντιφωνη ο πρωτος φθογγος της διαπασων κλιμακος μετα του τελευταιου, ειτε φωνητικης ειτε οργανικης.

Η διαφορα ημων εγκειται εν ταις εν τω μεταξυ αποστασεσι των φωνων.

Ομιλων εν τη απαντησει ο κ. Μισαηλιδης περι 66 τμηματων και κακιζων ημας οτι ουτω παρουσιαζομεν παραδοξως πως και τριτην αντιφωνιαν, προστιθησιν οτι ενδεχεται τουτο να γινηται και κατα 66 τμηματα, αλλ'ο μειζων τοτε τονος δεον να εχη αξιαν 11 τμηματων κ.τ.λ.

Εκ τουτων καταφαινεται οτι ο κ. Μισαηλιδης, ενω κακιζει ημας, διοτι παραδεχομεθα 66 τμηματα, παραδεχεται επειτα και αυτος αυτα, καιτοι υπο τινας ολως εσφαλμενους ορους.

Ακολουθως λεγει οτι ημεις αναβαινομεν την κλιμακα κατα 72 και πιστευομεν οτι ανεβημεν αυτην κατα 68.

Ενταυθα γινεται δηλον οτι κατα τον απαντωντα ημεις παραδεχομεθα 68 τμηματα.

Οσον αφορα; το αννανες, νεανες κ.τ.λ. περι ων ο κ. Μισαηλιδη; περιφρονητικως λεγει οτι ταυτα ουδεν ωφελουσιν υπο θεωρητικην εποψιν, πιστευομεν οτι αγνοει την σημασιαν και την βαρυτητα αυτων, ως ανηκοντων τη αρχαια Βυζαντινη Μουσικη.

Εν τελει ο κ. Μισαηλιδης λεγει οτι ηπορησεν αναγνους εν τη διατριβη ημων ταυτα.

Αλλ'οι μη παραδεχομενοι την διαιρεσιν της κλιμακος εις 72 τμηματα, εαν επιμενωσιν εις τας ιδεας των, παρακαλουμεν αυτους να εζηγηθωσι παρρησια κ.τ.λ.

Αγνοουμεν που της διατριβης ημων ανεγνω το περι των 72 τμηματων χωριον τουτο.

Αναγκαζεται τις ν'απορη τη αληθεια εφ' ολων τουτων, και δικαιουται να ερωτηση.

Πως ο κ. Μισαηλιδης δυναται να εννοηση και ερμηνευση ανευ διαστροφης τους συγγραφεις, τους οποιους αναφερει και επι των οποιων τοσον πομπωδως ερειδεται, αφου την απλουστατην διατριβην ημων τοσουτον ανηλεως διεστρεψεν, η μαλλον, τοσουτον κακως ενοησε;

Πας αναγινωσκων την απαντησιν πειθεται οτι ο κ. Μισαηλιδης διατεινεται

α' οτι ημεις δεν παραδεχομεθα τον ελασσονα τονον, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον˙

β' οτι ημεις δεν παραδεχομεθα τα 72 τμηματα˙

γ' οτι ημεις παραδεχομεθα μονον 66 τμηματα˙

δ' οτι παραδεχομεθα 68 τμηματα˙ και

ε' οτι παραδεχομεθα τα 72 τμηματα.

Τινι τροπω συμβιβαζονται ολα ταυτα, ερωτηθητω ο κ. Μισαηλιδης.

Αλλα μη επιθυμουντες ν'αναλυσωμεν και να ανασκευασωμεν πασας τας εν τη απαντησει αυτου περιεχομενας τερατολογιας, περιοριζομεθα εις τα ολιγα ταυτα, εξ ων εκαστος δυναται να κρινη κατα ποσον η διατριβη αυτου ειναι λογικη και σπουδαια.

Δυοιν θατερον.

Η ο κ. Μισαηλιδης κεκτηται την κακοζηλον ικανοτητα ν'ανατρεπη και παραμορφονη τα γραφομενα των αλλων, οπως εκ της ανατροπης και παραμορφωσεως ταυτης, πλαττων αδεξιους και ασυναρτητους παραλογους διϊσχυρισμους, εχη το δικαιωμα να απορη και ν'ανασκευαζει τα τοιαυτα τερατωδη αυτου αποκυηματα˙

Η πασχει δεινοτερα απο τον Αιθιοπα εκεινον του Φιλιππου, τουτεστιν ου μονον ου γινωσκει α αναγινωσκει, αλλα προσετι ου γινωσκει και α γραφει.

Ετρεφομεν ακραν υποληψιν εις τας γνωsεις του κ. Μισαηλιδου, αλλ' η ακατονομαστος και αποτομος αυτου απαντησις, και ο προς την λογικην και την αληθειαν εμφυτος ημων ερως ηναγκασαν ημας να γραψωμεν α γραφωμεν.

Οστις αντιπαραβαλη την παρουσαν ανταπαντησιν μετα της απαντησεως και της πρωτης διατριβης ημων, θελει, ελπιζομεν, δικαιολογησει ημας πληρεστατα.

Τελευτωντες επαναλαμβανομεν ο,τι εν τω επιλογω της προηγουμενης διατριβης ειπομεν, ητοι ικετευομεν ευσεβαστως την Α. Θ. Π. ΙΩΑΚΕΙΜ τον Γ', τον ανωτατον πνευματικον ημων αρχηγον και ηγετην, τον απο της υψωσεως Αυτου εις τον θρονον ακαταπαυστως υπερ της Εκκλησιας και του Εθνους μεριμνωντα και εργαζομενον, τον εποχην ποιησαντα εν τη πατριαρχικη ιστορια, ινα ενεργηση και συγκαλεση το ταχυτερον συνελευσιν αρμοδιων μουσικοδιδασκαλων, και ουτω, γενομενης ενωπιον τουτων και παρουσια της Α. Θ. Π. οριστικης και αποτελεσματικης συζητησεως και τελειωτικης λυσεως του σπουδαιοτατου τουτου θεματος, αρθωσι μεν τα σκανδαλα, ληφθωσι δε τα δεοντα επιστημονικα μετρα, οπως αναγεννηθη και αναλαμψη αυθις η πατροπαραδοτος, ωραια και πλουσια, αλλ'υπο των αφρονως νεωτεριζοντων περιφρονουμενη πολυπαθης εκκλησιαστικη ημων Μουσικη.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟ\ΙΣ, τη 20 8ου 1879.

Π. Γ. ΚΗΛΤΖΑΝΙΔΗΣ

Προυσαευς.

Διατριβη Π. Γ. Κηλτζανιδη, εκ Προυσης

Επισυναπτεται και η εν τη Θρακη δημοσιευθεισα διατριβη περι εκκλησιαστικης Μουσικης, εχουσα ωδε˙

Αξιοτιμε κυριε συντακτα,

Την παρελθουσαν εβδομαδα εγενετο κατα τα προαναγγελθεντα εν τη Λεσχη Μνημοσυνη το περι μουσικης αναγνωσμα του εκ Σμυρνης μουσικου κ. Μισαηλ Μισαηλιδου συναριθμηθεντες εκ περιεργειας μεταξυ των ακροατων αυτου, και μετα προσοχης ακροασαμενοι παντα οσα διελαβεν εν τω προκειμενω αναγνωσματι, μετα πλειστης οσης ευχαριστησεως, σπευδομεν να μεταδωμεν τοις αναγνωσταις της Θρακης τας ευαρεστους εντυπωσεις, ας ενεποιησεν ημιν το εν λογω αναγνωσμα.

Ο κ. Μισαηλ Μισαηλιδης, εκ νεαροις αυτου ηλικιας περι την εκκλησιαστικην μουσικην ασχολουμενος, εφανη ημιν ως εκ του αναγνωσματος τω οντι κατοχος σπανιων μουσικων γνωσεων επι πολλα ετη επισταμενως μελετων και ερευνων τα κατα την ημετεραν εκκλησιαστικην μουσικην μετ'αφοσιωσεως προς την επιστημην ταυτην, δικαιως, ως φρονουμεν, κατατιθησι πρωτην ηδη φοραν τον θεμελιον λιθον της αναμορφωσεως και διορθωσεως της καθ'ημας μουσικης.

Μελετησας μετ'επιστασιας τα περι της καθ'ημας μουσικης πραγματευομενα προγραμματα, και οσα αναφερουσιν οι αρχαιοι περι μουσικης εν γενει, προσετι δε εξακριβωσας μαθηματικως τας αποριας των καθ'ημας διδασκαλων της μουσικης, εξηγαγεν εντευθεν πορισματα, ων την ορθοτητα ουδεις, ως νομιζομεν, δυναται να διαμφισβητηση. Περιληψιν τουτων βραχυτατην θελομεν καμει ενταυθα, επι τη ελπιδι οτι οσονουπω η πραγματεια αυτου θελει ιδει το φως.

Πρωτον μεν πραγματευθεις περι της καταγωγης της εκκλησιαστικης ημων μουσικης, απεδειξεν οτι αυτη δεν ειναι εβραϊκης, αλλ'ελληνικης καταγωγης˙ διοτι το μονον περι εβραϊκης μουσικης βιβλιον, οπερ υπηρχεν εν τη Αλεξανδρινη βιβλιοθηκη, πυρποληθεν κατα την γνωστην εποχην, αδυνατον ην, καθο απολεσθεν, να χρησιμευση εις τους πρωτους θεμελιωτας της εκκλησιαστικης ημων μουσικης, οιτινες ηκμασαν εις εποχην πολυ μεταγενεστεραν της εποχης της απωλειας του βιβλιου. Προσεθηχε δε οτι οι πρωτοι θεμελιωται της εκκλησιαστικης μουσικης, ποιησαντες χρησιν ορων μουσικων ελληνικων και ορμηθεντες εκ βασεων μουσικων τοιουτων, οιοας εθηκαν οι Πυθαγορας, Αρ. Κυντιλιανος, Ευκλειδης, και λοιποι και εις ουδεμιαν επικοινωνιαν ελθοντες μετα μουσικων Εβραιων, αδυνατον ην να προβυσιν εις συστημα αλλης μουσικης, η το της ελληνικης την δε γνωμην του ταυτην εστηριξεν επι ορθοτατου συλλογισμου, διαλαβων, οτι ουδεν μελος εβραϊκον παρισταται εφαρμοσθεν επι τινος εκκλησιαστικου ασματος, και οτι, ειπερ οι Εβραιοι ειχον μουσικην γραπτην, καθ' ο γνωστοι ως λιαν αφωσιωμενοι εις τα της θρησκειας των, αναμφηριστως θα διεσωζον και ταυτην, ως την παλαιαν Διαθηκην διεσωσαν.

Δευτερον, περι της μουσικης κλιμακος τον λογον ποιουμενος, απεδειξε θεωρητικως και μαθηματικως, οτι η εις 68 τμηματα διαιρεσις αυτης υπο των μουσικοδιδασκαλων εστιν εσφαλμενη, ορθη δε η κατα τους αρχαιους διαιρεσις αυτης εις 72 τμηματα, ης την ορθοτητα απεδειξε προς τοις αλλοις και ψηλαφητως, δι'εγχορδου μουσικου οργανου.

Τριτον περι του θεμελιωδους τονου του κατα Πυθαγοραν υπατης βαρειας καλουμενου πραγματευθεις, ανεφερε την εκ του τονου τουτου επικρατησασαν εν τη μουσικη συγχυσιν, ως εκ της παρεξηγησεως των τριων διδασκαλων, και τας εντευθεν προκυψασας ανωμαλιας. Τουτο δε, διοτι, και τοι η επωνυμια του τονου συνθετος τυγχανει εκ δυο αντιθετων ορων, ουχ ηττον εστιν ορθη καθ'ολην την ταξιν, την διεπουσαν το ημετερον μουσικον συστημα, υπεδειξε δε αρκουντως τα λαθη, εις α υπεπεσε μεχρι σημερον η καθ'ημας μουσικη εκ της εσφαλμενης ερμηνειας του θεμελιωδους τουτου μουσικου ορου.

Τεταρτον διαλαβων πλειστα οσα περι ανωμαλιων τινων επιπολαζουσων εν τη καθ'ημας μουσικη, και ταυτας ψηλαφητας καταστησας, υπεδειξε την αναγκην της επανορθωσεως αυτων δια μουσικου συλλογου, ως εσφαλμενως ερμηνευθεισων και ουχι καλως κειμενων˙ προσθεις δε και τινα εν συγκρισει της καθ' ημας εκκλησιαστικης μουσικης προς την ευρωπαϊκην, και προσδιορισας το ειδος εκατερας με αποδειξεις, παρεστησεν οτι και η εκκλησιαστικη ημων μουσικη δεν στερειται εναρμονιων χαριτων, αρκει μονον να μη διεξαγηται υφ'ενος μονου ψαλτου, και τουτου του τυχοντος η κακοφωνου η παραφωνου.

Τα ολιγα ταυτα γραφοντες, επικαλουμεθα την συντονον μεριμναν εκεινων ιδιως, οιτινες αρμοδιωτεροι εισιν, οπως ταχυτερον και μαλλον τελεσφορως μεριμνησωσι να αναγαγωσιν εις την βαθμιδα εκεινην την εκκλησιαστικην ημων μουσικην, εις ην επρεπεν απο πολλου να ισταται. Η Α. Θ. Π., ητις εκ του συνεγγυς ηκροασατο μετα προσοχης αξιεπαινου του κ. Μισαηλ Μισαηλιδου, αναλυσαντος Αυτη κατ'ιδιαν τας ανωτερω ιδεας του, αναμφιβολως θελει επιληφθη του θεματος τουτου και θελει προβη εις την περαιτερω ενεργειαν των δεοντων γενεσθαι. Πεποιθαμεν μαλιστα οτι, οσον αφορα την εκδοσιν του εν τω προκειμενω αναγνωσματι μνημονευθεντος μουσικου βιβλιου, ουτινος τα κεφαλαια ηριθμησεν ο κ. Μισαηλ Μισαηλιδης κατεννοιαν πραγματειας, θελει επισπευσει η προθυμος υλικη αντιληψις τοσον των αρμοδιων, οσον και παντος του κηδομενου περι της εκκλησιαστικης ημων μουσικης.

Εν τη ενεστωση εποχη, καθ'ην τα πατρια οσημεραι εκλειπουσιν, η αντικαθιστωμενα δια των οθνειων, η ουχι ευλογως υποβλεπομενα και περιφρονουμενα παρ'ημων αυτων, τη αληθεια αλγος κατεχει την ψυχην παντος ορθοδοξου Ελληνος, ακουοντος καθ'εκαστην ημεραν τοσαυτα και τηλικαυτα εκτοξευομενα κατα της ημετερας εκκλησιαστικης μουσικης. Παρασταθεντες εις το ενλογω αναγνωσμα, εθλιβημεν μεν τα μεγιστα μη ιδοντες την ταξιν εκεινων, οιτινες επρεπε να παρευρεθωσιν, εχαρημεν δε ιδοντες οτι παντες οι παρευρεθεντες μουσικοι εις το αναγνωσμα ανεγνωρισαν ευσυνειδητως το σπουδαιον, του αναγνωσματος, την ορθοτητα των παρατηρησεων και των γνωμων, ας εξηνεγκεν ο κ. Μισαηλ Μισαηλιδης, και συνεχαρησαν αυτον μετα πολλης της ευγνωμοσυνης. Ειθε δε αι ολιγαι αυται λεξεις ημων να ηχησωσιν εχει ενθα δει.

Εις των παρασταθεντων

Ιδου και η εν τω Νεολογω δημοσιευθεισα διατριβη.

Προ τινος εν τη λεσχη Μνημοσυνη εγενετο περι μουσικης αναγνωσμα υπο του εκ Σμυρνης μουσικου κ. Μισαηλ Μισαηλιδου, εις δε των παρασταθεντων εσπευσε να δημοσιευση δια του υπ' αριθ. 1620 φυλλου της Θρακης τας ευαρεστους αυτου εντυπωσεις.

ΙΙαρασταντες και ημεις κατα το περι ου ο λογος αναγνωσμα, συνεπηνεσαμεν και ου παυομεν επαινουντες τον ανδρα δια τε τον προς τα καλα ζηλον και τας περι την εκκλησιαστικων μουσικην γνωσεις αυτου˙ ηλπιζομεν ομως οτι μετα την αναγνωσιν θα εγινετο συζητησις υπο των αρμοδιων, εξ ης θα απεδεικνυετο κατα ποσον τα λεχθεντα προς αναμορφωσιν της εκκλησιαστικης ημων μουσικης εισι καθ'ολα βασιμα και παραδεκτα. Αλλ'ουδεν τοιουτον εγενετο˙ το ακροατηριον περιωρισθη εις χειροκροτησεις.

Μετα παρελευσιν πεντε ημερων κατ'αιτησιν του κ. Μισαηλιδου προσεκληθησαν εν τη αιθουση της Μ. του Γενους Σχολης τινες, και, ως φαινεται, εγενετο συζητησις.

Μη παραδεχομενοι οτι οι παρευρεθεντες εισιν οι μονοι αρμοδιοι οπως επιληφθωσι του θεματος ερωτωμεν˙

Διατι να μη γεινη γενικη των μουσικοδιδασκαλων και ψαλτων προσκλησις;

Προκειμενου περι τοιουτου σπουδαιου ζητηματος, δεν θα ητο αρα γε προτιμοτερον και φρονιμωτερον να προσκληθωσι παντες οι περι την εκκλησιαστικην μουσικην καταγινομενοι οπως εκαστος αυτων ειπη την γνωμην του;

Εκ δε της αντιπαραθεσεως των διαφορων γνωμων δεν θα προεκυπτε σπουδαια και αποτελεσματικη συζητησις;

Αλλ'ουτως ουκ εδοξεν αυτοις!

Τι δε ειπον; τι επραξαν; τι απεφασισαν; Αγνοειται˙ καθ'οτι, ως φαινεται, οι παρευρεθεντες δεν ηγαπησαν το φως της δημοσιευσεως.

Ματην περιεμειναμεν μεχρι τουδε να ιδωμεν το αποτελεσμα της συνελευσεως εκεινης, οπως δυνηθωμεν και ημεις, ως εν τη μουσικη τεχνη γηρασαντες, να εκφρασωμεν την ταπεινην ημων γνωμην, ειτε επιδοκιμαζοντες, ειτε αποδοκιμαζοντες και διορθουντες διαμεσου αποδειξεων τα υπ'αυτων λεχθεντα η αποφασιοθεντα.

Το μονον οπερ μανθανομεν, και εις ο σπευδομεν σημερον εν ολιγοις ν'απαντησωμεν, ειναι οτι εις των εν τη συνελευσει παρευρεθεντων απεφηνατο οριστικως οτι ο ελασσων τονος, το τριτημοριον και το τεταρτημοριον εν τη κλιμακι εισιν ολως περιττα.

Ωστε κατα την κρισιν του μουσικου τουτου, ου μονον ελασσων τονος, τριτημοριον και τεταρτημοριον, αλλα και πολλα αλλα ιδιωματα της κλιμακος πιθανον να νομιζη οτι υποκηνται εις την αυτην κατηγοριαν.

Διο παρακαλουμεν τον ρηθεντα μουσικολογιωτατον να προβη εις αποδειξιν των αποφανσεων του, οπως πεισθωμεν ημεις και παντες οι περι τα μουσικα καταγινομενοι, και οατω μη μεινη και σημερον, ως και αλλοτε, η περι βελτιωσεως δηθεν της εκκλησιαστικης μουσικης φωνη αυτη αγονος χαι απραγματοποιητος.

Επιφυλαττομενοι λοιπον να ειπωμεν τα δεοντα, εαν ποτε ο ειρημενος η αλλος εκ των ομοφρονουντων προβη εις τοιαυτην καθ'ημας αδυνατον αποδειξιν, περιοριζομεθα σημερον εις τα επομενα.

Το κυριως αντικειμενον και ουσιωδεστερον της συζητησεως εστιν, εαν εν τη κλιμακι υπαρχη ελασσων τονος, τριτημοριον και τεταρτημοριον, ων ε μεν κ. Μισαηλιδης δεν αρνειται οριστικως την υπαρξιν, τινες δε των περι αυτον, μαλιστα ο προρρηθεις, διαρρηδην αρνουνται και απορριπτουσιν ανεξεταστω; και αβασανιστως, καιπερ ψαλλοντες αναγκαζονται να σχηματισωσι και τον ελασσονα τονον, και το τριτημοριον και το τεταρτημοριον. Και τουτο ηδη ημεις προτιθεμεθα ν'αποδειξωμεν στηριζομενοι επι της παραδοσεως και γραφες των αειμνηστων εκεινων μουσικοδιδασκαλων, των διασωσαντων ημιν τον ανεκτιμητον τουτον θησαυρον, την αρχαιαν εκκλησιαστικην μουσικην.

Επι τουτω παραπεμπομεν τους μουσικολογιωτατους εις τα Ανοιξανταρια του Κουκουζελη και Μαϊστορος, εις τον στιχον αντανελεις και την λεξιν και εκλειψουσιν, ενθα ο Βου β]λ ποιουμενος Κε, οδευει κατα τον τροχον και ουτω εκει αποδεικνυεται ο ελασσων τονος.

Επισης και το την χειρα σου την αψαμενην εις το και γαρ μειζων των προφητων.

Επισης εις τον Πολυελαιον του Χουρμουζιου Χαρτοφυλακος εις τον πλ. δ'. ηχον εις το Κυριε, το ονομα σου εις τον αιωνα.

Προσετι εις τα ανεκδοτα εωθινα Ιωαννου του Γλυκεος, και εις μυρια μερη των αρχαιων μαθηματων.

Ωστε δυναμεθα μετα πολλες της παρρησιας, και δια της αρχαιας γραφης και δια της νεας, ν'αποδειξωμεν σαφως και ανελλιπως, οτι οντως υπαρχει ελασσων τονος, και νομιζομεν οτι ουδεις δυνηθηοεται ν'αντιταξη τι η να διαμφιοβητηση περι τουτου.

Περι δε της διαιρεσεως της κλιμακος εις 72 τμηματα, ως ερρεθη υπο του κυριου Μισαηλιδου και υπο πολλων, παραδεχομενων την γνωμην αυτου, οτι τα 66 τμηματα εισιν εσφαλμενα, αντιταττομεν τα εξης.

Κατα την διαιρεσιν του Ευκλειδου, εν τω κανονι αυτου, καλουμενω σημερον μονοχορδον, η εις 66 τμηματα διαιρεσις της κλιμακας εστιν ορθοτατη.

Υπομιμνησκομεν δε τοις κυριοις οτι η διαιρεσις της κλιμακος εις 72 τμηματα αποκλειστικως αρμοζει εις την ευρωπαικην μουσικην, διοτι εν αυτη κατα την διαιρεσιν της κιθαρας υπαρχει τονος, τονος και λημμα, ωστε 12 και 12=24, και 6 το λημμα=30, και 30 οι τρεις λοιποι τονοι= 60, και εις μειζων τονος, συγκειμενος εκ δωδεκα τμηματων προς συμπληρωσιν των διαπασων, το ολον 72.

Αλλ'οι παραδεχομενοι την διαιρεσιν της κλιμακος εις 72 τμηματα και αφαιρουντες τον ελασσονα τονον, πιθανον να μη εμελετησαν κατα βαθος τα αρχαια μαθηματα, η ολως αγνοουσιν αυτα, διοτι τα αρχαια μαθηματα ανευ τροχου αδυνατον να εδευσωσι, και κατα συνεπειαν οι αρνουμενοι τον ελασσονα τονον δεον πρωτον να εξοβελισωσι τα αρχαια μαθηματα οπως υποστηριξωσι την εσφαλμενης αυτων ιδεαν.

Εαν ομως και μετα ωριμον των αρχαιων μαθηματων μελετην, ην προς οφελος των συμβουλευομεν τους σοφους τουτους να ποιησωσιν, επιμενωσιν εις τας ιδεας των, παρακαλουμεν αυτους να εξηγηθωσι παρρησια και αποδειξωσι μιαν προς μιαν τας ελλειψεις και τας ατελειας δηθεν της εκκλησιαστικης ημων μουσικης και την κατ'αυτους θεραπειαν καθοτι ιδιον του επιστημονος και αγαπωντος την αληθειαν και την ωφελειαν των ομογενων εστι το φερειν παντοτε τα εργα αυτου εις το φως, οπως φωτιση και φωτισθη.

Νομιζοντες οτι προς το παρον τα ολιγα ταυτα αρκουσι, και ελπιζοντες να ιδωμεν εξηγησεις ειτε εκ μερους των ετεροφρονουντων, ειτε εκ μερους και αυτων των ομοφρονοοντων ημιν, περαινομεν αποτεινομενοι ευσεβαστως προς την Α. Θ. Παναγιοτητα, τον μουσοτραφη ημων αρχιποιμενα, ικετευοντες αυτον ινα ενεργηση μεν δια των μουσικοδιδασκαλων και λογαδων του εθνους τα δεοντα οπως η εκκλησιαστικη ημων μουσικη απεκδυθη τα ρακη και τον διερρηγμενον χιτωνα, ον δυστυχως, ενεκα των περιπετειων του εθνους, περιεβληθη, και ενδυθη παλιν τον αρχαιον εκεινον μεγαλοπρεπη και σεβασμιον, τον καθ'ολα αρμοζοντα εις το υψος και το θειον της ανατολικες ορθοδοξου ημων Εκκλησιας, μη επιτρεψη δε πωποτε οπως, χαριν νεωτερισμου η αλλης τινος εσφαλμενης ιδεας, αντικατασταθη η οπωςδηποτε μεταποιηθω το ιερον τουτο και πατροπαραδοτον ημιν κειμηλιον, ητοι η εκκλησιαστικη ημων μουσικη.

Π. Γ. ΚΗΛΤΖΑΝΙΔΗΣ

Προυσαευς.

Διατριβη Ευστατιου Παπαδοπουλου

Επισυναπτομεν προσετι και την υπο του κ. Ευστρατιου Παππαδοπουλου δημοσιευθεισαν εν τω Νεολογω διατριβην.

Τοις συντακταις.

Επιθυμων να δωσω τας εξηγησεις, ας ζητει ο κ. Κηλτζανιδης δια της περι εκκλησιαστικης μουσικης διατριβης αυτου, ην ανεγνων εν τω υπ'αριθ. 3162 φυλλω του Νεολογου, επιστελλω υμιν την παρουσαν διατριβην, εν η δια βραχεων προτιθεμαι να εκθεσω τινας των αρχων του συστηματος της αρχαιας ελληνικης μουσικης, τας οποιας αντιπαραβαλλουν προς τας της μουσικης των Βυζαντινων, θελω αποδειξει οτι η σημερινη εκκλησιαστικη μουσικη, ουσα βυζαντινη, μετα την αλωσιν λιαν παρεξεκλινε κατα τα τονιαια διαστηματα, και κατα συνεπειαν πρεπει να προσπαθησωμεν να επανελθωμεν εις την αρχικην αυτης στασιν, καθαιροντες αυτην των εκ της επιμιξιας παρεισφρησαντων ασιανων οθνειων.

Συστημα εν τη μουσικη λεγεται το εκ πλειονων του ενος διαστηματων συγκειμενον. Τοιαυτα η αρχαια ελληνικη μουσικη εχει τρια: διαπασων, διαπεντε και δια τεσσαρων, και μαλιστα το τελευταιον εχρησιμευεν ως βασις της μουσικης. Και η βυζαντινη μουσικη μεχρι της αλωσεως και επεκεινα ωσαυτως ειχε τρια συστηματα, εξ ων ως βασιν ειχε και εκεινη το δια τεσσαρων, οπερ και τροχον ωνομαζον ενεκεν του κυκλου ουτινος τας τεσσαρας διασταυρουμενας διαμετρους μετεχειριζοντο προς ευκολωτεραν καταληψιν της θεωριας. Γενος εις την μουσικην ειναι ποια διαιρεσις τετραχορδου. Τοιαυτα οι αρχαιοι Ελληνες ειχον τρια: διατονικον, χρωματικον και εναρμονιον εμελωδειτο δε το μεν διατονικον επι το βαρυ μεν κατα τονον και τονον και ημιτονιον (βουπανηζω), επι το οξυ δε καθ'ημιτονιον και τονον και τονον (ζωνηπαβου). Το δε χρωματικον επι μεν το βαρυ κατα τριημιτονιον και ημιτονιον και ημιτονιον (βουπαυφεσιςνηζω), επι δε το οξυ καθ'ημιτονιον και ημιτονιον και τριημιτονιον (ζωνηπαυφεσιςβου). Το δε εναρμονιον επι μεν το βαρυ κατα διτονον και διεσιν και διεσιν (βουνηζωδιεσις τεταρτημοριαιαζω), επι δε το οξυ κατα διεσιν και διεσιν και διτονον (ζωζωδιεσις τεταρτημοριαιανηβου). Οθεν διακρινεται το μεν διατονικον δια του τονου, το χρωμα δια του ημιτονιου, η δε αρμονια δια του τεταρτημοριου. Οι Βυζαντινοι ομως ειχον δυο γενη, διατονικον και χρωματικον˙ το δε εναρμονιον των αρχαιων δεν διεσωθη μεχρις αυτων, πεσον εις αχρηστιαν ηδη απο του Δ' π. Χ. αιωνος. Εμελωδειτο δε το μεν διατονικον γενος κατα τον τονον και τονον και ημιτονιον, το δε χρωματικον κατα ημιτονιον και τριημιτονιον και ημιτονιον. Φθογγους δια την παραλλαγην οι αρχαιοι και δια τα τρια γενη ειχον τεσσαρας : τε, τα, τη, τω, ων το συνολον ωνομαζετο τετραχορδον οι Βυζαντινοι ομως ειχον αλλους δια το διατονικον, οιτινες, τεσσαρες οντες, εν αναβασει μεν ελεγοντο αννανες, νεανες, νανα, αγια, εν χαταβααει δε νεαγια, αανες, νεχεανες, αννεανες˙ δια δε το χρωματικον αλλους τεσσαρας και δια την αναβασιν και την καταβασιν νεχεανες, νενανω, νεανες, νενανω.

Οι αρχαιοι εκ της επαναληψεως του τετραχορδου εσχηματισαν το διαγραμμα ολων των αναγκαιων φθογγων και οταν μεν ο οξυτερος φθογγος του βαρυτερου τετραχορδου εγινετο αρχη αλλου οξυτερου τετραχορδου, τα ουτως ενουμενα τετραχορδα ελεγοντο συνημμενα˙ εαν δε μεταξυ των δυο τετραχορδων παρενεοαλλετο τονιαιον διαστημα, τοτε ελεγοντο διεζευγμενα˙ δυο τετραχορδα διεζευγμενα απετελουν το διαπασων. Ουτως εγινετο και παρα τοις Βυζαντινοις.

Οι αρχαιοι διεκρινον εις το διατεσσαρων συστημα τρια σχηματα, κατα μεν το διατονικον γενος προσδιοριζομενα και καλουμενα ως εκ της θεσεως του ημιτονιου.

1) ου το ημιτονιον επι το βαρυ (ζω 1/2, νη 1, πα 1 βου)˙

2) ου το ημιτονιον επι το οξυ (νη 1, πα 1, βου 1/2 γα)˙

3) ου το ημιτονιον εν τω μεσω (πα 1 βου 1 γα 1δι)˙

κατα δε το χρωματικον δυο σχηματα προσδιοριζομενα και καλουμενα ως εκ της θεσεως του τριημιτονιου.

1) ου το τριημιτονιον επι το οξυ (ζω 1/2 νη 1/2 πα υφεσις, 1 1/2 βου)˙

2) ου το τριημιτονιον εν τω. μεσω (ζω 1/2 νη 1/2 πα διεσις ημιτονιου 1/2 βου)˙

κατα δε το εναρμονιον εν σχημα βου 2 νη 3/4 ζω 3/4 κε) κατα διτονον και διεσιν και διεσιν βαινον. Και οι Βυζαντινοι ωσαυτως ειχον τρια σχηματα του διατεσσαρων κατα το διατονικον γενος˙

1) ου το ημιτονιον επι το βαρυ (νεχεαννες 1/2 νεαγιε 1 αννανες 1 νεανες)˙

2) ου το ημιτονιον επι το οξυ (νεαγιε 1 αννανες 1 νεανες 1/2 νανα)˙

3) ου το ημιτονιον εν τω μεσω (αννανες 1 νεανες 1/2 νανα 1 αγια) το ονομαζομενον τροχος˙

εις δε το χρωματικον διεσωθη εις αυτους το δευτερον σχημα των αρχαιων το καθ'ημιτονιον και τριημιτονιον και ημιτονιον βαινον (νεχεανες 1/2 νενανω 1 1/2 νεανες 1/2 νενανω).

Του δε διαπασων οι αρχαιοι ειχον ειδη η τροπους επτα,

Μιξολυδιος Υπερδωριος), (ζωζω)

Λυδιος, (νη-νη)

Φρυγιος, (πα-πα)

Δωριος, (βου-βου)

Υπολυδιος, (γα-γα)

Υποφρυγιος, (δι-δι)

Υποδωριος, (χε-κε)

Τοιουτους μετεχειριζοντο και οι Βυζαντινοι, ονομαζοντες αυτους προσετι και ηχους πρωτον, δευτερον, τριτον, τεταρτον, πλαγιον του α', πλαγιον β', πλαγιον γ', η βαρυν και πλαγιον δ', με μικραν διαφοραν ως προς την ταξιν της ονομασιας και την χρησιν αυτων˙ π. χ. ο τροπος η ηχος (βου-βου) ονομαζεται μιξολυδιος κατα τους Βυζαντινους, ο (ζω-ζω) υποφρυγιος, ο (νη-νη) υπομιξολυδιος και διαιρειται εις πενταχορδον και τετραχορδον, ενω οι αρχαιοι διηρουν αυτον εις τετραχορδον και πενταχορδον κ. θ. ξ. Σημειωτεον δε ενταυθα οτι η αντιπαραβολη των ανωτερω επτα ειδων η τροπων των Ελληνων πρoς τους των Βυζαντινων ειναι ιδιον ιδιαιτερας εκενους πραγματειας, διαφευγουσης τα ορια της εφημεριδογραφιας˙ παραλειπων δια τον σκοπον ταυτην, επιφυλασσομαι να δημοσιευσω αυτην εν ιδιαιτερω φυλλαδιω.

Εκ της αντιπαραβαλης των ολιγων, αλλα και των μαλλον σπουδαιων αρχων της μουσικης των Ελληνων προς την των Βυζαντινων καταφαινεται η ταυτοτης περι τε τα σχηματα, τα ειδη η τους τροπους η η χους και τα γενη. Οι Βυζαντινοι, οιτινες, εκτος του εναρμονιου γενους και του πρωτου σχηματος του χρωματικου τετραχορδου, διετηρησαν τα επιλοιπα γενη και σχηματα και ειδη, εψαλλον ταυτα δια των ιδιων τονων, δι'ων οι αρχαιοι Ελληνες˙ αλλως, εαν εποιουντο χρησιν αλλων τονιαιων διαστηματων οι Βυζαντινοι, τοτε δεν δικαιουνται να καυχωνται εις τα μουσικα αυτων συγγραμματα οτι διετηρησαν γενη τε και σχηματα και ειδη των Ελληνων χωρις να διατηρησωσι το ζωτικωτερον παντων τουτων, τους τονους, δι'ων ταυτα εψαλλοντο˙ αρα δεν ειχον ελασσονα τονον οι Βυζαντινοι διοτι το μουσικον συστημα των Ελληνων δεν ειχε τοιουτον˙ παρεδεχετο δε 5 μονον διαστηματα μικροτερα της τεταρτη; 4/3, το διτονον, το τριημιτονιον, τον τονον, τον και επογδοον καλουμενον υπο των Πυθαγορειων, το ημιτονιον και διεσιν (τεταρτον του τονου). Βεβαιως οι Ελληνες εγνωριζον τον ελασσονα 10/9, αλλα δεν ειχον αυτον εν χρησει και οι Ευρωπαιοι επισης, μολονοτι γνωριζουσιν αυτον, δεν τον μεταχειριζονται.

Μετα δε την αλωσιν ενεκα της εκλειψεως της μουσικης σχολης και της μετα των Τουρκων πολυχρονιου επιμιξιας τροποι τε και ηχοι παρεφθαρησαν, αλλοιωθεντων των διαστηματων αυτων. Η αλλοιωσις δε αυτη συνισταται εις την λεγομενην ελξιν του ενος διαστηματος προς το αλλο ουτως, ωστε εν τη ψαλμωδια ακουει τις ολους τους τονους των τε διατονικων και χρωματικων κλιμακων αυξανομενους και μειουμενους αλλοτε μεν εν καταβασει, αλλοτε δε εν αναβασει, (τουθ'οπερ σημερον τινες εννοουσιν οτι πρεπει να γινηται συστηματικως εις την μουσικην της Εκκλησιας. Τους αλλοιωθεντας τουτους τροπους η ηχους θεμενοι ως βασιν οι κατα το 1821 επιχειρησαντε; να εξηγησωσι την συνεπτυγμενην και γριφωδη των Βυζαντινων μουσικην γραφην, παρεδεχθησαν ει; το παρ'αυτων συνταχθεν θεωρητικον της νεας μεθοδου αλλην παρα την των Ελληνων τε και Βυζαντινων διαιρεσιν του τετραχορδου, διαιρεσαντε; αυτο εις τονον μειζονα 12 τμηματα, τονον ελασσονα 9 και τονον ελαχιστον 7. Αντι τριων δε συστηματων, α ειχον εκεινοι, ουτοι παρεδεχθησαν και τεταρτον το τριχορδον, αντι δε δυο γενων, α ειχον οι Βυζαντινοι, ουτοι παραδεχονται και τριτον το Εναρμονιον δηθεν των αρχαιων Ελληνων, εις δε το χρωματικον γενος εισαγουσι τεταρτον του τονου παρα τους Ελληνας τε και Βυζαντινους, οιτινες εχουσιν εις το χρωμα ημιτονιον.

Αλλ'η θεωρια του Χρυσανθου περι του ελασσονος τονου ου μονον κατ'αρχην ειναι εσφαλμενη, ως εις τα ανωτερω απεδειχθη, αλλα και αυτη προς εαυτην αντιφασκει˙ διοτι ο Χρυσανθος θελει αυτον 9 τμηματα, ενω κατα την βασιν του αυτου ειναι 8 : 1/9 : 12 :: 2/27 : 24/27 x 9/1 =8. Αλλουτως η αλλως επραξεν εναντιον της μαρτυριας των Πυθαγορειων Πλατωνος, Πλουταρχου, Ερατοσθενους, Πτολεμαιου, οιτινες διαιρουσι το τετραχορδον εν τω διατονικω γενει εις τονον και τονον και ημιτονον 9/8 x 9/8 x 256/243 = 4/3, εναντιον της Αριστοξενειου σχολης, της διαιρουσης την διαπασων εις 6 τονους και 12 ημιτονια, εναντιον της μαρτυριας και της δυτικη; εκκλησιαστικης μουσικης, της καλουμενης Αμβροσιανης, εχουσης, ως και η ημετερα, ως βασιν τα επτα ειδη του διατονικου γενονς των αρχαιων Ελληνων ατινα διαιρουνται, ως οι ημετεροι ηχοι, εις κυριους και πλαγιους και μεχρι σημερον ψαλλονται κατα τονον και ημιτονιον. Αλλως δε οτι τα μελη της εκκλησιαστικης ημων μουσικης ειναι κατα τονον και ημιτονιον μελοποιημενα υπο των Βυζαντινων αποδεικνυεται και εκ του οτι οι ψαλλεται τον εις την κλιμακα του Α' ηχου (πα-βου) τον κατα το θεωρητικον της νεα; μεθοδου ελασσονα εν αναβασει μεν προφερουσι τονον ακριβως, εν καταβασει δε, ενεκα της κακης συνηθειας, η μαλλον, της αμαθειας, προφερουσιν αυτον ηλλοιωμενον˙ αρα δεν πταιει η μουσικη των Βυζαντινων, αλλα πταιουσιν ουτοι μη δυναμενοι να προφερωσιν αυτον και εν τη καταβασει τονον ακριβωςπερι δε του (νη-πα) της κλιμακος του πλαγιου δ' και του (δι-κε) της κλιμακος του Δ' ηχου αγια, ενω το τε νεον και αρχαιον θεωρητικον διδασκει οτι πρεπει να προφερωνται τονοι, οι ψαλται εν μεν τη αναβασει προφερουσιν αυτους ηλλοιωμενους αυξανοντες αυτους, εν δε τη καταβασει προφερουσιν αυτους τονον ακριβως. Εντευθεν επεται οτι οπως ειναι εσφαλμενον να αυξανωσι το (νη-πα) και (δι-κε) εν αναβασει, εν καταβασει δε να ψαλλωσιν αυτους τονον ακριβως η και καποτε να διατηρωσιν αυτους και εν καταβασει ηυξημενους, ουτως ειναι εσφαλμενον και να προφερωσι τον (πα-βου) εν αναβασει τονον ακριβως, εν καταβασει δε να αλλοιωσιν αυτον οσον θελουσι τον δε (κε-ζω) εις την κλιμακα του πλαγιου δ' και τον (πα-βου) εις την τριφωνιαν αυτου, ως εις το Εξ υψους κατηλθες και τα παρομοια παντοτε αυξανουσιν εν τε τη αναβασει και τη καταβασει. Περιεργον δε οτι τον (κε-ζω), τον κατα το νεον θεωρητικον ελασσονα, ψαλλουσιν εν τε τη ανεβασει και τη καταβασει μειζονα εις το συντομον ειρμολογικον μελος του πλαγιου α' ηχου. Ειναι περιττον να ειπη τις οτι τα τοιαυτα προερχονται εκ της αμαθειας η κακης συνηθειας, εξ ης απατηθεντες οι νεωτεροι εσυστηματοποιησαν μιαν εκ των ανωμαλιων τουτων την του (πα-βου) και (κε ζω) διορισαντες αυτους να προφερωνται ηλαττωμενοι του τονου